Нохчийчоьнан административан йекъайалар
Нохчийчоьнан административан-мехкан йекъайалар — Российн Нохчийн Республикин мехкан кхоллам.
Административан-мехкан хӀоттам
Нохчийн Республикин» а, Нохчийн Республикин административан-мехкан дакъойн реестрца законаца «Административан-мехкан хӀоттамах лаьцна», регион шена чуйодӀуш ду лахара административан-мехкан дакъош[1][2]:
- 3 республикин маьӀнин гӀала (Гуьмсе, Соьлжа-ГӀала, Устрада-ГӀала);
- 15 кӀошташ;
- 4 гӀала (кӀоштан маьӀнин): Курчалой-ГӀала, Хьалха-Марта,ТӀехьа-Марта, Шела;
- 360 йуьртан нах беха меттиг.
Нохчийн Республикин Конституцица регионан чуйоьду 17 кӀошт, оцу йукъахь йу формалан денйина Галанчожан а, ЧӀебарлойн кӀошташ[3][4], йуьш фактехь кхоьллина ца хилира[2].
| № | ЦӀе | Код ОКАТО |
Административан йукъ |
|---|---|---|---|
| Республикин маьӀнин гӀаланаш | |||
| Соьлжа-ГӀала | 96 401 | Соьлжа-ГӀала | |
| Устрада-ГӀала | 96 402 | Устрада-ГӀала | |
| Гуьмсе | 96 404 | Гуьмсе | |
| КӀошташ | |||
| 1 | Веданан | 96 204 | Ведана |
| Галанчожан[5] | Галанчож | ||
| 2 | Гуьмсан | 96 210 | Гуьмсе |
| 3 | Итон-Кхаьллан | 96 211 | Итон-Кхаьлла |
| 4 | Курчалойн | 96 212 | Курчалой-ГӀала |
| 5 | Нажи-Йуьртан | 96 225 | Нажи-Йурт |
| 6 | Невран | 96 222 | Новр-ГӀала |
| 7 | Соьлжа-ГӀалин | 96 207 | Девкар-Эвла |
| 8 | Теркан | 96 216 | ЧӀулга-Йурт |
| 9 | ТӀехьа-Мартанан | 96 202 | ТӀехьа-Марта |
| 10 | Хьалха-Мартанан | 96 234 | Хьалха-Марта |
| ЧӀебарлойн[5] | Шара-Орга | ||
| 11 | Шаройн | 96 291 | ХӀимой |
| 12 | Шелан | 96 237 | Шела |
| 13 | Шелковски | 96 240 | Шелковски |
| 14 | Шуьйтан | 96 228 | Шуьйта |
| 15 | Эна-Хишкан | 96 231 | Эна-Хишка |
Муниципалан хӀоттам
Меттигера ша шен урхаллин даран (муниципалан хӀоттам) гуран чохь, республикин административан-мехкан дакъойн дозанашкахь кхоьллира муниципалан кхоллам. 2019 шеран 1 январехь церан барам бара 238, царна йукъахь[6]:
- 2 галин гуо,
- 15 муниципалан кӀошт, царна йукъахь:
- 4 гӀалин меттиг
- 217 йуьртан меттиг.
Муниципалан кӀошташ а, гӀалин гуонаш
Невозможно определить количество столбцов
Россия Чечня райцентры хIинца дац кеп хIотто карта.
Нохчийчоьнан мохк бекъабаларан истори
1965 шеран 15 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР йукайагӀара ТӀехьа-Мартанан, Веданан, Соьлжа-ГӀалин, Гуьмсан, Малхбикан, Теркан, Несаран, Невран, Нажи-Йуьртан, Советски, Соьлжин, Хьалха-Мартанан, Шелан, Шелковски кӀошташ, кхин а республикин куьйгакӀелара Соьлжа-ГӀала, Гуьмсе, Маьлхбик[7].
Советийн Ӏедалан мур
Нохч-ГӀалгӀайн АССР йоькъучу хенахь Нохчийчоьнна а, ГӀалгӀайчоьнна а 1992 шахь тӀаьхьачунна йукъайахара Малхбекан, Несаран, Соьлжа кӀоштан дакъа, респуликин куьйгакӀелара Малхбек. 1995 шарахь Нохчийчохь кхоьллина Курчалойн а, Шаройн а кӀошташ[8].
1999 шарахь РФ Правительство йолайо Къилбаседа-Кавказан регионан махкара КТО (ШолгӀа нохчийн тӀом, 1999—2009 шераш), жигара фаза йара 1999—2000 шерашкахь, дӀайоккху сепаратистийн раж НРИ[9].
2001-2003-чу шерашкахь нохчийн радикалан боламо шен жигаралла дӀайаьхьира, эххар а диверсин а, терроран а тактике а бахана, тӀаьхь-тӀаьхьа шен гӀуллакхийн политикин доминанта дӀа а йоккхуш. Оцу фонехь Нохчийчохь чӀагӀлуш йу российн пачхьалкхана муьтӀахь йолу, сецессионистийн боламан жигара дуьхьалончаш хилла дӀахӀиттина структураш а, ницкъаш а. 2003—2004 шераш тӀекхачале Нохчийн Республикин статусан проблема йуьту карарчу хенахь йолу политикин повестка — республика йухаерзайо Россин Федерацин политикин а, бакъонан а кхочене, шен позици дӀалоцу Оьрсийчоьнан Федераци, хаьржина Ӏедал а долуш, процедурехь чӀагӀйина Конституци[9]. Амма ур-атталла 2008 шо кхачале а Нохчийчохь муниципалитеташ баккъалла а йацара, церан метта Ӏедалан меженаш лелара [К. 1].
2008 шеран 26 июнехь Российн Президентан Администрацин Российн Федерацин Президентан Администрацин куьйгалхоӀКуьйгалхо С. Е. Нарышкин а, цуьнан Хьалхара гӀовс В. Ю. Сурков а меттигерчу ша-шена урхалла даран хаттаршна лерина Нохчийн Правительствон цхьаьнакхетарехь дакъалаца. С. Е. Нарышкина хьалха хӀоттийра Нохчийн Республикехь меттигера Ӏедалш кхоллар, уьш чекхдаха деза уггаре а дукха цхьана шарахь эха шарахь, ткъа В. Ю. Сурковс дӀахьедира, иза Нохчийн Республика меттахӀотторан тӀаьххьара мур хир бу аьлла, 1990 шо чекхдаьлча цунах хир ю Россин Федерацин уггаре а могӀарера регион[10]. Цуьнца доьзна, Нохчийн Республикин Куьйгалхочун Р. А. Кадыровн цӀарах республикин Ӏедалша йолийра муниципалитетийн дозанаш билгалдахаран процесс (дӀайаьхьира Российн Федераци № 131-ФЗ «О общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации»[11])[12]. 1-чу кхайкхаман Нохчийн Республикин Парламентан депутаташа, ма-дарра аьлча, ша-шех дӀасакъастале хьалха, сихонца тӀеийцира республикин муниципалан субъекташ хьокъехь долу итт закон.[13].
Билгалдахарш
- Комментареш
- ↑ Информация со слов Руководителя АП РФ С. Е. Нарышкина, цитирование на сайте ИА «Кавказский Узел»[10] со ссылкой на ИА «РБК».
- Хьосташ
- ↑ Закон Чеченской Республики от 11 декабря 2018 года N 62-РЗ «Об административно-территориальном устройстве Чеченской Республики». ТӀекхочу дата: 2019 шеран 1 март. Архивйина 2019 шеран 1 мартехь
- ↑ 1 2 Указ Президента Чеченской Республики от 03 декабря 2019 года N 168 «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц Чеченской Республики». ТӀекхочу дата: 2020 шеран 4 март. Архивйина 2020 шеран 24 мартехь
- ↑ Конституция Чеченской Республики. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 29 сентябрь. Архивйина 2018 шеран 29 сентябрехь
- ↑ Конституционный закон Чеченской Республики О ВНЕСЕНИИ ИЗМЕНЕНИЙ В СТАТЬЮ 59 КОНСТИТУЦИИ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ от 1 ноября 2012 года N5-РКЗ. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 13 январь. Архивйина 2017 шеран 16 январехь
- ↑ 1 2 Формально согласно Конституции Чеченской Республики, но фактически выделенные в ней Галанчожский и Чеберлоевский районы организованы в Чечне не были
- ↑ Росстат. Распределение муниципальных учреждений по типам муниципальных образований на 1 января 2019 года.(ТӀе цакхочу хьажорг)
- ↑ СССР. Административно-территориальное деление союзных республик. — М., 1965. — С. 237—238.
- ↑ Изменения в административно-территориальном устройстве субъектов Российской Федерации за 1989—2002 годы. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 7 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 21 августехь
- ↑ 1 2 Цуциев, 2007, с. 99.
- ↑ 1 2 Кавказский Узел, 28.06.2008.
- ↑ Сайт Конституции РФ, № 131-ФЗ, 2003.
- ↑ Кавказский Узел, 18.01.2008.
- ↑ Кавказский Узел, 03.07.2008.
Пресса. Хьажоргаш
- Нарышкин: для формирования местного самоуправления в Чечне нужен особый закон : ст. // «Кавказский Узел» : интернет-СМИ / учред. ООО «МЕМО» (с 2008), гл. ред. Г. С. Шведов. — свид. Эл № ФС 77-31048 от 25.01.2008, выдано Роскомнадзором. — М., 28.06.2008. — (учрежд. Междунар. обществом «Мемориал» в 2001).
- Выборы в новый парламент Чечни пройдут в первых числах октября : ст. // «Кавказский Узел» : интернет-СМИ / учред. ООО «МЕМО» (с 2008), гл. ред. Г. С. Шведов. — свид. Эл № ФС 77-31048 от 25.01.2008, выдано Роскомнадзором. — М., 03.07.2008. — (учрежд. Междунар. обществом «Мемориал» в 2001).
- В Чечне начата работа по установлению внутренних границ : ст. // «Кавказский Узел» : интернет-СМИ / учред. ООО «МЕМО» (с 2008), гл. ред. Г. С. Шведов. — свид. Эл № ФС 77-31048 от 25.01.2008, выдано Роскомнадзором. — М., 18.01.2008. — (учрежд. Междунар. обществом «Мемориал» в 2001).
- Закон РФ № 131-ФЗ : закон // Сайт Конституции Российской Федерации : интернет-проект ООО НПП «Гарант-Сервис» (справочно-правовая система) / Президент комп. Д. В. Першеев, члены науч. ред. совета сайта С. А. Авакян, Г. П. Ивлев и др.. — (нач. работы сайта 2003). — М., 2003.
- Атлас этнополитической истории Кавказа (1774—2004) / А. А. Цуциев ; Владикавказский ин-т упр., Фонд «Кавказский ин-т демократии». — Москва : Европа, 2007. — 128 с. — ISBN 978-5-9739-0123-3.
- Актуальный список ОКАТО
- Справочник территорий (ОКАТО)
Кхин дӀа темана тӀехь
| Коьрта гӀала: Соьлжа-ГӀала Махкан-екъаялар: КӀошташ: ТӀехьа-Мартанан | Веданан | Галайн-ЧӀожан | Гуьмсан | Итон-Кхаьллан | Курчалойн | Нажи-Йуьртан | Невран | Соьлжа-ГӀалин | Теркан | Хьалха-Мартанан | ЧӀебарлойн | Шаройн | Шелан | Шелковскан Шуьйтан | Эна-Хишкан | АгӀонаш: ХӀост | Шатлакхан Илли | Истори | Бахархой | Махкан-йекъайалар | Байракх |  | |
