Буммат
Буммат (оьрс. Бамут) — Нохчийн Республикера Эна-Хишкин кӀоштан йуьрт. Бумматан йуьртан меттиган административан йукъ, оцунна йукъахь цхьаъ бен йоцу йуьрт[16]. 2019-2020 шерашкахь административан реформа йеш йуьрт дӀайелира Эна-Хикин кӀошта ТӀехьа-Мартанан кӀоштара[17].
Географи
Йуьрт лаьтта Мартан аьрру бердаца, 18 километр къилба-малхбалехь кӀоштан йукъан — Эна-Хишкан а, 50 км къилба-малхбузехь Соьлжа-ГӀалин а.
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа йу — Эха-Борзе а, Керла-Шара а, къилбаседа-малхбузехьа йу — ГӀажарийн-Йурт, къилба-малхбузехьа йу — Аьршта, къилба-малхбалехьа йу — Ӏашхой-КӀотар, Янди-КӀотар а, Шалажа а, малхбалехьа йу — Котар-Йурт[18].
Истори
Бумматан йисташкахь лаьтта Бумматан баьрзнаш, церан терахь хӀоттийна вайн эрал II эзар шо хьалха, вайн эран XIV—XVI шераш, уьш къобалйина федералан маьӀнин оьздангаллин тӀаьхьенан иэсаш.
1844 шеран 3 майхь Несаран тоба, баронан И. П. Вревскийн куьйга кӀела, дӀахьаьдира Жимачу Нохчийчу Бамут юьрта. Отряд Мартан Ӏин долчу дӀайахара, оццу дийнахь, новкъахь нохчашца герз а кхийсина, Ӏаьс-хин йистехь йолчу ГӀажарийн-Йуьртарчу чӀагӀоне кхаьчна, цигахь буьйса а йаьккхина, шолгӀачу дийнахь, Ӏаьс-хин дехьа а ваьлла, Мартан йисте дӀавахара иза, цига кхаьчча, тобанан гӀашлойн эскар сецира, дошлойн эскар, подполковник барон Вревскийн куьйга кӀела, хьалхатеттира Буммат юьрта, ткъа юьрта кхаьчча, тӀелетира цунна, цул сов, нохчаша чӀогӀа деттачу герзаца, шайн долахь долу даьхни (уьстагӀий) йуха схьадехира, цул тӀаьхьа сиха йухахьажор хилира тоба чӀагӀоне ГӀажарийн-Йурта, шолгӀачу дийнахь, 5 майхь, эскарш йуха а Несаре дирзира, цигахь оццу лагерехь дӀатарбелира.[19].
Буммат дуьххьара карти тӀехь билгалйаьккхина 1847-чу шарахь. Картографин хаамаш а богӀуш бу гӀарайаьллачу кавказхойн Ӏилманчица, этнографца Н.Г. Волковца, Гандал-босс кӀоштахь Н.Г.Волковас билгал ма-даккхара: «...ГандалоевгӀеран доьалгӀа чкъор (хӀинца дехаш долу къона чкъор дагардича) лаьмнашкара охьа а девлла, Бумматехь дӀатарделла».
1852 шарахь Бумматан уллехь йоьгӀна чӀагӀо шина гӀашлойн ротан, оцара дезара некъ латто Галашкиен йукъараллин латтанашка Нохчийчоьнан агӀор.
Кавказан тӀом чекхбаларца Бумматан йистера аренахь Ах-Борзе а, Гlажари-Йурт а йукъатуьйхира гӀазкхийн латтанашна, ша йуьрт йисира кхоьллинчу Нохчийн гуонан йукъахь[20][21] (хьалха Жима Нохчийчоь) цигахь дара 169 цӀа (283 боьрша стаг а, 308 зуда а, берриш — 591 ст.).
Бахархой
| 1990[22] | 2002[23] | 2010[24] | 2012[25] | 2013[26] | 2014[27] |
|---|---|---|---|---|---|
| 5858 | ↘5137 | ↗6025 | ↘5938 | ↘5857 | ↘5790 |
| 2015[28] | 2016[29] | 2017[30] | 2018[31] | 2019[32] | 2020[33] |
| ↘5734 | ↘5710 | ↘5677 | ↘5629 | ↘5589 | ↘5566 |
| 2021[34] | |||||
| ↗5838 |
- Къоман хӀоттам
2010 шеран йерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[35]: Невозможно определить количество столбцов
2002 шеран бахархой лараран хаамашца, Бумматахь вехара 5137 стаг (2465 боьрша а, 2672 сте а)[36].
- Тайпанийн хӀоттам
Йуьртахь деха бес-бесара тайпанаш[37][38]:
| Нохчийн тайпанийн исписка | |
|---|---|
| Аьккхий | Нашхой |
| Хилдехьарой | ЦӀечой |
| Кей | Хьаьвхьарой |
| Пешхой | Мержой |
| МӀайстой | Тумсой |
| Маьлхий | ТӀерлой |
| Хьачарой | ГӀандалой |
| Дишний | Галай |
Билгалдахарш
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР о переименовании некоторых сельских советов и населённых пунктов Грозненской области (см. документ №100)
- ↑ Площадь и население района. sunzha-chr.com. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 21 январь. Архивйина 2020 шеран 2 февралехь .
- ↑ 1 2 Архивный вестник, №1. Нальчик:Архивное управление Правительства Чеченской Республики, 2013.
- ↑ 1 2 Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивйина 2012 шеран 3 февралехь
- ↑ 1 2 Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 9 май. Архивйина 2014 шеран 24 апрелехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 31 май. Архивйина 2013 шеран 16 майхь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2013 шеран 12 октябрехь
- ↑ 1 2 Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 2 август. Архивйина 2014 шеран 10 августехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 6 август. Архивйина 2015 шеран 23 сентябрехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017 шеран 31 июль). ТӀекхочу дата: 2017 шеран 31 июль. Архивйина 2017 шеран 31 июлехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 25 июль. Архивйина 2018 шеран 26 июлехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 31 июль. Архивйина 2021 шеран 2 майхь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 октябрь. Архивйина 2020 шеран 17 октябрехь
- ↑ 1 2 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 август.
- ↑ Бамутская сельский округ (сельсовет)* (Ачхой-Мартановский район). ТӀекхочу дата: 2011 шеран 30 июнь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 10 февралехь
- ↑ http://parlamentchr.ru/docs/2019/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8B%202019/41-RZ-2.pdf. parlamentchr.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 февраль.
- ↑ Карта Чечни (rar) (не ранее 1995). ТӀекхочу дата: 2010 шеран 2 январь. Архивйина 2012 шеран 18 февралехь rar. Объём 8 МБ.
- ↑ Павлюк, 1909, с. 351, 357—358.
- ↑ Генеральная карта Кавказского края из журнала Военный сборник. www.etomesto.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 февраль.
- ↑ Европейская Россия и Кавказский Край 1:1.7M. retromap.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 4 февраль.
- ↑ http://arhiv-chr.ru/deyatelnost/nashi-izdaniya/send/5-nashi-izdaniya/30-arkhivnyj-vestnik-1.
- ↑ https://web.archive.org/web/20120203125040/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls.
- ↑ https://web.archive.org/web/20140424161356/http://chechenstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/chechenstat/resources/ccc98e004250073f864cce2d59c15b71/ТОМ-1+новый+вариант.docx.
- ↑ https://web.archive.org/web/20130516092833/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar.
- ↑ https://web.archive.org/web/20131012013314/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar.
- ↑ https://web.archive.org/web/20140810202114/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
- ↑ https://web.archive.org/web/20150923180801/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
- ↑ http://web.archive.org/web/20210508043701/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar.
- ↑ http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
- ↑ http://web.archive.org/web/20180726010024/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
- ↑ https://web.archive.org/web/20210502132133/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
- ↑ https://web.archive.org/web/20200822004543/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx.
- ↑ Том 4 книга 1 "Национальный состав и владение языками, гражданство"; таблица 1 "Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более". ТӀекхочу дата: 2018 шеран 7 ноябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2015 шеран 29 сентябрехь
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. www.perepis2002.ru. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 21 январь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 21 августехь
- ↑ Бамут. chechenia.8bb.ru. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 5 февраль.
- ↑ Akhmad Suleĭmanovich Suleĭmanov. Топонимия Чечни. — ГУП "Книжное издательство", 2006. — 760 с. — ISBN 978-5-98896-002-7.
Литература
- Сулейманов А. С. Топонимия Чечни / Ред. Т. И. Бураева. — Грозный: ГУП "Книжное издательство", 2006. — 711 с. — 5000 экз. — ISBN 5-98896-002-2.
- Павлюк (ГШ полковник). В электронную библиотеку: 1909. История 51-го пехотного Литовского ЕИВ наследника цесаревича полка. 1809-1909 гг.. — Одесса: Типо-литография Штаба Одесс. воен. Округа, 1909.
Хьажоргаш
- Бамут. a-martan.ru. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 21 январь.
- Почтовые индексы и коды ОКАТО — село Бамут. www.ifns.su. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 21 январь.(ТӀе цакхочу хьажорг)