Телефонан код

Йукъараллин машанехь телефонан номерийн план номерийн зонашка йекъало. Географин билгалъйаьккхинчу терахьийн меттигна лелайо ABC цӀе, ткъа географин билгалъйаьккхина йоцу терахьийн меттигна лелайо DEF цӀе. Россин Федерацехь хьалхара 3 дешдакъа ду географин телефонан лоьмаран генарчу зӀенан узел гойтуш долу дакъа. Телефонан номерийн планаша генарчу телефонан центрашна кӀоштан кодаш ло, зӀе тоьхначунна шен меттигерчу телефонан центран арахьарчу телефонашна тӀекхача аьтто хилийтархьама. Аппаратан терахьна хьалха йолу меттиган код догӀу билгалъйаьккхинчу географин меттигца.

Тайп-тайпанчу телефонан машанаша лелайо тайп-тайпана номерийн планаш, шайн хьашташка хьаьжжина. йукъара коммутацин телефонан машано лелайо йиллина а, дӀакъевлина а номерийн планаш.

• Схьайиллина номеран планца меттигера телефонан зӀе кхуллу, къоман номер а ца тухуш, меттигера номер бен ца тухуш.
• ДӀакъевлинчу номерийн планца къоман номер тохар оьшу муьлххачу а тайпана телефонан зӀенна — меттигерчу, зонан йукъарчу, генарчу.

Дуьненайукъарчу электросвязан цхьаьнакхетаралло(оьр.)нохч. гӀоле хета дӀакъевлина терахьийн план. ЗӀенан министраллан омрица Россехь йерриг а дӀакъевлинчу номерийн плане дӀайаха йезаш йара 2008 шарахь^[1]. Амма 2013-чу шеран 20-чу августхь дуьйна дӀакъевлина номерш хӀитторан план Москохахь бен йукъайаьккхина йацара.

Шайн кӀоштахь (масала, шайн гӀалахь болчу абоненташка) зӀе латточарна, дукхахьолахь, кӀоштан код дӀайазъйан ца оьшу. Дуьненайукъара телефонийн лоьмарш тӀехь меттиган код сихха дуьненайукъара пачхьалкхан кодца йогӀу.

Дуьненайукъара телекоммуникацин цхьаьнакхетаралла (МСЭ) дуьненайукъара а, генарчу а зӀенашна тӀекхачаран цхьабосса стандарташ дерриг а дуьнентӀехь кхочушъйан гӀерташ елахь а, хӀинца а тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь тайп-тайпана некъаш ду махкал арахьарчу зӀенашна тӀекхачаран. Масала, МСЭ-но хьехам бо дуьненайукъара лела 00 код лело. Амма и рекомендацеш массо а пачхьалкхашкахь кхочушъеш йац. Масала, Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Канадо а лелайо Къилбаседа Америкера терахьийн план, шен бакъонаш а йолуш. Россино а лелайо шен тӀекхачаран кеп («бархӀ» кодехула)[2].

Дуьненайукъара терахьийн плано хӀиттайо пачхьалкхийн телефонан кодаш, вуьшта аьлча, ерриг пачхьалкхаш йа пачхьалкхийн тобанаш билгалйохуш йолу кодаш. Дуьненайукъара пачхьалкхийн аренан кодаш а, регионийн номерийн планаш а нисъеш йолу E.164 стандарто билгалйоккху дуьззина дуьненайукъара телефонан номеран уггаре йоккха йохалла. ХӀора пачхьалкхо шен телефонан машанехь шен терахьийн система къастайо. И бахьана долуш регионийн кӀоштан кодексаш хила тарло:

• дӀахӀоттийна йохалла, масала, 3 терахь АЦШ а, Канадехь а, Россехь а, 1 терахь Австралехь а;
• хийцалуш йолу йохалла, масала, Германехь а, Австрехь а 2-5 терахь, йапонехь 1-3 терахь, Израилехь 1 йа 2 терахь;
• йа уьш нисса абонентан номерна йукъадаха йиш йу, масала, Испанехь йа Норвегехь санна — цунах олу «дӀакъевлина» номерийн план. Цхьадолчу хьолашкахь даима а оьшу гӀаланашна йукъара станцин араваларан код дӀайазъйан (дукхахьолахь Европехь 0): иштта ду Белгехь а, Швейцарехь а, Къилбаседа Африкехь а.

Дукхахьолахь кӀоштан кодаша а къастадо зӀенан мах. Хьан зонехь йа луларчу йа цхьаьнадогӀучу зонийн жимачу тобанехь бинчу зӀенийн мах дуккха а кӀезиг бу, цу тайпа зонан йа зонийн тобанан арахьарчу бинчу зӀенел. Цул сов, леррина аренан кодаш йу маьхза а, ахча луш а зӀе латторан, сотови машанашка зӀе латторан. Иштта цхьацца меттигаш йу: цхьайолчу пачхьалкхашкахь (масала, Израилехь) зӀенех цхьатерра мах боккху, абоненто мичахь зӀе латтайо ца хьоьжуш, ткъа вукхара (масала, Британехь) меттиган код дукхахьолахь шина декъе екъало, тайп-тайпана мах болуш.

Схьайиллина номеран планца къастадо телефонан зонехь а, телефонан зонал арахьа а, генарчу меттигашкахь зӀе тохар а. «Ройонан кодна йукъахь» зӀе тоьхча, масала, гӀалина йукъахь, йеккъа цхьа номер тоха йеза, амма кӀоштан арахьа зӀе тоьхча, регионан код а тоха йеза. Аппаратан кодал арахьа зӀе тоьхча, ахь иштта дӀатоьхна генарчу зӀенан номер (дукхахьолахь «0» йа «8» Оьрсийчохь). Масала, Нидерландийн Амстердамехь цхьана номере зӀе тоьхча:

• ххх ххх (Амстердаман чоьхьа, меттиган код ца оьшу)
• 0 20 ххх ххх (из за пределов Амстердама)
• +31 20 ххх ххх (Нидерландийн пачхьалкхан арахьара)

Цхьаьнатоьхна Штаташ а, Канада а, иштта цхьайолу кхин пачхьалкхаш а, территореш а лелайо Къилбаседа Америкера терахьийн план (NANP). Араваларан код 1 йу, цул тӀаьхьа пачхьалкхан, территорин йа кӀоштан код йу. Масала, Сан-Франциско кхайкхам иштта бо:

• ххх ххх (меттигера зӀе, код ца оьшу)
• 1 415 ххх ххх (Сан-Франциско арахьара)
• 415 ххх хххх (АЦШ чоьхьарчу мобилан телефонера)
• +1 415 ххх ххх (АЦШ арахьара)

Амма Къилбаседа Америкехь цхьайолчу меттигашкахь керла кодаш лело йолалуш йу, ткъа меттиган код хьалха +1 лелор тӀедожош ду. Мобилан телефонашкара зӀенаш тайп-тайпана йу, +1 тохар хӀинца а ца оьшу, амма дукхах йолу мобилан телефонаш атта программировать йан йиш йолуш йу, автоматически дешхьалхе тӀетоьхна лоьмарца.

Пачхьалкхаша наггахь бен ца хийцадо шайн терахьийн планан тайпа йиллиначуьра дӀакъевлинчу агӀор йа вуьшта. Къилбаседа Америкехь кечйина йолу дӀакъевлина терахьийн плано билгалйоккху меттиган код а, меттигера терахь а билгалдаьккхина йохалла. Тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь параллельно кхиъна йолу йиллина терахьийн план стандартизаци йина йац. Кодан йохалла а, цу чохь долу меттигера терахь а тайп-тайпана хила тарло. ДӀакъевлина терахьийн планаш дукхахьолахь кӀезиг лелайо йиллинчул.

ДӀакъевлина номерийн плано гойту, кхечу хӀуманашца цхьаьна, стандартан абонентан номеран йохалла, ткъа дӀакъевлинчу номерийн планехь лоьмар йуьззина дӀайазъйар леладо массо а хьолехь, цу йукъахь кӀоштан чоьхьара зӀенаш а, меттигера зӀенаш а. И тайпа планаш ламастан йу кегийчу пачхьалкхашна а, территорешна а, цигахь лелош йац аренан код. Цул сов, дӀакъевлина терахьийн планаш лелор даьржина ду стандартан йохалла йолу абонентийн терахьийн система ламастехь кхиъначу пачхьалкхашкахь. Дуккха а пачхьалкхаш дӀайоьлхуш йу абонентан номерна тӀе меттиган код тӀетохарехьа.

Масала, 1992-гӀа шо кхачале Осло гӀала телефон тоха, ахь дӀайаздийр дара:

• ххх ххх (ша Осло чуьра — цхьа а код ца оьшу)
• 02 ххх ххх (Норвегин дозанехь, Осло йоцург)
• +47 2 ххх ххх (Норвегин арахьара)

1992 шо даьлча, терахьийн план дӀакъевлинчу плане хийцича:

• 22хх ххх (Норвегин дозанехь, Осло а йукъахь)
• +47 22хх ххх (Норвегин арахьара)

Кхечу пачхьалкхашкахь (масала, Францехь , Белгехь , Швейцарехь , Къилбаседа Африкехь) араваларан код а оьшу чоьхьарчу зӀенашна — меттигера зӀенаш цу кӀоштахь а, махкахь а:

• Париж 01 ххх ххх (Франци арахьара +33 1 ххх ххх)
• Брйуссель 02 ххх ххх (Бельги арахьара +32 2 ххх ххх)
• Женева 022 ххх ххх (Швейцарин арахьара +41 22 ххх ххх)
• Кейптаун 021 ххх ххх (Къилбаседа Африкера арахьара +27 21 ххх ххх)

Схьайиллина номерш лелоран планан дика агӀонаш йу абоненташна меттигера доца лоьмарш дӀайазъйан аьтто хилар. Амма мобилан телефонех шуьйра пайдаэцар бахьана долуш, телефонан тептарехь дуьззина а, доца а терахьаш цхьатерра латто аьтто болуш, абоненташна дуккха а аттачу доккху лерринчу планехь терахьаш лело. Амма цу гӀуллакхо лахйийр йац стационаран телефонех а, таксофонех а, колл-центрех а пайдаоьцучарна халонаш.

Чаккхенан пайдаэцархошна дӀакъевлина терахьаш лелоран дика агӀонаш йу муьлхха а къоман терахь дуьненайукъара формате атта хийца а, доца терахьийн шалхо дӀайаккха а аьтто хилар.

Гергарчу хенахь Росси а дехьайер йу дӀакъевлинчу номерийн плане^[1]

Дуьненайукъара телекоммуникацин цхьаьнакхетараллин стандартан Q.713 3.4.2.3.3 дакъа билгалдоккху терахьийн планан гайтам (NPI) — коьртачу декъана SCCP хаамашца лелош долу терахь. 2004 шарахь дуьйна билгалдаьхна NPI мах хадор: