Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийцаХаам
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Цыденов, Алексей Самбуевич

РУВИКЕХЬ иштта фамили йолуш нахах лаьцна йаззамаш бу, хьж. Цыденов.

Цыде́нов Алексе́й Самбу́евич (1976 шеран 16 март, Петровский Завод, Читинская область[d]) — россин пачхьалкхан гӀуллакххо. Республика Бурятин корта — Республика Бурятин правительствон председатель 2017 шеран 22 сентябрехь дуьйна (хдкх 2017 шеран 7 февралера — 22 сентябрь кхаччалц). Бурятийн «Цхьааллин Росси» партин регионан декъан секретарь, цуьнан Лакхарчу кхеташонан декъахо[1].

Хьалха — Российн Федерацин Транспортан министран гӀовс (2012—2017).

Биографи

Цыденов Алексей вина 1976 шеран 16 мартехь Читан областан (хӀинца — Байкалдехьара мохк) Петровск-Забайкальски гӀалахь[2] доьзалехь шайн дайшкара охьа цӀерпоштнекъахойн.

Дешар

1993 шарахь Цыденовс чекхйаьккхира №5 йолу йуккъера ишкол Чита гӀалахь деша хӀоьттина Байкалдехьара цӀерапоштнекъан транспортан институт (Чита). Диплом делира тӀех дика дешарца Хабаровскехь 1998 шарахь говзалла «Кира бахьаран а, транспортан (цӀерпоштнекъан) урхаллин а»[3][4].

2011-чу шарахь цо йуха Ӏамор дӀадаьхьира РФ-н Президентан куьйга кӀел йолу Россин къоман экономикин а, пачхьалкхан урхаллин а академи лаккхара говзаллаш кечйаран программица урхаллин кадрийн резерван тӀегӀа[2].

Къинхьегаман гӀуллакх

Доьшучу хенахь Цыденов вара лдм говзбертан лидер, шен къинхьегаман гӀуллакх долийна институтан социалан-экономикин декъехь. Студент волучу хенахь болх бина проводник поезд гена боьдучу маршрутехь Борзя ─ Москох[5][6].

Университет чекхйаьккхича 1998 — 2001 шерашкахь Цыденовс болх бина Генарамалхбален цӀерпоштнекъан бухгалтер, секторан хьаькам, маркетинган а, берташ бина белхан декъан хьаькам[7][2].

2002 — 2004 шо — ООО «Дальнефтетрансан» инарлин директор[2]. Цхьаьна хеннахь вара ООО «Дальсибнефтетрансан» а, ООО «Дальсибнефтетрансвостокан» а директор[5].

2004 - 2006 шерашкахь Цыденов — ОАО «Генарамалхбален транспортан тобанан» инарлин директор[2]. Фирманаш дӀасакхехьна маьхкдаьтта а, хьун а.

2004 шарахь дуьйна ву ООО «Сахауглетрансан» долахо (дӀайаьккхина 2016 шарахь)[5].

2006 шарахь Цыденов дехьаваьлла пачхьалкхан гӀуллакхе. 2006—2009 шерашкахь — Россин Федерацин Транспортан министраллин цӀерпоштнекъан транспортан областера пачхьалкхан политикин департаментан директоран гӀовс[2].

2009 — 2011 шерашкахь — Россин Федерацин Правительствон Аппаратан промышленностан а, инфраструктурин а департаментан директоран гӀовс, декъан хьаькам[2].

2010 шарахь дуьйна президентан кадрийн резервехь[2].

2011 шеран декабран чеккхенгара 2012 шеран июнь кхаччалц — Российн Федерацин ЦӀерпоштнекъан транспортан Федералан агенталлин куьйгалхо[2].

2012 шеран июнера 2017 шеран 7 февраль кхаччалц Цыденов — Россин Федерацин Транспортан министраллин гӀовс[2]. Жоьпаллехь вара цӀерпоштнекъан индустрин а, тайп-тайпана чолхе транспортан шайна йукъахь некъаш долу объектийн а, портан инфраструктурин а. Къаьсттина цо Ӏуналла дира Мурманскехь транспортан узел йарна тӀехь. Ишта декъахь вара и урхалла информатизаци йарехь а, 2016-чу шеран февраль баттахь дӀайаьккхинчу Росдозанан реформа йарехь а. Цуьнан белхан декъехь дара ГЛОНАСС технологех лаьттахь пайдаэцар, транзитан транспорт, министраллин гуран чохь стратегин планаш хӀиттор[8].

2016-чу шарера 2017-чу шаре кхаччалц Цыденов ОАО «Россин цӀерпоштнекъаш» компанин директорийн кхеташонна йукъахь вара[2].

2017-чу шеран чиллан беттан 7-чу дийнахь дуьйтана товбецан беттан 22-чу дийне кхаччалц — Буряти Республикин коьртан декхарш ханна кхочушдеш верг[9][10].

2017-чу шеран товбецан беттан 22-чу дийнахь дуьйна — Буряти Республикин коьрта[9][11].

2018-чу шеран мангалан беттан 18-чу дийнахь дуьйтина 2019-чу шеран кхолламан беттан 28-чу дийне кхаччалц, ткъа иштта 2020-чу шеран гӀуран беттан 21-чу дийнахь дуьйна — Россин Федерацин Пачхьалкхан Кхеташонан президиуман декъашхо[12][13].

2018-чу шеран гӀуран беттан 8-чу дийнахь «Цхьаьнатоьхна Росси» политикин партин XVIII гуламехь Цыденов партин Лакхарчу кхеташонна йукъавахийтира[14][15].

2020-чу шеран чиллин беттан 11-чу дийнахь дуьйна «Цхьааллин Росси» партин Бурятин регионан декъан секретарь[16].

Буряти Республикин Куьйгалхо

2017-чу шеран чиллин беттан 7-чу дийнахь Россин президентан Владимир Путинан указца Цыденов Буряти Республикин Куьйгалхо харжале цуьнан декхарш кхочушдеш хила хӀоттийна, ханна волу куьйгалхо[11][10].

2017-чу шеран товбечан беттан 10-чу дийнан харжамаш

Цыденовс харжамашкахь толам баьккхина, харжамхойн 87,43% кхаьжнаш гулдина.

2017-чу шеран товбечан беттан 22-чу дийнахь Буряти Республикин Куьйгалхочун декхарш кхочушдан волавелла[9].

ГӀуллакхан коьрта жамӀаш

2017—2022-чуй шерашкахь Цыденовас куьйгалла дарца Буряти Республикин правительствон экономикин политика эксперташа кризисна дуьхьала йолу аьлла мах хадабора, иза тӀехьажийна йара республикин бух хуьлу системообразующи отраслаш латторна федеральни центрехь ахчанаш каро, чӀогӀа а, чӀогӀа кхераме а проблемаш дӀайаха.

2022-чу шеран товбечан беттан 11-чу дийнан харжамаш

2022-чу шеран товбецан беттан 11-чу дийнахь Буряти Республикин Куьйгалхо харжамашкахь Цыденовс хьалхарчу турехь толам баьккхина, 86,23% кхаьжнаш гулдина, шолгӀачу ханна йуха а хаьржина[2].

Санкцеш

Цыденовс жигара гӀо лаьцна Лерринчу тӀеман операцин, ткъа иштта тӀеман хьелашкахь республикера тӀемалошна даимна гӀо-накъосталла деш вара. 2023-чу шеран чиллин беттан 24-чу дийнахь Цыденов ӀЦШ-н Пачхьалкхан департаменто санкцин спискашка йукъаваьккхина[17].

2023-чу шеран оханан беттан 1-ра дуьйна Украинера санкцешна кӀелахь ву.

Доьзал

Да — Самбу Цыденович Цыденов (1950-чу шеран мангалан беттан 26-чу дийнахь Борзя гӀалахь вина, тахана иза Байкалдехьара мохк бу), цӀерпоштнекъахо ву. 1972-чу шарахь Хабаровскан цӀерпоштнекъан инженерийн институт чекхйаьккхина «ЦӀерпоштнекъаш дар, некъ а, некъан бахам» говзалца, Забайкальски цӀерпоштнекъан Карымски некъан дистанцехь болх бина. Цул тӀаьхьа ткъа шарахь сов некъан бахамехь тайп-тайпана даржашкахь. 2003-чу шарахь Самбу Цыденов шен доьзалца Хабаровске дӀавахара, некъан некъан диагностика центран директор болх беш. Кхо шо даьлча иза «Некъан конструкторско-технологически бюро» дехьавелира. Дуьххьарлера коьрта инженер, ткъа 2009-чу шеран оханан беттан дуьйнан бюро директор хӀоьттира. Къинхьегаман сийлаллинна 2012-чу шарахь С. Цыденована «Сийлахь цӀерпоштнекъахо» цӀе тиллира[18]. ЦӀерпоштнекъан некъаш хьашт кхачорехула тайп-тайпана техникин гӀирсашна ворхӀ патентан автор[19].

Нана — Любовь Трофимовна Цыденова (марехь йоцуш — Шутюк, 1951-чу шеран хьаьттан беттан 1-чу дийнахь Амуран областан Новорайчихинск поселкехь вина)[20]. Цуьнан да Трофим Дорофеевич Шутюк Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь Амуран облачахь къайлаха партизанийн объекташ йеш гӀишлошйархо вара[21]. Любовь Цыденовас цӀерпоштнекъан экономистан даржехь къахьегна.

Алексей Цыденов зуда йалийна ву, диъ бер ду[22].

Зуда — Ирина Викторовна Цыденова, говзалца лор йу, карарчу хенахь цӀахь нана йу. Чита гӀалахь физико-математически школа чекхйаьккхина. Читин пачхьалкхан медицинин академи, Малхбален-Малхбузан пачхьалкхан медицинин университет чекхйаьккхина, говзал — лор-фтизиопульмонолог[23].

Воккхаха кӀант Илья (2001) МПТУ цӀ. Баумана ракеташйар Ӏамош ву. КӀант Георгий (2005) а, йоӀ Кира (2009) а — дешархой бу, жимаха волу Лев (2016).

Классан чин

  • Россин Федерацин 2-чу классан бакъдолу пачхьалкхан хьехамча (2010-чу шеран мангалан беттан 2-чу дийнахь)[24].

СовгӀаташ

  • Российн Федерацин Транспортан министран баркалалла (2007, 2008);
  • Некхан тӀеуллу седа «Сийлахь цӀерпоштнекъахо» (2008);
  • «Росси — 40 шо ИКАОхь» иэсан мидал (2010);
  • Россин Федерацин Правительствон Аппаратан сийлаллин грамота (2010);
  • Россин Федерацин Федералан гуламан Федерацин Кхеташонан Председателан баркалалла (2011);
  • Россин Федерацин Транспортан министраллин сийлаллин грамота (2012);
  • Россин Федерацин Чоьтан палатин сийлаллин грамота (2013);
  • ДоттагӀаллин орден (2014);
  • «ЧГӀМ гӀодарна» Россин ЧГӀМ некхан тӀеуллу седа (2015);
  • Россин Федерацин правительствон баркалалла (2016);
  • «Россин транспортан сийлахь белхало» некхан тӀеуллу седа (2016);
  • Мельников Павелан мидал (2017);
  • II тӀегӀанера Столыпинан П. А. мидал (2017);
  • «Шеран маршрут» цӀарах Йерригроссийски туристийн премин Попечительски кхеташонан Гран-при тоьлларг, Буряти Республике чартерни программаш кечйарна а, кхочушйарна а доккха шен дакъа диллина хиларна[5];
  • Полюсан седан орден (2018, Манголи)[25];
  • «Россин Федерацин дуьхьало чӀагӀйарна хьакъ йолу дакъа диллина» мидал (Россин Пачхьалкхан оборонин министерство, 2021)[26];
  • Александр Невскин орден (2023)[27].

Билгалдахарш

  1. ↑ Высший совет. Единая Россия. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 25 февраль. Архивйина 2025 шеран 28 сентябрехь
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Цыденов, Алексей Самбуевич. ТАСС. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 30 декабрь. Архивйина 2022 шеран 31 декабрехь
  3. ↑ Молодо – не зелено(бил-боцу.). Гудок (2012 шеран 13 январь).
  4. ↑ ZAB.RU. Выпускник ЗабИЖТа стал руководителем Федерального агентства железнодорожного транспорта. zab.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 23 февраль. Архивйина 2024 шеран 26 ноябрехь
  5. ↑ 1 2 3 4 Цыденов Алексей Самбуевич(бил-боцу.). ФедералПресс. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 31 декабрь.
  6. ↑ Алексей Цыденов: из огня да в полымя, ТАСС. Архивировано 12 декабрехь 2022 года. Дата обращения: 22 ноябрехь 2018.
  7. ↑ Цыденов Алексей Самбуевич. Новая Бурятия. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 31 декабрь. Архивйина 2025 шеран 1 майхь
  8. ↑ Алексей Цыденов: из огня да в полымя - ТАСС. TACC. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 12 март. Архивйина 2022 шеран 12 декабрехь
  9. ↑ 1 2 3 Цыденов вступил в должность главы Бурятии - РИА Новости, 22.09.2017. Архивйина 2017 шеран 22 сентябрехь
  10. ↑ 1 2 Алексей Цыденов назначен временно исполняющим обязанности Главы Республики Бурятия. Президент России. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 31 декабрь. Архивйина 2025 шеран 6 августехь
  11. ↑ 1 2 Алексей Цыденов вступил в должность главы Бурятии. ТАСС. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 22 сентябрь. Архивйина 2017 шеран 23 сентябрехь
  12. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 28.01.2019 г. № 23-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Архивйина 2025 шеран 29 сентябрехь
  13. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 18.07.2018 г. № 192-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Архивйина 2025 шеран 29 сентябрехь
  14. ↑ Ротация в составе Высшего Совета «Единой России» составила 16%. er.ru (2018 шеран 8 декабрь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 10 декабрь. Архивйина 2019 шеран 27 мартехь
  15. ↑ Цыденов Алексей Самбуевич. er.ru. Архивйина 2025 шеран 12 августехь
  16. ↑ Глава Бурятии Алексей Цыденов избран секретарем регионального отделения «Единой России». buriat.er.ru. Архивйина 2025 шеран 8 августехь
  17. ↑ Глава Бурятии попал под санкции США. Новая Бурятия. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 1 март. Архивйина 2024 шеран 30 ноябрехь
  18. ↑ События года. doskapocheta.gudok.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 23 февраль.
  19. ↑ «Лёша все старался делать молниеносно и качественно»(бил-боцу.). Информ Полис. Информ Полис (2017 шеран 16 февраль). Архивйина 2025 шеран 6 майхь
  20. ↑ Самбу Цыденов на «Доске почёта» Российских железных дорог.
  21. ↑ В «Бессмертном полку» в Бурятии прошли более 20 тысяч человек. ИА REGNUM. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 23 февраль. Архивйина 2023 шеран 23 февралехь
  22. ↑ Врио главы Бурятии Алексей Цыденов рассказал о своей семье. Архивйина 2017 шеран 9 февралехь
  23. ↑ Номер один. Ирина Цыденова: «Я свои амбиции оставила». gazeta-n1.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 23 февраль. Архивйина 2024 шеран 21 декабрехь
  24. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 02.07.2010 г. № 825 «О присвоении классных чинов государственной гражданской службы Российской Федерации федеральным государственным гражданским служащим Аппарата Правительства Российской Федерации». Архивйина 2024 шеран 30 ноябрехь
  25. ↑ Номер один. Главе Бурятии вручили монгольский орден. gazeta-n1.ru (2018 шеран 18 январь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 13 октябрь. Архивйина 2024 шеран 26 ноябрехь
  26. ↑ Министр обороны России генерал армии Сергей Шойгу вручил ведомственные награды представителям властных структур. Архивйина 2021 шеран 26 ноябрехь
  27. ↑ Главу Бурятии Алексея Цыденова наградили орденом Александра Невского, TACC (26 июня 2023). Архивировано 3 августехь 2023 года. Дата обращения: 13 октябрехь 2025.

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш