Хальмахеран хӀорд
Хальмахеран хІорд (хӀиндон. Laut Halmahera) — Тийна Іапказан майданан гІайренашна йукъара хІорд. Лаьтта ХІиндонезехь, Молуккин гІайренашна а, Керла Гвинейна а йукъахь. Малхбузехь доза ду Хальмахеран гІайренан бердан асанца, къилбаседехьа — Вайгео гІайренца, малхбалехь — Чендравасих ахгІайренца (Керла Гвиней), къилбехь — Мисоол гІайренца, къилба-малхбузехь — Оби гІайренашца. Майда — 75000 км², чухоам — 56000 км³, йуккъера кІоргалла 747 м, уггаре кІоргачехь 2072 м. ТІехулара хин температура 25,7 °C августехь 28,6 °C майхь. Дуралла 34-34,6 ‰. Коьрта порт Соронг (Керла Гвиней гІ.).
Буххан рельеф
Халмахеран гӀайренан бердаш (хӀордан малхбузера дакъа) билгалдолу мелла а готтачу бердан шельфан асанца. Къилбаседа-малхбалехь а, малхбалехь а шельф алсам кхиъна а, йаьржийна а йу, кӀорга доцу хиш а дукха ду. Кхин дӀа, континентан басе дикка Іункара охьадоьду, 1000 м гергга кӀоргенехь бух хуьлу, дукха ду нийса дацарш. ХӀордан къилбехьа ду 2000 м сов кӀоргалла йолу оьрнаш.
Хальмахеран хІорд Тийна Іапказца хІуттуш долу хидоькъенаш кІорга йу (1000 м сов), къилбех а, къилба-малхбузехь а — алсама гомха ду, церан коргалла (100—500 м), цуо хуьйцу кІоргенера Хальмахеран хІордан хи Тийна Іапказца алсама жигара.
Климат
Хальмахеран хӀорд буьззина бу Тийначу Ӏапказан экваторан зонан малхбузера декъе. Кхузахь климат билгалйолу лакхара хӀаваан температураца (хӀордан йиллинчу меттигашкахь 28 °C кхаччалц, бердашца 35 °C кхаччалц), лакхара Ӏаь, мархаш, гӀийла мох, догӀанаш, ткъес деттар. Атмосферин циркуляцин коьрта муссонан тайпа уггаре а чӀогӀа гуш ду аьхка а, Ӏаьнан а муьрехь. Декабрь баттера март кхаччалц Ӏаьнан муссон лела, дукхахболу мох къилбаседа-малхбузера а, малхбузера а, къилбаседа-малхбалера а. Апрель-май баттахь дӀадолало къилба-малхбузера муссоне дерзар. Июнь-сентябрь баттахь къилба-малхбален муссон Ӏедалехь хуьлу хӀорда тӀехь, къилба-малхбузера а, къилбера а, къилба-малхбалера а мох алсам болуш. Декабрь-сентябрь беттанашкахь мохан йуккъера чехкалла 3—5 м/с йу, наггахь догӀанаш хуьлу, уьш къаьсттина кест-кеста хуьлу Халмахеран гӀайренан малхбален бердашца. Штормаш наггахь бен ца хуьлу.
Биологи
Хальмахеран хІорд чохь дуккха йу биоресурсаш, цуьнан къилба декъехь доцург, цигахь кІезиг йу хин ораматаш а, планктон а. ЧІерий лоьцу кеманаш тІехь лоьцу сельдь, тунец, макрель, осьминогаш. Бердан йистехь лоьцу трепангаш, лобстераш, креветкаш, доху жовхІарш. Диллина хІорд чохь хаало гІоркхмаш, хІордан уьнтІепхьидаш, скаташ, барракудаш, хІорджІаьлеш.