Адсаламов, Ваха Хьасан воӀ

Адсаламов Ваха Хьасан воӀ (оьрс. Ваха Хасанович Адсаламов; 1918 шеран 15 сентябрь, Йоккха-Атагlа, Теркан область2006 шеран 28 май, Хьалха-Марта) — советан Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман ветеран а, гвардин капитан а. Цунна йелла «ЦӀен Седа» орден а, шолгӀачу даржан Даймехкан тӀеман орден а, «Сийлаллин билгало» а, «Сталинград ларъйарна» а, «1941—1945 шерашкахь Германина тӀехь толам баккхарна», мидалш а, «Варшавина 1939—1945 шераш» а, «Толам а, паргӀато а» а, «Одрана а, Нисана а, Балтикана а»[1][2].

Биографи

Вина 1918 шеран товбецан беттан 15-чу дийнахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР Соьлжа-ГӀалин кӀоштан Йоккха АтагӀахь[2].

Адсаламов Ваха гӀуллакхе кхайкхира АтагӀан кӀоштан тӀеман комиссариатехь(оьр.) 1939 шеран товбецан беттан 20-чу дийнахь[3].

ТӀеман дарж — гвардин капитан, Сталинградан тӀамехь дакъалацархо. КПСС ЦК (Москох) волчохь йолу Лаккхара партин ишкол чекхъйаьккхина[2].

Шен тӀеман некъ дӀаболийра 1942 шеран кхолламан беттан: 25-гӀа къаьстина Кавказан полкан (Къилбаседа фронт а, Сталинградан фронт а) политинструкторан заместитель а, къаьстина разведкин дивизин комсорг вовшахтохархо а, 81-чу Кавказан полкан комсорг а, 15-гӀа гвардин дивизин, 7-гӀа гвардейски Кавказан корпусан (Къилбаседа фронт а, Йуккъера фронт а, Степнойн фронт а), 1-чу Белоруссин фронтан 6-чу хӀаваан эскаран операцин декъан куьйгалхо, 1-чу а, 2-чу а Белоруссин фронтийн 6-чу тӀеман-хӀаваан ницкъаш куьйгалхо, Польшин эскар[2].

Цо дакъалецира Сталинградан стратегин оборонан операцехь, Сталинградан гергарчу некъашца а, гӀалахь а оборонан тӀамехь а, Къилбаседа Кавказан стратегин оборонан операцехь а, Оршан тӀелетаран операцехь а, Висла-Одер стратегин тӀелетаран операцехь а[4].

Гвардин старшина Ваха Хасан воӀ Адсаламов, 57-чу гвардин дошлойн полкан комсомольски организатор, 1943 шеран лахьанан беттан 22-чу дийнахь 7-чу гвардин кавалерийн корпусан 15-чу дошлойн дивизин омрица «ЦӀен седан» орденца 1943 шеран лахьанан беттан 22-чу дийнахь немцойн фронтан тӀеман масаллин гӀуллакхаш гайтарна. тӀелетархой а, и деш гайтина доьналла а[5].

Адсаламов Ваха тӀом бина 1942-чу шарахь дуьйна Къилбан а, Сталинградан а, Къилба-Малхбузан а фронташкахь, ткъа 1943-чу шарахь дуьйна Йуккъерчу фронтехь[6].

Накъ. Адсаламов, Днепран аьтту бердаца немцойн оккупанташца тӀемаш бечу хенахь, хаддаза дакъойн тӀеман формацешкахь вара, шен масалца тӀемалой немцойн тӀелатархошца къийсамехь подвигаш йан дог доуьйтуш вара.

Накъ. Адсаламов коьртехь а волуш, полкехь авангардни роль дӀалоцуш йу комсомолан организаци. Накъ. Адсаламовс масийттазза кхочушдира Посудово а, Комбон а йерташкахь тӀемаш бечу хенахь тӀеман формацешкахь командованин декхарш.

Шен масалца цо дог иракарахӀоттийра подразделенин кадрашна. Ас иза рекомендаци йо ЦӀен Седан орденна», — полкан командир гвардейски майор Павлов, полкан командира политически гӀуллакхашкахула гӀовс гвардейски майор Татаринов, 1943 шеран лахьанан беттан 6-чу дийнахь[6]

1946 шеран асаран беттан демобилизаци йира ЦӀен эскарера[2].

Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь дакъалацарна йелла орденаш а, мидалш а: ЦӀен Седа орден, Даймехкан тӀеман орден, шолгӀачу даржаца, «Сийлаллин Знак» орден, 15 тӀеман мидал, шайна йукъахь 4 полякийн.

СовгӀаташ

  • ЦӀен Седан орден (1943 шеран лахьанан беттан 22-чу дийнахь);
  • «Сталинград ларъйарна» мидал (1943 шеран товбецан беттан 30-чу дийнахь);
  • Даймехкан тӀеман шолгӀачу даржан орден (1985 шеран оханан беттан 6-чу дийнахь);
  • Мидал «1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀамехь Германина тӀехь толам баккхарна» (1945 шеран хӀутосург беттан 9-чу дийнахь)[7];
  • Мидал «Варшавина 1939—1945 шерашкахь»;
  • Мидал «Одерана а, Нисана а, Прибалтикана а»;
  • «Толам а, Маршо а» мидал;
  • «Сийлаллин билгало» орден.

ТӀом чекхбаьлча хилла гӀуллакхаш

Малхбален-Казахстанан областан Таврически кӀоштан «Усть-Каменогорскин» совхозан белхало а, бригадир а, «Усть-Каменогорскин» совхозан парткоман секретаран даржехь а, обкоман КП Кхазакхстане инструкторан даржехь а болх бина[2].

Адсаламов Ваха Малхбален Казахстанан областехь болх бина пропагандин декъехь инструкторан даржехь[8].

1957 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР КПСС обкомехь инструкторан болх бина. 1961 шарахь дуьйна вехаш а, болх беш а хилла Хьалха-МартантӀехь кӀоштехь (РК КПСС отделан куьйгалхо а, «ГОРЕЦ»-йн парткоман секретарь а, Мичуринан совхозийн кхин дӀа а)[2].

Адсаламов Ваха Толаман параде кхайкхина вара республикера делегацин декъашхо[2].

Иза кхелхина 2006-чу шеран хӀутосург беттан 28-чу дийнахь Нохчийчоьнан Хьалха МартантӀехь.

Билгалдахарш

  1. Адсаламов Ваха Хасанович. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Людмила Адсаламова. Адсаламов Ваха Хасанович. www.vashtaro.ru (2017 шеран 8 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май.
  3. Адсаламов Заха Хасанович. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май.
  4. Адсаламов Ваха Хасанович. Официальный сайт Общероссийского общественного гражданско-патриотического движения «Бессмертный полк России».. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май.
  5. Осмаев А. Д. Осмаева П.А. Подвиги жителей с. Старые Атаги в Великой Отечественной войне(оьр.) // «Тептар» : журнал. — 2021. — Февраль (№ 32). — С. 26—30.
  6. 1 2 Адсаламов Заха Хасанович. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май. Цитатийн гӀалат: Нийса йоцу тег <ref>: «:12» цӀе, башха чулацамна маситтазза хӀотийна
  7. Адсаламов Ваха Хасанович. Память народа 1941-1945. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 4 май.
  8. Ибрагимов М.М. Участие чеченских спецпереселенцев в трудовой и общественно-политической жизни в период Сталинской депортации(оьр.) // Материалы международной научно-практической конференция, посвящённая 75-летию Победы в Великой Отечественной войне. : Сборник. — 2020. — С. 115—122.

Литература

  • Память 1941—1945. Книга 1 / Т. И. Машуков. — Издательский центр «Эль-фа», 2004. — 542 с. — ISBN 978-5-9996-0067-7.
  • Чеченцы в борьбе с фашизмом. Великая Отечественная война 1941—1945 / Мурдалов М. М. — «Издательские решения», 2022. — С. 7. — 499 с. — ISBN 978-5-00-559552-2..
  • Подвиги жителей с. Старые Атаги в Великой Отечественной войне / Осмаев А. Д., Осмаева П. А.. — «Академия наук Чеченской Республики/ Журнал «Таллам», 2021. — С. 26—30.
  • Воины-чеченцы участники Сталинградской битвы. / Янадамов А. М.. — Волгоград: Материалы III международной научно-практической конференции / Общество с ограниченной ответственностью «Сфера», 2021. — С. 97—99.
  • Участие чеченских спецпереселенцев в трудовой и общественно-политической жизни в период Сталинской депортации. / Ибрагимов М. М. — Майкоп: Материалы международной научно-практической конференция, посвящённая 75-летию Победы в Великой Отечественной войне. : Сборник, 2021. — С. 115—122.

Хьажоргаш