Аксёнов, Сергей Валерьевич

Вина 1972 шеран 26 ноябрехь Бельцыхь Молдаванийн ССР.

Дешна Симферополан лакхара тӀеман-политикин гӀишлошйаран доьшийлехь (1993 шарахь арахецна), амма диплом ца делла^[7]. ТӀаьхьо тӀехдика чекхйаьккхина Экономикин а, урхаллин а университет, бакалавран тӀегӀа йаьккхина говзаллица «Предприятийн экономика», цул тӀаьхьа магистран тӀегӀа говзаллица «Финансаш а, кредит а».

1993—1998 шерашкахь — «Эллада» кооперативан директоран гӀовс. Дааран сурсатийн а, консервацин а кхоченехь долара хьуьнаралла лелош вара^[8].

1998 шеран октябрера 2001 шеран март кхаччалц — ООО «Астериксан» директоран гӀовс. 2001 шеран оханан баттахь дуьйна — «Фирма Эскада» ООО директоран гӀовс. Ша Аксёновс, 1990-чу шерашкахь бизнесехь болх бар дагалоьцуш, хаам бира, ша кхачанан сурсаташ лелош а, уьш консервашца а, уьш дозанал арахьа дӀасакхехьарца а болх беш хиларх лаьцна^[9].

2008 шарахь дуьйна — оьрсийн йуккъараллин декъашхо, «Граждански актив Крыма» йуккъараллин вовшахтохараллан декъашхо.

2009-чу шарахь дуьйна Лазуткин Виталий^[10], коьртехь волчу «ГӀирман граждански бахаман» правленин декъашхо а.Оцу муьрехь цо критика йира Г1ирма парламентан спикерна Гриценко Анатолийна а,парламентан декъашхошна Мельник Александарна а, Лукашев Игорна, Симферополан мэрна Бабенко Генедийна. Аксёновс, шен рогӀехь, гӀортор йира чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан ГӀирмехь йолчу Коьртачу урхаллан куьйгалхо а Москаль Геннадий х1отторна^[11].

2010-чу шарахь дуьйна иза ву ГӀирман Лакхарчу Кхеташонан харжамашкахь 4% кхаьжнаш гулдинчу «Оьрсийчоьнан цхьааллин» дуккха а мандатийн гонехь ГӀирман Автономин Республикан Лакхарчу Кхеташонан депутат^[12].

2012-чу шеран Эсаран беттан 28-чу дийнахь Украинин Лакхарчу Радан харжамашкахь цо гулдира 9 % кхаьжнаш, цхьана мандатан харжамийн округехь 4-гӀа меттиг а йоккхуш^[13].

Аксенов Сергей 2010-чу шарахь дуьйна ГӀирман автономин республикан грекийн-римхойн латарийн куьйгалхо ву^[14].

2014-чу шеран Чиллин беттан 27-чу дийнахь ГӀирман Автономин Республикан Лакхарчу Кхеташонан сацамца иза хӀоттийра ГӀирман Автономин Республикан Министрийн Кхеташонан председателан дарже^[15].

2014 шеран Оханан беттан 2-чу дийнахь — хӀоттийна Ерригроссин Халкъан Фронтан ГӀирман регионан декъан сопредседатель^[16].

2014-чу шеран Бекарг беттан 16-чу дийнахь хиллачу республикан референдуман жамӀашца ГӀирма Оьрсийчоьнан дакъа хилира. 2014-чу шеран Чиллин беттан 14-чу дийнахь Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран омрица Аксёнов хӀоттийра ГӀирма Республикан Куьйгалхочун декхарш кхочушдан^[17].

Иза ГӀирмин куьйгалхо хӀотторца доьзна республикан Пачхьалкхан кхеташоно хенал хьалха дӀадаьхна Аксёновн парламентан бакъонаш^[18].

2014-чу шарахь Товбеца-беттан 9-чу дийнахь Аксёнов хаьржира ГӀирман Республикин Куьйгалхочун дарже, цо сацам бира ГӀирман Республикин Куьйгалхочун а, ГӀирман Республикин Министрийн Кхеташонан Председателан а даржаш цхьаьнатоха^[19][20].

«Единая Россия» партин лакхарчу кхеташонан декъашхо^[21].

2019-чу шеран Асаран беттан 14-чу дийнахь Аксёнов коьртехь вара Единая Россия Г1ирман Республикан шолг1ачу кхайкхаман Пачхьалкхан Кхеташонан партин тептаран.

2019-чу шарахь Мангалан беттан 19-чу дийнахь «Цхьааллин Оьрсийчоьнан» Инарла Кхеташонан секретарас Турчак Андрейс дӀахьедар дира, ГӀирмехь парламентан харжамаш хиллачул тӀаьхьа, Аксёнов шолгӀа а даржехь дакъалаца партино хьалхатеттина хир ву аьлла^[22].

Оьрсийн тӀеман историн юкъараллин ГӀирмерчу декъанпредседатель^[23].

2014-чу шеран Чиллин беттан 27-чу дийнахь ГӀирман Лаккхарчу Кхеташонан гӀишло дӀалаьцнера Оьрсийчоьнан президентас Путин Владимира бина сацам бахьана долуш, билгалонаш йоцучу Оьрсийчоьнан эскархоша. И гӀишло ларйеш болу Украинин чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан белхахой герзах дӀа а баьхна, дӀахецна, цу гӀишлонна тӀехула Оьрсийчоьнан Федерацин байракх а йаьккхина. Герзаца болчу наха чуйахийтира ГӀирмера Лакхарчу кхеташонан депутатийн тоба. Депутаташа кхаж тесна Аксёнов керлачу Ӏедалан премьер-министр хӀоттово (№ 1656-6/14) ,т1аккха Г1ирма пачхьалкхийн референдум д1а йахьа барт бо цара.ГӀирмерчу парламентан пресс-гӀуллакххоша динчу официалан дӀахьедарца, 53 депутатас кхаж тесна цу сацамна ^[24].2014-чу шеран Чиллин беттан 28-чу дийнахь автономин ГӀирман керла Ӏедал кхоьллира ^[25].

Россин куьйгалхочо Владимира Путина ,бекарг беттан 4-чу дийнахь зорбанан конференцехь къамел деш,д1ахьедира ша Аксенов х1оттор низамехь лору аьлла^[26].

Республика ГӀирмин Министрийн кхеташонан председатель 2014 шеран 17 мартера 2019 шеран 20 сентябре кхаччалц. Автономин Республика ГӀирмин Министрийн Кхеташонан председатель 2014 шеран 27 февралера 17 март кхаччалц^[27]. Автономин Республика ГӀирмин Лакхара Кхеташонан депутат 2010 шеран 31 октябрера 2014 шеран 17 март кхаччалц^[28]. «Оьрсийн цхьаалла» йерригукраинин партин председатель (2008—2014).

Дуьненайукъарчу санкцешна кӀел ву Евробертан массо а пачхьалкхийн а, Ӏамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Йоккхачу Британин а, цхьамогӀа кхечу пачхьалкхийн а.

Да — Валерий Николаевич Аксёнов (вина 1949), болх беш вара Молдавара Бельцы гӀалара Ленинан цӀарахчу заводехь радиоаппаратура нисйеш, цул тӀаьхьа говзанча, цехан хьаькам^[29]. ООО «Панельные системы» инарлин директор хилла (Симферополь гӀала). Молдовехь оьрсийн йукъараллин председатель хилла. 2014 шеран сентябрехь дуьйна Республика ГӀирмин Пачхьалкхан Кхеташонан депутат^[29].

Нана — Аксёнова Нина Семёновна (йина 1949), пенсионерка.

Зуда йалийна волу 25 шо сов ду. Зуда — Аксёнова Елена Александровна (маре йахале Добрыня)^[30]. Чекхйаьккхира Йуьртабахаман академи говзаллица «экономист». Хьуьнарча^[31].

ЙоӀ — Кристина (йина 1994) — йолалуш йолу хьуьнарча, бизнесехь шен хӀун хуьлу хьожуш йу^[31][32].

К1ант— Олег (вина 1997)^[31].

ГӀирма Россина йукъайахаран процессехь дакъалацарна цунна йелла Россин Федерацин Пачхьалкхан орден «За заслуги перед Отечеством», 1-ра дарж.

• Орден «За заслуги перед Отечеством» I степени (2014 шо) — Оьрсийчоьнан пачхьалкхалла чӀагӀйарехь, ГӀирма Республика а, Севастополь гӀала а Россин Федерацин йукъайахарх йолу ерриг ГӀирман референдум кечйарехь а, дӀайахьарехь а цо доккха дакъа лацарна, иза деш лаккхара граждански позици а, доьналла а, доггахалла а гайтарна ^{[33][34][35][36]}.
• Орден Александра Невского (х1утосург беттан 11-г1а де 2021 шеран) — ГӀирма Республика социально-экономически кхиорехь доккха дакъа лацарна ^[37]
• Медаль «За освобождение Крыма и Севастополя» (17 марта 2014 года) — ГӀирма оьрсийчоьне йухайерзорехь шен лаамехь дакъа лацарна ^[38].
• Медаль «За возвращение Крыма» (Бекарг беттан 22-г1а де 2014 шеран, Минобороны России)^[39].
• Премия «Золотой диплом» (Лахьанан беттан 17-г1а де 2014 шеран) — информаци шера хиларна а, оьрсийчоьнан хаамийн гӀирсашца йиллина диалог латторна а^[40].
• Орден Калашникова I степени — берашца а, кегийрхошца а болх баран эвсаре программаш кхолларца а, кхочушйарца а доьзна къаьсттина дика гӀуллакхаш дарна, церан спортан дика кхиамаш бахарна а, цаьргахь патриотически, синмехаллин, оьздангаллин аматаш кхиорна а, церан вон амалш дӀайахарна а лерина^[41].
• Орден Дружбы народов Республики Башкортостан, (Кхолламан беттан 18-г1а де, 2019 шеран)—Башкирийстан Республикан а, ГӀирман Республикин а йукъара цхьаьнаболхбар чӀагӀдарехь цо доккха дакъа лацарна^[42].
• Орден Дружбы (Южная Осетия, 2022 шо)^[43].
• Медаль имени Амет-Хана Султана «За вклад в патриотическое воспитание молодёжи» (Республика Дагестан, 28 июля 2017 года) — за значительный вклад в патриотическое воспитание молодёжи^[44].

2014-чу шарахь Бекарг беттан 17-чу дийнахь санкцийн тептаре хӀоттийра Аксёнов. 2022-чу шеран Товбецан беттан 16-чу дийнахь иза тӀетоьхна Британин шорйинчу санкцийн тептаре^[45].

Иштта Канадин а, Швейцарин а, Австралин а, Украинин а, Японин а санкцийн тептаршкахь ву иза.