Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Кадыров, Рамзан Ахьмад-Хьаьжин воӀ

Кады́ров Рамза́н Ахьма́д-Хьаьжин воӀ (1976 шеран 5 октябрь, Хоси-Юрт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика) — Россин пачхьалкхан а, политикин а гӀуллаккхо ву.

2007-чу шеран 15 февралехь дуьйна Нохчийн Республикин Куьйгалхо ву (2016-чу шеран 25 мартехь дуьйна Нохчийн Республикин куьйгалхочун декхарш ханна кхочушдийриг ву; 2007—2011-чу шерашкахь Нохчийн Республикин Президент вара), «Цхьааллин Росси» олучу партин лакхара кхеташонан декъашхо а, Российн Федерацин Турпалхо а ву (2004). Нохчийн Республикин хьалхарчу президентан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин кӀант ву иза.

Нохчийчохь хьалхара тӀом боьдучу муьрехь цо дакъалаьцна федерацин эскарийн дуьхьала тӀеман гӀуллакх дарехь, нохчийн ШолгӀачу тӀамехь федерацин Ӏедалан агӀор дехьаваьлла иза.

Нохчийн Республикин кхерамзаллин гӀуллакхан куьйгалхочун болх бина цо, цул тӀаьхьа Нохчийн Республикин Ӏедалан председателан болх а бина. Полицин генерал-майор а ву иза, кхин а тӀеман гӀуллакхехь инарла-полковник ву и[2].

Биографи

Къоналла

Кадыров Ахьмадан воӀ Рамзан вина 1976 шеран 5 октябрехь Хоси-Йуьртахь (оцу хенахь йара — Нохч-ГӀалгӀайн АССР).

Иза вара шолгӀа кӀант Кадыров Ахьмадан а, Кадырова Айманин а доьзалехь[3], жимаха волу кӀант а вара, цуьнан воккхах волу ваша вара Зеламха (1974—2004 шеран 31 майхь кхелхина), кхин баккхий йижарий а бу: Зарган (1971) а, Зулай (1972) а. Кадыров бенойн тайпанах ву.

Кадыровхой уггаре а доккхачу Бенойн тайпанах бу[4]. Динца йолу йукъаметтигашца Кадыровхой Кунта-Хьаьжин Шайхан вирдехь бу, суьпа исламан къадирийн гара дозуш бу уьш.

1992-чу шарахь Рамзана шен эвлахь чекхйаьккхина йуккъера дешеран ишкол.

undefined

Нохчийн Хьалхара тӀом болчу хенахь шен деца нохчийн сепаратистийн (дӀасакъасторан) могӀаршкахь вара иза, Российн Герзан ницкъийн дуьхьал тӀом а бина.

Хьалхара тӀом чекхбаьлча, 1996-чу шарахь иза накъост а, шен да ларвархо а хилла, оцу хенахь Нохчийн Республикин Ичкерин муфти вара Ахьмад-Хьаьжа.

Россин Ӏедалахь гӀуллакхдаран йуьхь

1999-чу шеран гурахь Рамзан, 1996-чу шарахь дуьйна ваххабизман Ӏаткъам кхуьуш хиларна дуьхьал хиллачу шен деца цхьаьна, федералан Ӏедале дӀавахара. 2000-чу шарахь Кадыров Ахьмад-Хьаьжа урхалла дан коьрте хӀоьттича дуьйна шен ден улле ваьлла вара иза.

2000—2002 шерашкахь цо болх бира Россин Федерацин чоьхьарчу гӀуллакхийн министраллан чоьхьарчу гӀуллакхийн урхаллехь йолчу шакъаьстинчу полицин ротан штабехь зӀенан а, леррина техникан а инспекторан даржехь, цуьнан декхаршна юкъахь дара Ӏедалан гӀишлош ларъяр а, уггаре а лакхарчу Чечефе лидерийн кхерамазалла ларйар а. 2002 шеран майхь дуьйна 2004 шеран феврале кхаччалц оцу ротехь взводан командир вара[5]. 2003 шарахь, шен да Нохчийчоьнан президент хаьржинчул тӀаьхьа, Рамзан хӀоьттира президентан кхерамазаллин службин куьйгалхо[5]. Официалан хьосташкахь, 2000 шарера 2003 шаре кхаччалц Кадыров Рамзан пхоьаза вен гӀоьртина[6].

Цуьнан декхар дара леррина операцеш дӀайахьар[6]. Цо переговораш йира низамехь йоцучу герзахойн тобанийн (НВФ) декъашхошца уьш федералан Ӏедале сехьабовларх лаьцна. ДӀаделлачу тӀемалойх дукхахберш Нохчийчоьнан Куьйгалхочун кхерамазаллин службе дӀайазбина бара; цуьнан жамӀехь 2003 шо чекхдолуш хьалха хилла тӀемалой бара «кадыровхой» дукхахберш. Йуьхьанца дукхахберш бара кадыровгӀеран гергарнаш а, махкахой а.

2003—2004 шерашкахь Нохчийчоьнан чоьхьарчу гӀуллакхийн министран гӀоьнча вара. Нохчийн Республикин Пачхьалкхан кхеташонан декъашхо вара Гуьмсан кӀоштан цӀарах.

undefined

2004 шеран 10 майхь, шен да велла шолгӀачу дийнахь, иза хӀоттийра Нохчийн Республикин Правительствон председателан хьалхара гӀовс. Цо шен тергонехь латтийра кхерамазаллин дакъа. Пачхьалкхан Кхеташоно а, Нохчийчоьнан Ӏедало а кхайкхам бира Россин президенте Путин Владимире, низамехь хийцамаш бар доьхуш, Кадыровн Нохчийчоьнан президентан дарже кандидат санна дӀайазвала аьтто хилийта (республикин Конституцица президент хила тарлора лаххара а 30 шо долу стаг, Кадыровн 28 дара). Амма Путина хийцамаш ца бира низамехь.

Вице-премьер хӀоттийначул тӀаьхьа Кадыровс дӀакхайкхийра ша Нохчийчохь машар бан дагахь ву аьлла. Цо дош делира террорхо Басаев Шемил дӀаваккха.

2004 шеран сентябрехь Кадыровс шен кхерамазаллин службин декъашхошца а, нохчийн ППС полкан полицин белхахошца а цхьаьна го бира Масхадов Асланан «гварди» олучу нахах лаьттачу йоккхачу тобанна (100 гергга стаг лоруш), коьртехь шен лични кхерамазаллин хьаькам Авдорханов Ахьмад а волуш. Курчалойн кӀоштан Ӏаларой-Эвла а, Нажи-Юртан кӀоштан Мескетахь а. Масех дийнахь лаьттинчу тӀамехь, Кадыровс дийцарехь, вийна 23 тӀемало, ткъа Кадыровн ши полисхо вийна, 18 лазийна. Авдорханов ведда, Кадыровс чӀагӀдора шена хала чевнаш йинера бохуш[7].

2004 шеран октябрь беттан шолгӀачу декъехь дуьйна иза вара Россин Федерацин Президентан Къилбаседа Федералан округехь йолчу Полнополномоченни векалан Козак Дмитрийн хьехамча, федеральни округан кхерамазаллин органашца юкъаметтигаш лелоран хаттаршкахь. 2004 шеран ноябрехь дуьйна цо куьйгалла дира компенсацеш дӀайаларан комитетана.

Нохчийчоьнан премьер-министр (2005—2007 шерашкахь)

2005-чу шарахь ноябрь беттан 18-чу дийнахь Нохчийчоьнан премьер-министрна Абрамов Сергейна луьра чевнаш йира машенан бохамехь. Оццу дийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Алханов Ӏалус республикин Ӏедалан председателан декхарш кхочушдеш хӀоттийра Кадыров Рамзан[8].

2006-чу шеран ноябрь баттахь Нохчийчохь наркотикаш лелор дӀадаккхаран Ӏедалан комиссин куьйгалхо хӀоьттира иза. 2006 шеран 9 февралехь иза хилира «Цхьааллин Росси» партин регионан декъан секретарь[6].

2006-чу шеран ноябрь беттан 28-чу дийнахь хӀинца а шен дарба деш волу Абрамовс шен дарж дитира. 2006-чу шеран март беттан 4-чу дийнахь Алханов Ӏалус Кадыров Рамзанан кандидатура кховдийра республикин Ӏедалан председателан дарже Нохчийчоьнан Халкъан гуламе, цо иза къобалйира цхьана озаца. Оццу дийнахь Алхановс куьг йаздира Кадыров цу дарже хӀоттош долу омрана. Кандидатурина комментари йеш, Халкъан гуламан председатела Абдурахманов Дукхвахас дӀахьедира, Кадыровс «тешамца гайтина шен ницкъ хилар экономикна урхалла дан, йеккъа ницкъаллин структурашна а доцуш. Нохчийчохь пхеа шарахь дуккха а болхчекхбаьлла бара: маьждигаш, спортан комплексаш, дарбан цӀенош[9].

Мехкан коьртехь

2007-чу шеран февраль беттан 15-чу дийнахь Алхановс шен дарж дита сацам бира, иза тӀеийцира президента Путин Владимира. Цул тӀаьхьа Путина куьг таӀийра Кадыров Рамзан Нохчийчоьнан президентан декхарш кхочушдеш хӀоттош долу омрина[10]. Март беттан 1-чу дийнахь Нохчийчоьнан парламенте Кадыровн кандидатура дӀакхачийра Путина, Ново-Огарёвохь(оьр.)нохч. хиллачу кхеташонехь Кадыровга и хаам а беш[11]. Март беттан 2-чу дийнахь Нохчийчоьнан парламентан шина а палатера 58 депутатах 56-ммо гӀортор йира цуьнан кандидатурана. Август беттан 5-чу дийнахь Гуьмсехь хилира Кадыров Рамзан Нохчийчоьнан президентан дарже хӀотторан церемони[12]. Цигахь дакъалоцуш вара Нохчийчоьнан премьер-министр хилла волу Абрамов Сергей а, Къилбаседа Федералан гонан масех регионан куьйгалхой а, Абхазин Республикин президент Багапш Сергей а[13].

undefined

Кадыров президентан дарже хӀоьттинчул тӀаьхьа республикера хьал дӀанисделира хьалха хиллачу шерашка хьаьжча. Кадыровс куьйгалла дечу Нохчийчоьнан антитерроран комиссин хаамашца, 2007 шарахь республикехь терроран тӀелатарш лахделла 72,5 %[14]. Шен Ӏедалан хьалхарчу беттанашкахь Кадыровс тешийра федералан куьйгалла ОРБ-2 (Россин ЧГӀМ-н вовшахтоьхначу зуламашца къийсам латторан Къилбаседа федералан гонан коьртачу урхаллин № 2 йолчу Оперативан талламан бюро) куьйгалхо хийца аьлла. Хьалхо Кадыровс а, бакъонашларйархоша а бехке йира ОРБ-2 нах хьийзорна а, бехктакхаман гӀуллакхаш харц кхоьллина хиларна а[15].

undefined

Кадыров Ӏедалехь волу мур билгалбаьлла Нохчийчоьнан инфраструктура баккхийчу барамашкахь йарца а, меттахӀотторца а, иза дан аьтто белира уггаре а хьалха федеральни бюджетера дотацешца[16]. Цу кепара, 2008 шарахь Россин президентан администрацин куьйгалхочо Нарышкин Сергейс дӀакхайкхийра меттигерчу Ӏедалшна лерина Ӏалашонан программа финансашца латто 120 млрд сом ахча хьажор[17]. 2015 шарахь Нохчийчоьнан бюджетан даьхни хилира 57 млрд сом, 20 млрд сов сом кхача тарло федералан Ӏедалан дотацешца[18]. Кхин цхьа хьоста дара Кадыров Рамзана 2004-чу шарахь кхоьллина Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмадан цӀарах йолу региональни йукъараллин фонд, цуьнгахула тайп-тайпана проекташна а, гӀишлошйаран программашна ахча латтош ду. Ша политико дийцарехь, фондан ахча луш берш бу уггаре а хьалха „Кадыров Ахьмад-Хьаьжин хилла накъостий“ а, республикин дозанал арахьа беха нохчийн хьоладай а[19]. Нохчийчоьнан пачхьалкхан белхахоша а, пачхьалкхан секторан белхахоша а шайн алапех дакъа ло фонде.

Кадыровн Ӏедалан кхин цхьа башхалла йу республикехь исламан ламасташ чӀагӀдар[20]. Кадыровс кест-кеста къамел дора шарӀан низамашна, цуьнца цхаьна йолчу бакъонашна гӀортор йеш[21]. Кадыров президент волуш Соьлжа-ГӀалахь схьайиллина „Нохчийчоьнан дог“ маьждиг а, Российн Исламан университет а, хьафизийн школаш а, исламан медицинан клиника а. Цо ша а кест-кеста гойту шен кӀорггера динан дог-ойла хаамийн гӀирсашкахь. Кадыровс гӀо до Нохчийчохь ламаст долчу суфистийн исламна, иза жигара даржор хилира Кадыровн исламан радикализмца (салафизмца) къийсам латторан кепех цхьаъ.

2007-чу шарахь октябрь баттахь Россин Федерацин пхоьалгӀачу Пачхьалкхан Думе харжамашкахь Кадыров Нохчийчохь „Цхьааллин Росси“ регионан тептаран коьртехь вара. Цул тӀаьхьа цо йитира шен парламентан мандат. Харжамашкахь дакъалаьцна нах 99 % сов бара, ткъа „Цхьааллин Росси“ партино 99 % сов кхаьжнаш гулдина. 2011 шарахь Пачхьалкхан Думан харжамашкахь Кадыров юха а хьалха вара „Цхьааллин Росси“ тептарехь, цунна гулдира 99 % сов кхаьжнаш. 2012 шарахь хиллачу президентан харжамашкахь Путин Владимиран 99,73 % кхаьжнаш гулдина, 99,59 % баьхкина[22].

undefined

2008 шеран 27 майхь дуьйна 1 декабре кхаччалц, ткъа 2014 шеран 9 апрелера 25 октябре кхаччалц Российн Федерацин Пачхьалкхан Кхеташонан Президиуман декъашхо вара[23][24][25][26].

2009-чу шарахь октябрь беттан 23-чу дийнахь Кадыров вен гӀоьртипа. Кадыров а, Пачхьалкхан Думан депутат Делимханов Адам а хиллачу мемориалан комплекс схьайоьллучу меттигна тӀелатар дан гӀерташ вийна тӀемало. ТӀаьхьо къастийра тӀемало Хьалха-Мартанера схьавалар долу Баштаев Беслан хилар.

2009 шеран 10 ноябрехь Россин президенто Медведев Дмитрийс, № 1259 омрица, хьалаваьккхира полицин инарла-майоран дарже хьалаваьккхира Кадыров.

2010-чу шеран август беттан 12-чу дийнахь Кадыровс официалан кехат дахьийтира Нохчийчоьнан парламенте, Нохчийчоьнан лакхарчу хьаькаман цӀе хийцар доьхуш. Кадыровс шен позици йовзийтира, „цхьаьнатоьхначу пачхьалкхехь цхьаъ бен президент хила ца веза, ткъа хӀоттаман субъекташкахь лакхарчу даржхойх ала мегар ду республикин куьйгалхой, администрацин куьйгалхой, губернаторш, иштта дӀа кхин а“. Россин Федераци — цо иштта хийцира даржан цӀе „президент“ тӀера „куьйгалхо“ тӀе.

2010 шеран октябрехь Америкин Newsweek журналана интервью луш, Кадыровс дӀахьедира: „Суна лаьа Путин даима президент хуьлийла. Суна иза веза, стагана стаг веза йиш мел йу. Цунна критика йеш берш адамаш дац; уьш сан мостагӀий бу. Путина суна гӀортор йеш хилчахьана, сан йиш йу хӀуъа а дан — АллахӀу Акбар!“[27].

2011-чу шеран февраль беттан 28-чу дийнахь мехкан куьйгалхочо Медведев Дмитрийс Нохчийчоьнан парламенте Кадыровн кандидатура дӀакхачийна шолгӀачу ханна тӀечӀагӀйан. Март беттан 5-чу дийнахь Кадыров цхьана озаца тӀечӀагӀвира шен даржехь. 2011 шеран 5 апрелехь официалехь шолгӀа а ханна Нохчийчоьнан куьйгалхочун дарже хӀоьттира иза[28].

undefined

2014-чу шарахь Кадыровс кест-кеста зевне дӀахьедарш дора ГӀирма Россех дӀатохарх а, Украинин малхбалехь герзаца тӀом хиларх а лаьцна. Кадыровс дийцарехь, цо Украинехь йолчу нохчийн диаспорехула дийцарш дӀадаьхьира Украинин кхерамазаллин ницкъаша лецна LifeNews журналисташ Сайченко Марат а, Сидякин Олег а дӀахеца, цуьнан жамӀ дара журналисташ Росси чу йухаберзор[29]. Нохчийчоьнан куьйгалхочо масийттазза даре дина Украинин малхбалехь дуккха а нохчий тӀемаш беш хилар, амма даима а чӀагӀдора уьш рогӀера эскарш а доцуш, шайн лаамехь тӀемаш беш хилар. 2014 шеран 26 июлехь Кадыров тӀетоьхна Европин Берто санкцеш кхайкхийначу нехан тептаре, ополченин гӀуллакхашна гӀортор йарна.[44] 2014-чу шеран декабрь беттан 6-чу дийнахь Украинин Кхерамзаллин службо бехктакхаман гӀуллакх схьадиллина Кадыровна дуьхьал „Украинин депутаташна Береза Юрийна а, Левус Андрейна а, Мосийчук Игорна а кхерамаш тийсарна“ Кадыровс уьш Нохчийчу дӀабахийта омра динчул тӀаьхьа (Россин Талламан комитето хьалхо бехктакхаман гӀуллакх схьадиллина хилла кхаа депутатана 2014 шеран 4 декабрехь Грозныйна тӀелатар дина)[30][31].

2016 шеран 25 мартехь, шен даржехь хан чекхйаьллачул тӀаьхьа, президенто Путин Владимира Кадыров хӀоттийра Нохчийчоьнан куьйгалхочун декхарш кхочушдеш. 2016 шеран 18 сентябрехь хиллачу рогӀера харжамашкахь Кадыровс толам баьккхира, официалан терахьашца, 97,56 % кхаьжнашца, 94,8 % адам деана.

2021 шарахь регионан губернаторан харжамашкахь цунна гулдина 99,7 % кхаьжнаш. 2022 шеран 11 мартехь шен Крах однополярного мира» статья тӀехь Кадыровс шен ойла йовзийтира россин-украинин конфликтан бахьанех лаьцна Россин-АЦШ Малхбузенца йолчу йукъаметтигийн контекстехь.

2024-чу шеран август беттан 17-чу дийнахь Кадыров Рамзана дӀахьедар дира, Tesla компанин генеральни директорера Маск Илона шена Cybertruck электропикап йелла аьлла. Кадыровс зераш дира машенан, дош делира иза Къилбаседа Кавказан тӀеман округе хьажор йу аьлла. 2024-чу шеран сентябрь беттан 19-чу дийнахь Кадыров Рамзана дӀахьедар дира, Tesla компанин Cybertruck компани болх беш ца хиларх лаьцна. Нохчийчоьнан куьйгалхочо дийцарехь, Илон Маска геннара схьа дӀайайъина электропикап.

Критика

Бакъонашларйархоша бехкево Кадыров адамийн бакъонаш талхорна[32]. Кадыровс харцдо и бехкаш, бехкебо бакъонашларйархой харцо лелорна а, арахьарчу спонсорийн интересашна тӀехь болх барна а[33][34].

Бакъонашларйархоша дийцарехь, 2006—2007 шерашкахь Кадыровн Ӏуналлехь йолчу ницкъаллин структурийн масех бӀе белхало бехке вина терроризмца доьзна гӀуллакхаш кхоьллина аьлла, цу хенахь, тӀемалой дӀабахар бахьана а дина, бехк боцучу нахана гӀело йеш хилла аьлла[35]. Кадыров бехкево коллективни жоьпалла йукъадаккхаран практика йукъайаккхарна.

2017-чу шарахь хаамийн гӀирсаша хаам бира, Кадыровс лелош хилла дуьненахь уггаре а шуьйра бизнес-реактивни кема — Airbus ACJ319, регистраци VQ-BVQ аьлла. Цуьнан мах 80 миллион долларшка кхача мегаш бу. Кеман чохь йу масех чоь а, дӀавуьжу чоь а, офис а, ванни а, 12 стагана лерина зӀенан гӀирс а болуш, конференц-зал а йу. Чоьхьара агӀо чекхйаьккхина кожица а, мраморца а, мехала металлех а[36]. Кадыровс коронавирусан инфекцина дуьхьал вакцинаци ца йинчу бахархошна лоьрийн гӀо тӀаьххьара дан деза аьлла[37].

Дуьненайукъара санкцеш

Евробертан а, Ӏамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Цхьаьнатоьхначу Пачхьалкхан а, Японин а, кхин а массех пачхьалкхан а санкцийн тептаршна йукъахь ву иза.

Доьзал

Цуьнан зуда йу цуьнан йуьртахо Медни Мусаевна Кадырова (Айдамирова: йина 1978 шаран 7 сентябрехь), иза йевзна цунна школехь. Медни модельер йу, 2009 шеран октябрехь цо кхоьллина Соьлжа-ГӀалаь Firdaws модан цӀа исламан духарш арахоьцуш. Церан шайн цхьайтта бер а, тӀеэцна ши бер а ду.

  • Виъ кӀант: Ахьмад (вина 2005 шеран 8 ноябрехь, шен деден цӀарах цӀе тилна), Ӏела (вина 2006 шеран 14 декабрехь), Адам (вина 2007 шеран 24 ноябрехь), ӀабдуллахӀ (вина 2016 шеран 10 октябрехь). Ши кӀант Кадыровс тӀелаьцна 2007 шарахь.
  • ВорхӀ йоӀ: Ӏайшат (1998 шеран 31 декабрехь) — Нохчийн Республикин культурин министр хилла, 2016 шарахь дуьйна Firdaws модан цӀийнан директор, Хадижат (йина 2000 шо) — Нохчийчоьнан куьйгалхочун, администрацин куьйгалхочун гӀовс, Карина, Хеда (йина 2002 шеран 21 сентябрехь), Табарик (йина 2004 шеран 13 июлехь), Ашура (вина 2012 шеран 12 декабрехь), Ӏайшат (йина 2015 шеран 13 январехь), ӀабдуллахӀ а (2016 шеран 10 октябрехь). 2020-чу шарахь дихкинера Ӏайшатан а, Хадижатна Ӏамерке йахар.

Нана — Аймани Несиевна Кадырова йу Кадыров Ахьмадан цӀарах йолу фондан куьйгалхо (Рамзан фонд кхоьллинчарех цхьаъ ву), цо республикехь сагӀадоьхучу гӀуллакхаш дӀахьо, фонд кхоьллинчарех цхьаъ йолчу компанешкахула дуккха а йаккхий проекташна тӀехь урхалла до. 2006-чу шарахь Рамзанан дехарца Аймани тӀелецира Соьлжа-ГӀаларчу берийн цӀийнехь вехаш волу 16 шо долу Пиганов Виктор (тӀеэцначул тӀаьхьа, Висит Ахматович Кадыровн цӀарах керла документаш даьхна), хӀунда аьлча Рамзанан аьтто ца баьлла иза дан, шен хан бахьана долуш. 2007 шарахь Аймани, йуха а цуьнан дехарца, тӀеийцира кхин цхьа 15 шо долу бер. 2020-чу шарахь дихкина Айманина Ӏамерке йаха.

Спорт

Кадыров Рамзан боксан спортан мастер ву а, Нохчийчоьнан боксан Федерацин куьйгалхо а ву. РИА Новости агентствон хаамашца, 2000-чу шаре кхаччалц иза шен спортан карьерица вевзаш вара.

Рамзанан кхин цхьа шовкъ — хахкаран говраш йу. Цуьнан 50 гергга говр йу Россиехь а, арахьара пачхьалкхашкахь а. Цуьнан говраша Россин а, дуьненан а престижни йахьаллонашкахь совгӀатан меттигаш йаьхна.

2004-чу шарахь дуьйна 2011-чу шо кхаччалц Кадыров «Терек» футболан клубан президент вара, ткъа 2012-чу шарахь цуьнан сийлахь президент хилира. Кадыровс куьйгалла до «Рамзан» спортан клубан, цуьнан филиалш Нохчийчоьнан дерриг кӀошташкахь йу.

Социал машанашехь

2013-чу шеран февралехь дуьйна Кадыров Instagram-н жигара декъашхо вара. 2015-чу шеран жамӀашца Кадыров — Россин уггаре дукха цитаташ йалош волу блогер хилира.

2021-чу шеран августехь «Грозный» телеканало Кадыровна «уггаре дика мобильный репортёр» аьлла совгӀат делира.

2016-чу шеран 25-чу мартехь Владимир Путина Кадыров Нохчийчоьнан куьйгалхочун декхарш ханна кхочушдийриг хӀоттийра. 2016-чу шеран харжамашкахь Кадыров тоьлла, цунна 97,56 % кхаж тесна. 2021-чу шеран харжамашкахь цунна 99,7 процент кхаж тесна.

2024-чу шеран 17-чу августехь Рамзан Кадыровс хаам бира, шена Илон Маскера Tesla Cybertruck электропикап кхаьчна аьлла. Кадыровс машен зийна, иза СВО-н зоне хьажор йу элира. Амма 19-чу сентябрехь цуо дӀахьедира Илон Маска и машен генара дӀайайина аьлла.

ЦӀера дийнаташ

Кадыровн питбуль ду. 2022-чу шеран аьхка украинин националисташа и кӀеза «Азовсталь» заводан подвалшкахь) латтийна. Хан йаьлча, Россин волонтёраша иза кӀелхьара а йаьккхина, Кадыровна совгӀатна йелира. Нохчийчоьнан куьйгалхочуо цунна керла цӀе тиллира — хӀинца цуьнан цӀе Борз йу.

Доходаш

2020-чу шеран жамӀашца Кадыров Россин регионийн куьйгалхошна йукъахь уггаре хьал долу стаг хилира. 2020-чу шеран декларацица цуо 381,19 млн сом даьккхина (иза ши шо хьалхачул 50-зза дукха ду — 7,5 млн сом). Иштта цуьнан долахь 3668 а, 28 361 м² а майда йолу ши латтан дакъа а, 2344,3 м² майда йолу хӀусам а йу. Цуьнан зудчун цӀарах 209,8 м² квартира йу.

Кадыров Рамзанан цӀе йолу бошмаш а, урамаш а

Кадыров Рамзанан урамаш
Кхин дерш
  • Кадыров Рамзанан урам (ЧӀулга-Йурт)
  • Кадыров Рамзан Ахматович Нохчийчоьнан республикин президентан даржехь хиллачу хьалхарчу 100 дийнана лерина сквер (Соьлжа-ГӀала).
  • 2021-чу шеран 11-чу январехь Соьлжа-ГӀалин Ахматовски кӀоштахь 2000 стаг чутарлуш долу маьждигна бух биллина, Кадыров Рамзанан цӀарах ду иза.

Исбаьхьаллехь

  • Россин комик волчу Михаил Галустяна, 2016-чу шарахь дуьйна, масех заманахь Кадыровн пароди гайтина. Иза кечйеш, юморист Нохчийчу веанера Кадыровца ша-шаха вовшахкхета, цуьнан къамел даран манера шен схьаэца.
  • Вилли Токаревс 2019-чу шарахь шен кхалхале хьалха Рамзанна лерина «Кадыровский стиль» боху йиш йазйина хилла. И йиш артист веллачул тӀаьхьа бен хезна йац.

Билгалдахарш

  1. ↑ Kadyrov, Ramzan Achmatovič // Чешская национальная авторитетная база данных
  2. ↑ Кадыров, Рамзан(оьр.), Lenta.RU. Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  3. ↑ Умер старший сын Ахмата Кадырова Зелимхан(оьр.), Известия (1 июнехь 2004). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  4. ↑ Завари потихоньку калитку(оьр.), Коммерсантъ (16 июлехь 2007). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  5. ↑ 1 2 Кадыров, Рамзан(оьр.), Lenta.RU. Дата обращения: 5 ноябрехь 2025.
  6. ↑ 1 2 3 Рамзан Кадыров. Биография (ru-RU), РИА Новости (20070216T0928). Дата обращения: 5 ноябрехь 2025.
  7. ↑ Кадыровские "орлы" добивают банду Масхадова - Российская газета(оьр.), Российская газета (30 сентябрехь 2004). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  8. ↑ Временно неисполняющий обязанности(оьр.) (19 ноябрехь 2005). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  9. ↑ Чечня: Кадыров - кандидат на пост председателя правительства (ru-RU), РИА Новости (20060304T0015). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  10. ↑ Рамзан Кадыров намолил себе место(оьр.) (17 февралехь 2007). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  11. ↑ Путин официально внес кандидатуру Кадырова на пост президента Чечни (ru-RU), РИА Новости (20070301T2219). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  12. ↑ Чеченский парламент утвердил Кадырова в должности президента Чечни (ru-RU), РИА Новости (20070302T1418). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  13. ↑ В Гудермесе проходит инаугурация президента Чечни Рамзана Кадырова (ru-RU), РИА Новости (20070405T1232). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  14. ↑ Новости Московской области сегодня: самые свежие, актуальные и последние новости и события в Москве и Подмосковье. regions.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 6 ноябрь.
  15. ↑ Силовой захват. web.archive.org. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 6 ноябрь.
  16. ↑ Сотворение мира Как Рамзан Кадыров обустроил Чечню(оьр.), Lenta.RU. Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  17. ↑ Кремлевские чиновники проверили Чечню(оьр.) (27 июнехь 2008). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  18. ↑ Работа на взнос(оьр.), Коммерсантъ (1 июнехь 2015). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  19. ↑ Кавказский затейник(оьр.), Коммерсантъ (12 сентябрехь 2011). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  20. ↑ Режим ожиданий(оьр.) (15 октябрехь 2012). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  21. ↑ "Путин - мой идол!", Vedomosti.ru. Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  22. ↑ правды», Алла СОБОЛЕВА | Сайт «Комсомольской Чечня единодушно выбрала президентом Владимира Путина. stav.kp.ru - Сайт «Комсомольской правды». ТӀекхочу дата: 2025 шеран 6 ноябрь.
  23. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 27.05.2008 г. № 299-рп. kremlin.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 июнь. Архивйина 2022 шеран 13 апрелехь
  24. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 01.12.2008 г. № 728-рп. kremlin.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 июнь. Архивйина 2022 шеран 13 апрелехь
  25. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 09.04.2014 г. № 107-рп. kremlin.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 июнь. Архивйина 2021 шеран 16 сентябрехь
  26. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 25.10.2014 г. № 337-рп. kremlin.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 11 июнь. Архивйина 2021 шеран 16 сентябрехь
  27. ↑ Кадыров: "Критики Путина - мои личные враги"(ингалс.). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  28. ↑ Рамзан Кадыров официально вступил в должность главы Чеченской республики - Российская газета(оьр.), Российская газета (5 апрелехь 2011). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  29. ↑ Как украинский кризис помог Рамзану Кадырову(бил-боцу.). Forbes.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 6 ноябрь.
  30. ↑ Кадыров поручил задержать и доставить в Чечню троих депутатов Верховной рады(оьр.), ТАСС. Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  31. ↑ Против Кадырова на Украине заведено дело, сообщил советник СБУ (ru-RU), РИА Новости (20141206T1411). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  32. ↑ Рамзан Кадыров взял правозащитника на вооружение(оьр.) (28 февралехь 2007). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  33. ↑ Кадыров упрекает некоторых правозащитников в необъективности (ru-RU), РИА Новости (20060927T2116). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  34. ↑ Рамзану Кадырову не нравится слово "правозащитник" / Политика / Независимая газета (инг.). www.ng.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 6 ноябрь.
  35. ↑ Расстрел со “сникерсом”(оьр.). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  36. ↑ правды», Геннадий МОЖЕЙКО | Сайт «Комсомольской. Кадыров прилетал в Минск на «царском» самолете(оьр.), kp.ru - Сайт «Комсомольской правды» (26 сентябрехь 2017). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  37. ↑ Кадыров предложил лечить отказавшихся от вакцинации в последнюю очередь (ru-RU), РИА Новости (20210526T2021). Дата обращения: 6 ноябрехь 2025.
  38. ↑ В столице Иордании появилась улица Рамзана Кадырова Архивйина 2011-04-01 — Wayback Machine

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш