Нохчийн Республикин Конституци

Керла конституци йаран инициатор вара Нохчийн Республикин Администрацин куьйгалхо волу Кадыров Ахьмад-Хьаьжа^[3]. 2002-чу шеран декабрехь Гуьмсехь хиллачу нохчийн халкъан гуламехь къобалйира легитимни Ӏедалан меженаш кхолларан ойла. Документ кечдархьама леррина Конституцин комисси кхоьллира, цо масех проект талла а теллира, цхьааллин кеп къастийра.

Конституци тӀеэцаран референдум хилира 2003-чу шеран 23 мартехь. Кхаж тасран жамӀашца, дукхахболчу бахархоша къобалдира хьалхатесна долу коьрта закон, иштта республикин президентан а, парламентан а харжамех долу законаш а. Оцу референдумо доккха дакъа лецира республикехь машар хӀотторехь а, политикин хьал цхьанаэшшаре дарехь а.

Конституци лаьтташ йу преамбулех, 2 декъах, 9 коьртах а, 112 статьях а^[1]. Преамбулехь билгалдаьккхина ду нохчийн халкъан а, Россин дукха къаьмнийн халкъан а историн цхьаалла, иштта хиллачунна а, хиндолчунна а хьалха йолу жоьппалла а.

Коьртачу декъехь чӀагӀйина конституцин хӀоттаман бух, адамийн бакъонаш а, маршонаш а, Нохчийн Республикин пачхьалкхан дӀахӀоттам а. Документо чӀагӀбо республикин статус Россин Федерацин нийса бакъонаш йолу субъект хилар, иштта Куьйгалхочун, Парламентан, Правительствон бакъонаш а къастайо.

ХӀара закон тӀеэцначу хенахь дуьйна, федеральни законодательствоца нийсадархьама, цунна йукъа масех хийцам бина. Уггаре баккхийра хийцамаш къобалбира 2007-чу шеран декабрехь хиллачу референдумехь. Цара хьакхийра 50 сов статья, царна йукъахь республикин куьйгалхочун бакъонийн хенаш а, парламентан структура а хийцира^[4].

ТӀаьхьа догӀучу шерашкахь а тӀеэцнера хийцамаш беш долу законаш. Масала, уьш Ӏедалан коьртачу даржхочун официальни цӀе хийцарца доьзна дара, пачхьалкхан урхаллин йукъара тенденцешца цхьаьнадогӀуш хилийтархьама.