Гайрбеков, Муслим Гайрбекан воӀ
Гайрбе́ков Мусли́м Гайрбе́кан воӀ (оьрс. Гайрбеков, Муслим Гайрбекович; 1913 шеран декабрь, ВаларгтӀе, Теркан область — 1971 шеран 20 июнь, Соьлжа-ГӀала) — советийн йукъараллин а, пачхьалкхан а гӀуллакххо а, 5—8 кхайкхамийн ССРС Лакхара Кхеташонан депутат а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀотторан РСФСР Лакхара Кхеташонан Президиуман Организационни комитетан председатель (кхолламан беттан 9-гӀа де 1957 — оханан беттан 15-гӀа де 1958), Нохч-ГӀалгӀайн АССР Министрийн Кхеташонан председатель (оханан беттан 15-гӀа де 1958 — асаран беттан 20-гӀа де 1971).
Биографи
Вина 1913 шеран декабрехь ВалартӀахь (хӀинца ТӀехьа-Мартанан кӀошт Нохчийн Республика). Йалх шо кхаьчна ах буобер хилла дӀахӀоьттира иза. Ша винчу йуьртахь ишкол йацара, цундела иза доьшуш вара луларчу Эна-Хишкахь[1].
Рабфак дӀаоьцура пхийтта шо кхаьчча дуьйна, цундела цо шена ши шо тӀейаздира. Официалан кехаташца иза вина 1911-чу шарахь. Иза тоьлла дешархо вара, цундела 1929-чу шарахь белхалойн факультет чекхйаьккхинчул тӀаьхьа сихха цигахь хьехархо а, директор а волуш витира иза[1][2].
1940 шарахь хӀоттийра республикин Серлонан Халкъан Комиссар а, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республикин Халкъан Комиссарийн Кхеташонан председателан гӀовс а[2]. Цо терго йора республике оьрсийн хьехархой бахийтарна. Республикин лдм нохчашна а, гӀалгӀашна а йукъара дуьххьара дешархой дӀаэца буьйлабелира. Уггаре а дукха къахьегна ГИТИСехь хьалхара дешарна студенташ гулбарехь[3].
Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болалучу хенахь иза Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистиийн Республикин Халкъан Комиссарийн Кхеташонан председателан гӀовсан даржехь вара. Гайрбековс заявлени чуделла, шен лаамехь фронте хьажор доьхуш. Кхоьллинчу 114-гӀа нохчийн-гӀалгӀайн дошлойн дивизи комиссар хӀоттийра. Амма цул тӀаьхьа обкоман пропагандин а, агитацин а секретаран дарже йухакхайкхира иза. 1942-1944-чуй шерашкахь Лакхара партин ишколан дешархо вара иза[3][2].
Нохчий а, гӀалгӀай а арабохучу хенахь 1944 шеран февралехь Москохахь доьшуш вара иза. Депортацех лаьцна хиъна, иза оцу сохьта Маленков Георгий цхьаьнакхетаре веара, и сацам баран бахьанех лаьцна хаттар а долуш. Маленковс жоп делира: «Тхан лично шуна дуьхьал цхьа а латкъам бац. Кхин дӀа а деша а, хьайн доьзалца Москохахь ваха а мегар ду хьуна». Амма Гайрбеков, шен лаамца Йуккъера Азе вахара[3].
Кхазакхийн ССР цуьнан дийзира йуха а баккъалла а карьеран лакха хьалавала. Цкъа хьалха партин Кустанайн обкомехь инструкторан болх бира, цул тӀаьхьа партин Калинински райкоман кхолламан декъан куьйгалхо, Кхазакхстанан ССКП ЦК пропагандин а, агитацин а декъан инструктор. Цуьнца цхьаьна шен махкахой а биц ца беш, церан кхоллам аттачу баккхарехь шен ницкъ кхочург дерриг а дора цо. Цунна гонаха гулйелира нохч-гӀалгӀайн интеллигенци[1].
СовгӀаташ
- Къинхьегаман ЦӀен Байракхан орден (1962)[2].
Доьзал
Зуда йалийна ву. Цуьнан зудчун цӀе Асмаъ йара. Пхиъ бер: Раиса (1936), Руслан (1939), Светлана (1946), Тимур (1949), Зоя (1953)[4].
Иэс
Цуьнан цӀарах цӀе тиллина Соьлжа-ГӀалин[5], ВаларгтӀера[6], Энгал-Йуртан урамашна[7].
2005-чу шарахь араелира М. Баснакаевн «Муслим Гайрбековах лаьцна» цӀе йолу книга[8].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 3 abrek.
- ↑ 1 2 3 4 knowbysight.
- ↑ 1 2 3 ЖЗЛ.
- ↑ Муслим Гайрбеков – образец достойного семьянина. content95.ru (2024 шеран 8 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 23 апрель.
- ↑ улица Муслима Гайрбекова. yandex.ru/maps. Яндекс.Карты. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель.
- ↑ Улица Гайрбекова на карте Валерик. mapbase.ru. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель.
- ↑ Улица Гайрбекова в селе Энгель-юрт. mapdata.ru. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель. Архивйина 2018 шеран 2 апрелехь
- ↑ Баснакаев, 2005.
Литература
- Гешаев М. Б., Туркаев Х. В. Муслим Гайрбеков: Просветительская и государственная деятельность. — М.: Олвиг, 2013. — 224 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-85493-176-2.
- Гешаев М. Знаменитые чеченцы. — М.: Мусаиздат, 2006. — Т. 3. — С. 278—327. — 608 с. — 2000 экз.
- Баснакаев М. О Муслиме Гайрбекове (краткие очерки и воспоминания). — Элиста: АИИ Джангар, 2005. — 176 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-94587-0064.
Хьажоргаш
Ссылки
- Ибрагимов Х. Муслим Гайрбеков (1911-1971 гг.). ЖЗЛ. abrek.org (2017 шеран 11 январь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель.
- Гайрбеков Муслим Гайрбекович. knowbysight.info. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель.
- Муслим Гайрбеков. abrek.org. Информационное агентство «Чеченинфо» (2017 шеран 11 январь). ТӀекхочу дата: 2018 шеран 2 апрель.
.svg)
Кхин дӀа темана тӀехь
Ӏедал Нохч-ГӀалгӀайн АССР | |
|---|---|
| ЙКП(б)/ССКП республикин комитетан хьалхара секретараш | |
| ЦКхК председателш/Лакхарчу Кхеташонан Президиуман председателш | |
| Халкъан Комиссарийн Кхеташонан/Министрийн Кхеташонан председателш | |
| НКЪГ Революцин комитетан председатель | Эльдарханов Таштемир (1920—1921) |
|---|---|
| НКЪГ Советан кхочушдаран комитетан председатель | Эльдарханов Таштемир (1921—1922) • |
| НАГ Советан кхочушдаран комитетан председатель | Эльдарханов Таштемир (1922—1923) |
| Председатель революционного комитета ЧАО | Эльдарханов Таштемир (1923—1924) |
| НАГ Революцин комитетан председатель | Эльдарханов Таштемир (1924—1925) • Арсанукаев Дауд (1926—1930) • Мамаев Х. (1930—1931) • Омаров Мохьмад (1932—1934) • Горчханов Ӏали (1934) |
| НГӀАГ кхочушдаран комитетан председатель | Горчханов Ӏали (1934—1936) |
| НГӀАССР кхочушдаран комитетан председатель | Горчханов Ӏали (1936—1937) |
| НГӀАССР Лакхарчу Советан Президиуман председатель | Тамбиев Юсуп (1938—1944) |
| РСФСРн НГӀАССРхь Лакхарчу Советан Президиуман Оргкомитетан председатель | Муслим Гайрбеков (1957—1958) |
| НГӀАССР Лакхарчу Советан Президиуман председатель | Алмазов Ильяс (1958—1966) • Оздоев Къурейш (1966—1973) • Боков Хьажбикар (1973—1990) • Завгаев Докка (1990—1991) |
| НГӀАССР Хенан йолчу Лакхарчу Советан председатель | |
| НГӀАССР Хенан йолчу Администрацин корта | Арсанов Ахьмад (1991) |
| НР Хенан йолчу Советан председатель | Ӏумар Автурханов (1993—1995) |
| НР Къоман бартан комитетан председатель | Автурханов Ӏумар (1995) |
| НР корта | Завгаев Докка (1995—1996) |
| НР Хенан йолчу Администрацин корта | Дениев Якъуб (1999—2000; д. кх.) • Кадыров Ахьмад (2000—2001) |
| Глава Администрации ЧР | Кадыров Ахьмад (2001—2003) |
| НР президент | Кадыров Ахьмад (2003—2004) • Абрамов Сергей (2004; д. кх.) • Алханов Ӏали (2004—2007) • Рамзан Кадыров (2007—2011) |
| НР корта | Кадыров Рамзан (2011 шарахь дуьйна) |
.gif){kind=small}
