Джамрат
Джамрат (Ӏаьр. رمي الجمرات) — (Ӏаьр. جمرات джамарат (дукх. тер.); цхь. тер. — джа́мра) хӀора шеран хьаьжин белхан декхарин дакъа бусалба нехан сийлахь гӀалахь Маккахь (СаӀудийн Ӏаьрбийчоь)[1][2][3]. Бусалба хьажхоша кхаа пенна тӀулгаш кхуьйсу (2004 шо кхачале бӀогӀамаш дара), царех джамарат олура. Пенаш лаьтта Мина тогӀи чохь малхбалехьа Маккина.
Парз кхочушдаран низам
ТӀулгаш деттар – ХьаьжцӀа воьдуш дан дезачу фарз ламастех цхьаъ ду. Ритуал — сийлаллин кепара меттахӀоттор ду пайхамаран ИбрахӀиман (Ӏ.с.) дахарера хилам, цо шайтӀанна тӀе тӀулгаш кхийсира, цо иза Далла муьтӀахь ца хилийта а, шен кӀант ИсмаьӀал (ИсмаьӀил) кӀелхьарваккха а зер дира.
ГӀурбан дийнахь (Зул-Хьиджа беттан 10-гӀа де) хьаьжоша цхьана йоккхачу джамратана тӀе ворхӀ тӀулг кхосса беза. ТӀулгаш диттинчул тӀаьхьа хӀора хьаьжо шен месаш дӀхадо йа дӀайаха йеза. Кхин а шина дийнахь кхаа пенах хӀоранна а ворхӀ тӀулг тоха беза, берриг а лаххара 49 кхаччалц, нагахь санна зийартхой кхин а цхьана дийнахь Минехь бисахь, хӀора пенах юха а ворхӀазза тӀулгаш тоха деза. ТӀулгаш деттарехь лелош долу тӀулгаш ламастехь гулдо йа Минахь, йа Минан къилба-малхбалехьа аренгахь йолчу Муздалифехь, дуьххьара тӀулгаш деттарал хьалха буьйсанна.
Джамараташ хийцар
2004-гӀа шо тӀекхаччалц лекха бӀогӀамаш санна хӀиттийна йара джамарат. 2004 шарахь хьаьж динчул тӀаьхьа СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан Ӏедалша кхерамазаллин бахьанашца бӀогӀамаш пенашца хийцира; дукха наха ларамаза тӀулгаш кхийсина дехьа агӀор болчу нахана. Джамарате кхача атта хилийта, царна гонаха Джамарат тӀай олуш цхьана гӀат тӀехь гӀашлойн тӀай дина.
Джамаратийн лахара цӀераш йу (малхбалехьара волавелла):
- Хьалхара джамрат (аль-джамра аль-уля), йа Жима джамрат (Ӏаьр. الجمرة الصغرى);
- Йуккъера джамрат (Ӏаьр. الجمرة الوسطى);
- Доккха джамрат (Ӏаьр. الجمرة الكبرى), йа Ӏакъабин джамрат (Ӏаьр. جمرة العقبة).
2004 шо кхачале, жима джамратан а, йуккъера жамратан йукъахь 150 метр йукъаметтиг йара, ткъа йуккъерчун а, доккхачун а — 225 метр йара[4].
Бохамаш
ШайтӀана тӀулгаш деттар уггаре а кхераме лоруш ду зийартан ламаст, хӀунда аьлча зийартхоша хьийзачу нахана йукъахь са дукъло йа хьаша тарло. ХьаьжцӀа баьхкинчу нехан кхерамзаллина, бӀогӀам кепара джамраташ пенашца хийцина, тӀулгаш деттар атта а, сиха а деш. ХӀора шарахь зийартхой алсамбовлар бахьана долуш, шордира дира Джамрат тӀай а.
Дийцарехь, шен цхьаъ бен доцучу хьаьжцӀа воьдуш, Мухьаммад-пайхамара тӀаьххьара тӀулгаш деттар дина делкъа ламаз диначул тӀаьхьа сихха. И бахьана долуш, дуккха а хьаьжой а лела делкъа ламаз динчул тӀаьхьа сихха и ламаст дан, цундела адамаш гулло. Дукха Ӏелам нахана хетарехь, и ламаст дан мегар ду муьлххачу хенахь а, делкъал тӀаьхьа а, малх чубузучу хенахь а.
2006 шарахь джамратан уллехь хьешна байина 346 хьаьжхо, чов йина 289 гергга стеганна. 2015 шеран сентябрехь тӀеттӀаӀевдина кхелхина 2.4 эз. хьаьжхо[5].
СаӀудин Ӏаьрбийчоьнан Ӏедало хьаьж дечарна кхерамзалла латтош дукха ахча дойу, дукхаха дерг доьзна ду джамратца[6].
Билгалдахарш
- ↑ Burton, Richard Francis. Personal Narrative of a Pilgrimage to El Medinah and Meccah(ингалс.). — 1857. — P. 226.. — «The word jamrah is applied to the place of stoning, as well as to the stones.».
- ↑ Abu Dawood. Sunan Abu Dawud: Chapters 519-1337. — Sh. M. Ashraf, 1984.. — «1204. Jamrah originally means a pebble. It is applied to the heap of stones or a pillar.».
- ↑ Hughes, Thomas Patrick. Dictionary of Islam. — 1995. — С. 225. — ISBN 978-81-206-0672-2.. — «Literally "gravel, or small pebbles." The three pillars [...] placed against a rough wall of stones [...]».
- ↑ Al-Haboubi, Muhammad H. A New Layout Design for the Jamarat Area (Stoning the Devil)(ингалс.) // The Arabian Journal for Science and Engineering : journal. — 2003. — October (vol. 28, no. 2B).
- ↑ AP count: Over 2,400 killed in Saudi hajj stampede, crush, The Associated Press (2015, 10 ноябрь). Архивировано 13 декабрехь 2015 года. Дата обращения: 14 февралехь 2016.
- ↑ Хадж к святым местам входит в кульминационную стадию. vesti.ru (2008 шеран 8 декабрь). ТӀекхочу дата: 2016 шеран 23 февраль. Архивйина 2017 шеран 11 июлехь
