Байбулатов, Ирбайхан Ӏедалханан воӀ
Байбула́тов (Бейбула́тов) Ирбайха́н Ӏедалханан воӀ (1912 шеран мартехь, Российн импери, Теркан область, Ӏосман-йуьрт — 1943 шеран 26 октябрехь, ССРС, Украинийн ССР, Запорожьен область, Мелитополь) — советийн эпсар, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀкман декъахой, 4-гӀа Украинийн фронтан 51-гӀа эскаран 126-гӀа Горловкин кхийсархойн дивизиин 690-гӀа кхийсархойн полкан батальонан баьчча, Советийн Союзан Турпалхо (1 11), лакхара лейтенант.
Биографи
Вина 1912 шеран мартехь Ӏосман-йуьртахь ахархойн доьзалехь. Иза муьлхачу къомах ву къуьйсуш ду: цхьана хьосташкахь цунах гӀумки, официалан кехаташ тӀаьхь ду иза[1][2][3], вукха хьосташкахь — нохчи[4][5][6][7][8][9]. Тайп-тайпана хаамаш хилар доьзна ду, 1942 шарахь нохчийн а, гӀалгӀайн а совгӀат ма ло аьлла омар делира, цундела билгалбелла вайнах баьччанаша дӀайазбора кхечу къоманна[10]. «Теркан областан Хаси-Эвлан гуонан Ӏосман-Йуьртара доьзалийн исписка „2“ дакъа. № 22. ХӀоттийна 1886 шарахь, Ирбайхан гайтина нохчи санна, ткъа мотт гайтина «нохчийн»[11].
1938 шарахь чекхйаьккхира Соьлжа-ГӀалин хьехархойн доьшийла, цул тӀаьхьа цуо болх бина шен йуьртара ишколан директор. 1941 шарахь кхайкхира ЦӀен эскаре. 1942 шарахь чекхйаьккхира Шури-ГӀалин гӀашсалтан доьшийла.
Пролетарски гӀалин кӀоштахь тӀамехь ротин баьччин Байбулатовн хала чов йира. Велла моьттинера, ЦӀечу Седин орденца совгӀат динера. ЦӀа кхелхина аьлла кехат дахьийтинера. Амма иза товелира, фронте йуха вирзира.
Башха билгалваьлла 1-ра кхийсархойн батальонан баьчча Байбулатов 1943 шеран гурахь Мелитополь гӀала йаккхаран къиза тӀамехь. 19 - 23 октябрехь Байбулатовна куьйгакӀелара батальон, хьахарчаьрца цхьаьна чулилхира гӀалин, урамаш тӀехь тӀом бира, аракхоьссира мостагӀ гӀалин йуккъера декъера. Батальонан тӀемлоша цхьа бӀе сов чӀагӀйина меттиг охьатаӀийна, 7 танк йохийна, цхьа эзар гергга мостагӀ вийна. Батальонан баьччано йохийна ши танк, ткъа сов немцойн салти а, эпсар а вийна. 1943 шеран 26 октябрехь Байбулатов Ирбайхан кхелхира тӀамехь.
ССРС Лакхара Кхеташонан президиуман 1 11 шеран Омарца
Масала хуьлчу агӀор баьччаллин тӀеман омар кхочушдарна, немцойн чӀогӀа чӀагӀйина асанна тӀехула чекхваларна, Мелитополь гӀала немцойх мукъайаккхарна, цигахь доьналла а, турпалалла а гайтарна[12][13]
лакхарчу лейтенантан Байбулатов Ирбайханна Ӏедалханан воӀанна веллачул тӀаьхьа йелла Советийн Союзан Турпалхо.
СовгӀаташ
- Дешийн Седа мидал Советски Союзан турпалхочуьн
- Ленинан орден
- ЦӀен Седан орден
Иэс
- Байбулатов дӀавоьллина Мелитополехь Киров майданера вежарийн каш чохь.
- Цуьнан цӀе тиллина Ӏосман-Йуртара йуккъера ишколан, Соьлжа-ГӀалин, ХӀинжа-ГӀалин, Мелитополан урамашна.
- Цуьнан цӀарах ду ДегӀастара Хаси-Эвлан кӀоштан Эдал-Отарара урам.
- 2010 шарахь Соьлжа-ГӀалахь дӀайиллина «Сийлаллин Аллей» мемориалан комплекс, цигахь хӀиттийна барельеф а, иэса у а Турпалхочун сийнна.
Билгалдахарш
- ↑ Центральный архив Министерства Обороны РФ, Ф.33, оп.793756, ед.хр.4, № 150001835
- ↑ Народы Чеченской Республики в Великой Отечественной войне, 1941—1945 годов: материалы Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 65-летию Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг. — Грозный: Академия Наук Чеченской Республики. Ибрагимов М.-Р. А., 2010, С. 269-277
- ↑ Память народа: Байбулатов Ирбайхан Адылханович https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150002056/ Архиван копи 2018 шеран 12 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
- ↑
Байбулатов, Ирбайхан Ӏедалханан воӀ. Cайт «Пачхьалкхан турпалхой».
- ↑ ИА "Чеченинфо". Ирбайхан Адельханович Бейбулатов. checheninfo.ru (2015 шеран 22 февраль). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 16 февраль. Архивйина 2016 шеран 22 мартехь
- ↑ Ирбайхан Адельханович Бейбулатов. grozniy.bezformata.ru (2015 шеран 22 февраль). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 16 февраль. Архивйина 2018 шеран 16 февралехь
- ↑ Ирбайхан Адельханович Бейбулатов. abrek.org (2017 шеран 11 январь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 16 февраль. Архивйина 2020 шеран 11 апрелехь
- ↑ Ирбайхан Бейбулатов. bookitut.ru. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 16 февраль. Архивйина 2020 шеран 11 апрелехь
- ↑ Улицы Ветеранов ВОВ - Ирбайхан Бейбулатов, 21.04.15 г - Чечня YouTube чохь
- ↑ Ахмадов Я. З., Хасмагомадов Э. Х. История Чечни в XIX-XX веках. — М.: «Пульс», 2005. — 996 с. — 1200 экз. — ISBN 5-93486-046-1.
- ↑ Посемейный списокъ селенія Осман-юрт ,2, участка Хасавъ-Юртовъского округа Терской области. Н. 22. Составленъ въ 1886 году
- ↑ Газета «Известия» № 259 от 2 ноября 1943 года с опубликованным Указом о присвоении звания Героя Советского Союза.(ТӀе цакхочу хьажорг) (Хьаьжина 15 октябрехь 2010)
- ↑ Орфография источника.
Литература
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Золотые Звёзды Чечено-Ингушетии. — Гр.: Чечено-Ингушское кн. изд., 1985.
- Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.
- Байбулатов И. А. // Дагестанцы: Герои России. Герои Советского Союза. Герои Социалистического Труда / авт. идеи и сост. З. З. Ильясов. – Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 2008. – С. 96-97.
- Дейнега А. На воинском кладбище в Мелитополе… // Дагестанская правда. – 2004. – 11 нояб. – С. 5.
- Путерброт А. Т. Он был учителем // Путерброт А. Т. Боевая слава Дагестана. – Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 1983. – С. 82-84.
Хьажоргаш
- Байбулатов, Ирбайхан Ӏедалханан воӀ. Cайт «Пачхьалкхан турпалхой». (Хьаьжина 15 октябрехь 2010)
- Очерк Н. Шипулина «Герои не умирают». (Хьаьжина 15 октябрехь 2010)
Кхин дӀа темана тӀехь
 | |
|---|---|
| Дошамаш а, энциклопедеш а |
