СаӀий

Исламан ламастехь масех верси йу саӀий схьадаларан хьокъехь. Царах цхьаммо дийцарехь, цӀе тиллина коьллаш Адама а, Хьавас а садоӀу меттиг хилла, и дагалоцуш деш а ду саӀий. Кхечу версица, саӀий дина ИбрахӀим пайхамар, АллахӀан Ӏибадат даран гӀиллакх кхочушдеш. Иблис шена новкъа хӀоьттича, ИбрахӀим ведда дӀаваха дезна. Уггаре а шуьйрачу версица, ламаст доьзна ду Хажаран а, цуьнан кӀентан ИсмаьӀилан Ӏазапца^[1]. ИсмаьӀил хьогаллехь кӀелхьараваккха гӀерташ, Хажар ворхӀазза йедда ас-Сафа тӀера аль-Марва тӀекхаччалц хи лоьхуш^[2].

ТӀаваф дина ваьлча, аьрру ког хьалха а боккхуш, ал-Хьарам маьждиг чуьра араволу, ас-Сафа гу тӀе хьалаволу. КаӀбан тӀе а вирзина, стаг АллахӀе воьрзу доӀа а деш къинхетам бар доьхуш, дакъазаллах ларвалар доьхуш. Цул тӀаьхьа хьаьжой охьабогӀу цу гу буьххьера хӀоттийначу бӀогӀамна тӀе (миль), цу тӀера иза ведда воьду ал-Марва гу тӀехь йолчу кхечу бӀогӀамна тӀе. СаӀий дийриг гу тӀе хьалаваьллачул тӀаьхьа, КаӀбина тӀе а вирзина, доӀа а дина, ас-Сафа болчу йухавоьрзу иза. И ламаст ворхӀазза кхочушдо^[2].

«Жима хьаьжа» (Ӏумрат) деш, диначул тӀаьхьа, зийартхочо десакрализацин ламаст дан деза, ихьрам хьолера аравала веза. Нагахь санна Ӏумрат динчул тӀаьхьа хьажа дан дагахь велахь, тӀаккха иза хьаьжа чекхдаллалц ихьрамехь Ӏан веза. СаӀий лоруш ду хьаьжин (рукън ал-хьаьж) мехала дакъа, иза кхочушдар оьшуш а ду (важиб)^[2].

Нагахь хьаьжхочо саӀий ца динехь, цуьн хьаьжин болх кхочуш хуьлу, нагахь цуо гӀуда текхнехь^[2].