Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Висаитов, Сакка Висайтин воӀ

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Висаитов.

Висаитов Сакка (Сакко) Висаитович (оьрс. Висаитов, Сакка Висаитович; 1906 шеран 14 март, Шуьйта — 1980) — дошло а, гвардин майор а, советийн-финляндин Сийлахь-Боккха Даймехкан а, советийн-японин тӀемийн декъахо а, Толаман парадан декъахо а. Кхузза хьалхатеттина Советийн Союзан Турпалхочун цӀера[2] а.

Биографи

1928-чу шеран эсаран беттан 1-чу дийнахь гӀуллакх дан волавелира БАЦӀЭ[3] шен лаамхо[4] санна. Соьлжа-ГӀалахь дӀатарйеллачу 82-чу кхийсархойн полкан ишколехь, цул тӀаьхьа Краснодарехь дошлойн школехь дешна цо. Ӏамийна ваьлча Нохчийн-ГӀалгӀайн дошлойн эскадронан взводан командир хӀоттаво, ткъа цул тӀаьхьа — полкан ишколин взводан баьччин[5]. Къилбаседа-Кавказан тӀеман гуонан эскарш кечбеш аьттунаш бахарна 1936 шарахь ССР Союза ЦИКо кхечу эпсаршца цхьаьна совгӀат дира Висаитовна (оцу хенахь лейтенант) «Сийлаллин билгало» орденца[6].

Сийлахь-боккха Даймехкан тӀеман цуьнан хьалхарчу деношкахь дуьйна дакъалацархо. ТӀом болалуш иза вара Малхбузера Беларуссехь 10-гӀа танкан эскаран 25-гӀа танкан дивизин талламан декъан хьаькам. Кхаа дийнахь дивизино дуьхьалонан тӀемаш бира, советийн эскарш керлачу дубхьалонан могӀанашка йухадерзар дӀахьулдеш. Оцу тӀемашкахь къаьсташ хиларна Висаитовна йелла ЦӀен седан орден. 1941-чу шеран мангалан беттан цо дакъалецира Ельняна уллохь, Березина эрк тӀехь хиллачу тӀемашкахь. Ельня схьайаккхаран тӀемашкахь гайтина доьналла бахьана долуш цунна йелла ЦӀен Байракхан орден[5][1].

Тулин дуьхьалонан операцин хенахь Висаитовн мотокхийсархойн батальоно цхьаьна гӀуллакх дира Тулин белхалойн батальонца. Оцу тӀемашкахь Висаитовн салташа йийсаре вина 450 фашист, схьайаьккхина 4 миномёт, 7 йоккха топ, 43 автомобиль[1].

Инарла Иван Сусайков коьртехь волчу 10-чу танкан эскаран декъашхо волуш, тӀом бира Ясни Поляна кӀоштахь. Цхьана тӀамехь Висаитовн декъо кхаа сахьтехь сацийра гӀашлойн батальонца цхьаьна вермахтан 24 танко дина тӀелатар. ТӀеман жамӀехь хӀаллакбира мостагӀчун 7 танк а, 70 кхаччалц салти а, эпсар а. Оцу тӀамехь Висаитовна хала чевнаш йира, амма кхо бутт баьлча дарже йухавеара иза[5]. Дакъалаьцна Москох ларйарехь[1].

1942 шарахь Чоьхьара кавказан фронтан ПВО штабан комендант хӀоттийра. Оцу даржехь цо латтадора Кропоткинан а, Армавиран а кӀошташкахь хӀаваан дуьхьало. Оццу шарахь Висаитовс шен караийцира къилбаседа агӀор болх беш йолу 1800 шайн лаамхойх лаьттачу шакъаьстина нохчийн дошлойн дивизин куьйгалла. Дивизина тӀедиллина хилла мостагӀчун хьалхабевллачу дакъошца тӀом бар, церан талламин тобанаш дӀайахар, таллам дӀабахьар, йийсаре лецар. И жигаралла дӀахьош йара Каспий-хӀорда тӀера Кавказан лаьмнин когашка кхаччалц 250 км шуьйрачу фронтан могӀанехь. Цхьана ЦӀен Байракхан орденаш йелла дивизин бӀе сов эскархочунна. Цул тӀаьхьа Висаитов цхьана шеран курсашка хьажийра Фрунзен цӀарах йолу академе[5], иза аьттонца чекхйаьккхира 1944 шеран бӀаьста[1].

Курсаш чекхйаьхча, Висаитов хӀоттийра 2-чу Украинин фронтан хьалхарчу дошлойн-механизированни тобанан операцийн отделан хьаькаман лакхара гӀоьнча. Оцу даржехь цо гӀуллакх дира Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом чекхбаллалц, Будапештан секторехь тӀом беш а, Чехословаки мукъайаккхарехь дакъалоцуш а[1]. Чехословаки мукъайаккхаран тӀемашкахь майралла гайтарна Советан пачхьалкхан турпалхочун цӀе йелла цунна; амма иза махкахдаьккхинчу халкъах хиларна, совгӀат лахдира Даймехкан тӀеман 1-чу классан ордене кхаччалц[5].

Иза цхьаъ бен вацара Толаман парадехь дакъалаьцна нохчо[5].

Советан-японийн тӀамехь дакъалаьцна цо дошлойн полкан командир волуш. Полко дакъалецира Маньчжурехь йаккхий гӀаланаш мукъайахарехь. Японица тӀом барехь цо дакъалаьцначу декъана маршала Чойбалсана Висаитовна йелира ЦӀен Байракхан орден[5][1].

Висаитов эскарехь гӀуллакх дитина 1946-чу шеран чиллин беттан 12-чу дийнахь[3], Кхазакхстане дӀавахара. Йехха хан йаьккхира цо махкахбаьхна шен гергарнаш лоьхуш. 1957-чу шарахь, Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа, шен доьзалца даймахка цӀавоьрзу иза, Соьлж-ГӀаларчу картонан заводан директор хӀоттаво. 1980-чу шарахь, чӀогӀа цамгар а кхетта, дӀакхелхина иза. 1990-чу шарахь Соьлж-гӀалин цхьана урамна (хьалха Михайликан урам хилла) цуьнан цӀе тиллира[5].

undefined

СовгӀаташ

  • «Сийлаллин билгало» орден (1936)[6];
  • I-ра даржан Даймехкан тӀеман орден (1945 шеран хӀутоссург бутт 14-гӀа де)[7];
  • ЦӀен Седан орден (1945 шо лахьанан бутт 6-гӀа де)[8];
  • ЦӀен Байракхан орден (1945 шо товбецан бутт 11-гӀа де)[9];
  • «Майраллина» мидал (1943 шо)[10];
  • «Кавказ ларйарна» мидал[11];
  • «Москох ларйарна» мидал.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Джантаев, 2018, с. 3.
  2. ↑ Ауховский.
  3. ↑ 1 2 Подвиг.
  4. ↑ Алиев Тимур.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Алиев Тимур, 2010, с. 3.
  6. ↑ 1 2 СКВО.
  7. ↑ Висаитов Сакка Висаитович. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 29 апрель.
  8. ↑ Висаитов Сакка Висаитович. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 июль.
  9. ↑ Висаитов Сакка Висаитович. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 июль.
  10. ↑ Висаитов Сакка Висаитович. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 29 апрель.
  11. ↑ Висаитов Сакка Висаитович. Подвиг народа. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 7 июль.

Литература

оьрсийн маттахь

  • Алиев Тамерлан. Боевой командир Сакка Висаитов // Объединённая газета. — 2005. — № 24 (15 ноябрехь).
  • Алиев Тимур. Боевой командир Сакка Висаитов // Ламан аз. — 2010. — № 49—57 (2 декабрехь).
  • Джантаев Хасан. Ещё одно имя героя // Аргун. — 2018. — № 29 (7 майхь).
  • Касумова Хеди. На парад… вместо звезды Героя // Грозненский рабочий. — 2010. — № 18 (13 майхь).
  • Малаев Авхан. Герои известные и неизвестные // Объединённая газета. — 2004. — № 35 (7 майхь).

нохчийн маттахь

  • Газиева Аза. Дог майра тIемало Висаитов Сакка // Ламанан аз. — 2020. — № 7 (20 февралехь).
  • Арапханова А. Даймехкан бIаьхьо // Даймохк. — 2020. — № 22 (5 майхь).

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш