Нохчийчоьнан нах беха меттигаш
Нохчийн Республикин йукъайогӀу 362 нах беха меттиг, царна йукъахь[1][2][3]:
- 8 гӀала (испискехь билгалйаьхна цӀехо-можа бесца);
- 354 йуьртан нах беха меттиг.
Нах беха меттигийн испискехь дӀасайекъна (административан-мехкан хӀоттаман гуран чохь) 3 республикин маьӀнин гӀаланехула а, 15 кӀоштехула[2] (меттигера ша-шен урхаллин кхолламан (муниципалан хӀоттам) гуран чохь цаьрга терра йу 2 гӀалин гуо а, 15 муниципалан кӀошт а).
Цул сов, ламанан меттигашкахь лаьтта шира нохчийн эвланийн саьлнаш. Нохчийн бахархошца йолчу нах бехачу меттигашна, официалан гайтина йуьрт дашца, ламастехь лелайо термин эвла. 2012 шеран Нохчийн Республикин Конституцино ГаланчӀожан а, ЧӀебарлойн а кӀошташ билгалйаккхаро[4] ца хийцина фактехь республикин административан-мехкан хӀоттам: кӀоштийн барам бисина 15[2].
Нах беха меттигийн бахархойн барам балийна 2010 шарахь бахархой багарбарца.
Республикин маьӀнин гӀаланаш
Соьлжа-ГӀала (гӀалин гуо)
Невозможно определить количество столбцов
Устрада-ГӀала (гӀалин гуо)
Невозможно определить количество столбцов
Гуьмсе гӀала
Гуьмсе гӀала йукъайоьду Гуьмсан кӀоштанна, ца бо ша лаьтта гӀалин гуо. Невозможно определить количество столбцов
КӀошташ
Гуьмсан
Невозможно определить количество столбцов
- Нах баьхна дӀайайна меттигаш:
- Балта-Йурт,
- Висийта-Йурт,
- Дади-Йурт[5],
- Дауд-Йурт,
- Шовдана[6].
- Ӏумаханан-Йурт,
Веданан
Невозможно определить количество столбцов
Итон-Кхаьллан
Невозможно определить количество столбцов
- Нах бехна дӀатесна эвлаш:
- Авст-кхелли,
- Айн-кхелли,
- Алда-кхелли,
- Амкхелли,
- Аттин бӀовтӀа,
- Гамха,
- Бален-Хьевхьа,
- Барснаха,
- Баснаха,
- Бассахьа,
- Бек-кхелли,
- Бенгара,
- Бечига,
- Бобаш-ГутӀа,
- Ботурча,
- БӀовтӀара,
- БIовха,
- Васар-кхелли,
- Ганза,
- Гор-Йист,
- Гуьйда,
- Гурха
- ГӀезир-кхелли,
- Дакан-Чу (Дакан-Аганчу),
- Даккхара,
- Дакна-Ара,
- Дан-кхелли,
- Деш-кхелли,
- Доркъул-Чу,
- Доьра,
- Дуьрчание,
- Жайние,
- Жела,
- Желашка
- Заза-Мерка,
- Ида,
- Иезанчу,
- Ирзие,
- ИсмаьӀил-кхелли,
- Итт-куьллишка,
- Йукъарашта,
- Йуьрдаха,
- Калхьада,
- Кейшта,
- Керистие,
- Кешта,
- Кийр босса,
- Котта,
- Коч,
- Кумарт-кхелли,
- Кхал,
- Кхорах,
- Къиелгие,
- Къовкъие,
- КӀента,
- Лаккха Исхой,
- Лаккха-Хьерах,
- Ларуо-кха,
- Лаха Исхой,
- Лаха-Хьерах,
- Луьнки,
- Мазлатанe,
- MаӀа-кхелли (Маъа-кхелли),
- Меда,
- Мехьт-кхелли,
- Мотпхьа,
- Мух мерка,
- Муьжи-Чу,
- Муьжие ара,
- Муьст-кхелли,
- Муьстие кха,
- Муьши-Чу,
- Оьлгуза,
- Пийж-Басса,
- Пийжеда,
- Пкъиера,
- ПуогІа,
- Пуожапхьаруо,
- Пуожах,
- Пхьакоча,
- ПхьалгӀашка,
- Сайра,
- Сехьампа,
- Сиел-кхелли,
- СиелиетӀа,
- Сондур-ара,
- Соьса,
- Тиш-Цацах,
- Тонга,
- Тоьха,
- Туышт-кхелли,
- ТӀалкхелли,
- ТӀуга,
- ТӀуьйли,
- ТӀуягушсана,
- Узмат-Кхелли,
- Хаз-кхелли,
- ХутӀе-КӀажа,
- Хьавхичу,
- Хьавхьа,
- Хьаьнга,
- Хьехадара,
- Хьер-кха (кӀотар),
- Хьуьрика,
- ЦIелтокхуме,
- ЦӀекхелли,
- ЦӀийла,
- ЦӀуьника,
- Чхьах,
- Чайнара,
- ЧамгӀа,
- Чевхьара,
- Човхашка,
- Чот-кхелли,
- Чухушлана,
- Чуьркет босса,
- ЧӀуо,
- Шок-кхелли,
- Шуьндели,
- Элин кӀога,
- Энистие,
- Яр-кхелли,
- Ӏал-кхелли,
- ӀомуйтӀе,
- Ӏонжукъа,
- Ӏуьмие чу.
Курчалойн
Невозможно определить количество столбцов
Нажи-Йуьртан
Невозможно определить количество столбцов
- Нах баьхна дӀатесна меттигаш:
- Оьла-Мохк
- ЧӀаган-Кха.
Невран
Невозможно определить количество столбцов
Соьлжа-ГӀалин
Невозможно определить количество столбцов
ГӀалин чуйахана эвланаш
- Нах бехна дӀайайна меттигаш:
- Алкханча-Йурт,
- Ачехи,
- Аьккхий-Йурт,
- Галай–Йурт,
- Гойтамаран-Йурт,
- Гунаш-Йурт,
- Доьлакх-Йурт,
- Жима-Чечана,
- Кемсийн-Йурт,
- Кули-Йурт,
- Кхойкху–Йурт,
- Къасим-Йурт,
- Луллу-Йурт[8],
- МаIас,
- Назар-Йурт,
- Сарачан-Йурт,
- Суьйра-Коьрт,
- Хьачмат-Йурт,
- Хьажин-Эвла,
- Хьаччин–КIотар,
- Хьанакхин-Йурт,
- Хьидин-Йурт,
- ТIуртIин-Котар,
- Таьш-Кхаьлла,
- Шуотой-Йурт,
- ЧIаьнти [9],
- ЭгIашбатой-Йурт,
- Эндари-Йурт,
- Йагин-Йурт[10],
- Iалхан-Чу,
- Iашхой-КIотар,
- Iаьмирханангачу[11].
Теркан
Невозможно определить количество столбцов
ТӀехьа-Мартанан
Невозможно определить количество столбцов
Хьаха-Мартанан
Невозможно определить количество столбцов
- Нах бехна дӀайайна меттигаш :
- АгIин-КIотар,
- БатӀалан-КIотар,
- Беной-КIотар,
- Берси-КIотар,
- Биерам,
- Боьрдкъин-КIотар,
- БIакин-КIотар,
- Гелан-КIотар,
- Гелиханан-Ирзо,
- Дацин-КIотар,
- Дубин-КIотар,
- ЖагI-Iинчу,
- ЖаргӀа-Йурт,
- Жиелие,
- Зерган-Чу,
- Калин-КIотар,
- Курчала,
- Кусур-Йурт,
- Нихалой-КIотар,
- Пешхой-КIотар,
- Селха-Качу,
- Устарханан-КIотар,
- Хилдехьарой-КIотар,
- Хьадин-Йурт,
- Хьачарой-КIотар,
- Чуьнгарой-ГIойтIе,
- Чуьнгара,
- ЧIаьнтий-КIотар,
- Шалин-КIотар,
- Шин-Iинчу,
- Шовдана-Чу,
- ЭгIашбатой-ГIойтIе,
- Юьспан-КIотар,
- Ӏалханан-Ирзе.
- Iаьрж-Алий-Чу,
Шаройн
Невозможно определить количество столбцов
- Нах бехна дӀатесна эвлаш :
- Аьлти-овл,
- Босса,
- Берд-КӀел,
- Борша-Куллаш,
- ГовлтӀа,
- ГӀази-Кха,
- ГӀалайн-Корта,
- ЖангӀолда,
- ЖогӀалда,
- Йетткерчие,
- Ке-боссуо,
- Кочие,
- КӀеса,
- Лаха-Хашалда,
- Мозхие,
- МӀалчу-ХитӀе
- Сандаха,
- Серчихи,
- Хашалда,
- Хилиди,
- Хьер-Кха,
- ХӀанкъула,
- ХӀиндой овл,
- ХӀиндугӀа,
- ХӀиндуштара,
- Цейкара
- Чихалда,
- Чор-Хьехие,
- Эсилда,
Шелан
Невозможно определить количество столбцов
Шелковскан
Невозможно определить количество столбцов
Шуьйтан
Невозможно определить количество столбцов
- Нах баьхна дӀаяйна меттигаш:
- Аьнле,
- БашлагIа,
- Бети-Ирзе,
- БIара-Баса,
- Ваьрдила,
- Гуьлса,
- ГӀаьттин-Кхаьлла,
- Дакин-Дукъ,
- Дарга-Юхе,
- ЗазаргIан,
- Зандакъ-Ирзе[13]
- Зурзукъа,
- Маьршан-Кхаьлла,
- Мужи-Чу,
- МурсIел-Дукъе,
- Новорзу,
- Нуйдукъ,
- Орсунха,
- Пхьари,
- Сона,
- Суорота,
- Тумаран-ЗIок,
- ЦIагуна,
- Чаймехке[14].
- Чалхи-Чу,
- Iонгу-Чу,
Эна-Хишкан
Невозможно определить количество столбцов
Бахархой боцу кӀошташ
ГаланчӀожан кӀошт
- Акха-Басс — ГалайнчӀожан кӀоштан йукъ.
- Айришка,
- Арстах,
- Аьккха,
- БазантӀи,
- БархӀа,
- Барзанча,
- Басарача-Ялхара,
- Басха,
- Бека,
- Бийци,
- Бончу-Дига,
- Боьн-Чу,
- Боьрта,
- Боьшна,
- Булхипхьа,
- БӀаьст-Хьаьвхьа,
- БӀаьста,
- БӀениста,
- Гезах,
- Гемара,
- Гиеле-Чу,
- ГихтӀе-Ӏоме,
- Гуоруо,
- Гур-Чу,
- ГӀеши-Чу,
- ГӀозана,
- Дака-Бух,
- Дакках,
- Далг-Бух,
- Деха-Чу,
- Дехьа-ГериетIе,
- Дуоза,
- Жаьн-Чу,
- Жима-Эрбала,
- ЖӀаре,
- Зирха,
- Зингала,
- ИгӀа-Йурт,
- ИгӀал Кий,
- Икалчу,
- Иттар-кхелли,
- Йекхача,
- Йердие-чу,
- Йехкачара,
- Йоккха-Эрбала,
- Кей-Мохк,
- Комалха,
- Кхенах,
- КхеретӀе,
- Кхоруотта,
- Кхуорах,
- Кхоьрга,
- Кхоьри-Чу,
- Къай,
- Къож-Вийнача,
- Къолие,
- КӀайчу-Юхе,
- КӀегана-Юх,
- КӀеганеха,
- КӀелахь-Баса,
- КӀербитӀе,
- КӀербича,
- Лакха Ӏаьжгиечу,
- Лала,
- Лаха Ӏаьжгиечу,
- МазантӀе,
- МегӀал Кий,
- Мешиех,
- Мештие,
- Мийла,
- МогӀуста,
- Мозарга,
- Моцкъара (Нашха),
- Моцкъара (ТӀерла),
- Мочча,
- Моштара,
- Мушечу,
- Муьжгана,
- Никара,
- Нохараста,
- Орзуме-Кхаьлла,
- Очакх,
- Пешха,
- Пийжа,
- Саканан-Жела,
- Сахьана,
- Сенах,
- Сехьа-ГериетIе,
- Тарха,
- Терттие,
- Тиша-БархӀа,
- Тишли,
- Ткъуйсте[15] (Ткъуйистие[16]),
- ТӀолие,
- ТӀийисте,
- Угана,
- Уьйтта,
- Уьшна,
- Хьай,
- Хьайбаха,
- Хьайхара,
- Хьачи-Чу,
- Хьаьга,
- Хьаьхильга[17] (Хьаьхильгие[18]),
- Хьижахк,
- Хьоче-Коча,
- ХӀийла,
- ЦӀенчу-Мехка,
- ЦӀечу-Аьхке,
- ЧӀармаха,
- ЧӀуша,
- Шуьнда,
- Эйсалашка,
- Элда-Пхьа,
- Ялхара,
- Ӏамие,
- Ӏамкъа,
- Ӏаме.
ЧӀебарлойн кӀошт
- Нах бехна дӀатесна эвлаш :
- Абил-Эвла,
- Ананчи,
- Арие овл,
- Ачол,
- БагӀай овл,
- БастIе-Ирзо,
- Батин овл,
- Бассахуо,
- Бейсхор-Ирзо,
- Бекхай овл,
- Битара овла,
- Богачара,
- Борзал,
- Босой-КIотар,
- Горга-Ламе,
- ГӀези овл,
- ГIонтIе,
- Дангар овл,
- Дундайн овл,
- Дургойн овл,
- ДIобаса,
- Желашка,
- Жубиг овл,
- Зиверха,
- Зиелашка,
- Инкота,
- Ихара,
- Келой-Баса,
- Кула,
- Кхийкхайн овл,
- КIошта,
- Лаьшкара,
- Нижала,
- Малил-Эвла,
- Маънех,
- Миммайн овл,
- Нуй,
- Обузал-Эвла,
- Осхара овл,
- ПатӀайн овл,
- Пхьарайн овл,
- ПхьатIе,
- Сарукха,
- Саьрбала
- Тамбийн овл,
- Торсунан овл,
- ТӀундакхуо,
- ТӀушик овл,
- Хьаркъаруо,
- Хьевхьа цӀогуние
- ЦӀинда,
- ЦIинтиг,
- Чарадойн овла,
- Чарах-Эвла,
- Чубахкинача,
- Чуьрейн мохк[14],
- ЧIиш-Чу,
- ЧIуна,
- Ӏалхан овл,
- Ӏарпи овл.
Билгалдахарш
- ↑ Закон Чеченской Республики от 11 декабря 2018 года N 62-РЗ «Об административно-территориальном устройстве Чеченской Республики»
- ↑ 1 2 3 Указ Президента Чеченской Республики от 03 декабря 2019 года N 168 «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц Чеченской Республики»
- ↑ Закон Чеченской Республики от 6 февраля 2023 года № 1-рз «О преобразовании села Ачхой-Мартан». publication.pravo.gov.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 9 февраль.
- ↑ Конституция Чеченской Республики
- ↑ Карта Кавказа 1896 года на немецком
- ↑ Карта Кавказа авторства Мальмана
- ↑ Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края 1926 года
- ↑ Чармер (Кельн, Германия)
- ↑ Карта Кавказских земель изданная Семеном Броневским
- ↑ Карта Кавказских земель изданная Семеном Броневским
- ↑ 1818 г. Закладка крепости "Грозная" Архивйина 2017-10-19 — Wayback Machine
- ↑ Специальная карта Западной части России Шуберта 1826-1840 годов
- ↑ Карта генштаба РККА юга России • 2 км
- ↑ 1 2 1936 Карта РККА - юг СССР 1:200,000
- ↑ Муслим Мурдалов, Чечня археологическая, или Случайная находка Кавказской Нефертити
- ↑ Сулейманов, 2006, с. 46.
- ↑ Сулейманов, 2006, с. 45.
- ↑ Сулейманов, 2006, с. 48.
Литература
- Сулейманов А. С. Топонимия Чечни. — Грозный: ГУП "Книжное издательство", 2006. — 711 с. — 5000 экз. — ISBN 598896002-2.