Акаев, Даша ИбрахӀиман воӀ

Вина 1910 шеран 5 апрелехь Хьалха-Мартанан кӀоштан Шалажа эвлахь Акха дивизин ветеранан Акаев ИбрахӀиман доьзалехь. 1920-гӀа шераш дуьйлалуш доьзал ТӀехьа-Мартанан кӀоштан Заки-Эвла бахара. Дашас дехар дира шен дега, ша Ӏалхан-ГӀалара интернате деша вахийтахьара аьлла. Дешна ваьлча, Акаев Даша Дон-тӀера-Ростов гӀалара ФЗУ деша вахара.

«Ростсельмаш» заводехь слесарь болх бира. Мукъачу хенахь лийлира аэроклубе. 1931 шеран январехь Даша деша хӀоьттира Бийскан гражданийн авиаци хьалхара цхьаьнатоьхна пилотийн ишколан. Иза чекхйаьккхича 1933 шарахь хилира Чоьхьара Кавказан йуьртбахаманавиацин пилот.

1934 шарахь чекхйаьккхира Одессера тӀеман лётчикийн ишкол, цунах хилира Ейскера хӀордан авиацин лётчик. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болалуш вара Амуран ЦӀенбайракхан флотилехь лакхара лейтенантан даржехь волуш. Цуо циггахь рапорт йаздира ша фронте вахийта аьлла, амма баьччалло цуьнан меттана хӀоттийра иза эскадрильян баьччин гӀовс. Амма, тӀаьххьара, дуккха а рапорташ йаздинчул тӀаьхь, баьччалло жоп делира Акаевна.

1942 шеран 24 январехь баьччалло йаздо Акаевна аттестаци:

ЗАЭ 117 АП АКФ баьччин гӀовс, лакхара лейтенант Акаев Даша Ибрагимович... Низам долуш, шега а, шен куьйга кӀел болчаьрга а лехамаш беш. Кадрашкахь тӀеман синхаам кхио хаьа. Амма цуьнан балха тӀехь нислора, принцип бахьанехь, шена тӀедиллинарг ца деш меттигаш. Цигахь гучудовлура цу гӀуллакхна реза ца хилар, цо элира: «Летчик санна дехьаваккха со». Ӏедалх самукъадолуш а, шен куьйга кӀел болчеран дог лозуш а ву иза. Йукъараллин балха тӀехь жигара дакъалоцу.

Дийнахь а, буьйсанна а, кӀело кӀел а, мархашна йукъахь а, мархашна тӀехьа а тешна нисло иза. 1941 шарахь цуьнан йерриг кеманан хан йара 122 сахьт 55 минот. Царах, бӀаьрзе – 9 сахьт 35 минот, буьйсанна – 39 сахьт 47 минот, лакхахь – 5 сахьт 50 минот, маршрут – 20 сахьт 54 минот, мархаш чохь – 4 сахьт 57 минот, прожекторехь – 1 сахьт 50 минот. МБР-2, У-2 кеманаш тӀехь лела иза. Сервисан пайденна шен долара жамӀаш тидаме ца эца хаар. ЧӀогӀа лаам болуш, жигара, майра, сацам беш баьчча...

ЖамӀ дар: Даймехкан тӀеман зеделларг талла жигарчу эскаре вахийта.

117-чу хӀаваан полкан баьччин майор Мухин.

117-чу авиационни полкан тӀеман комиссар ст. политикин куьйгалхо инструктор Салло.

1942 шеран 24 январь.

1942 шо чекхдолуш иза вахитинера авиашколе Ил-2 кема Ӏамада. Ишкол чекхйаьккхича иза вахитинера ВВС КБФ 9 штурмовой дивизин 35 штурмовой авиаполке. 1943 шарахь цунна майор звани а йелира, иза 35 авиаполкан командир а хӀоттира.

1944 шеран 23 февралехь цунна хиира нохчийн цӀера бахар. 26 февралехь иза а, цуьнан ворхӀ накъост а велира Раквере аэродроман тӀе бомбанаш йетташ хенахь. Иза хьалхатеттира Советски Союзан Турпал цӀе йаларна, амма нохчи ву аьлла иза чекхцавалийтира.

• ЦӀен Байракхан орден (28.01.1944, приказ № 5)^[2][3][4];
• ЦӀен Седан орден(14.08.1942, приказ № 51)^[2][3][4];
• «Ленинград ларбарна» мидал (02.11.1944)^[2][3][4].

• Петарбухехь «Новоорловски» промзонехь ду Лётчикан Акаевн урам^[5][6];
• Акаевн цӀарах урам ду Устрада-ГӀалахь^[7];

• 2022 шарахь товбецан беттан Шепелёво йистехь майор Акаеван цӀарах йолу мемориалан тӀеман-исторически парк схьайиллира; цуьнан дакъошкахь «ТӀеман тӀедилларх йухадерзаделлабоцуш» цӀе йолу памятник хилла^[8][9];
• 2022 шарахь хӀутоссург беттан 9-чу дийнахь Соьлжа-ГӀалахь Д. И. Акаеван борзан бюст схьайиллира^[10];
• Д. И. Акаеван цӀе лела Шалажи йистехь йолчу урамо^[11][12];
• Д. И. Акаеван цӀе лела Закан-Эвлахь йистехь йолчу № 1 йолчу йуккъерчу йукъараобразовательни ишколано^[13];
• 2023 шарахь эсаран беттан 27-чу дийнахь А. А. Кадырован цӀарах йолчу Сийлаллин мемориалан комплексехь Даша Акаевна лерина «Майраллин урок» дӀахьош хилла^[14].