КаӀбат
Аль-КаӀбатуль Мушаррафат (Ӏаьр. الكعبة المشرفة); иштта КаӀбат, ХьаьжцӀа (Ӏаьр. الحج البيت) — СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан Макка-гӀалин чохь йолу бусалбанийн къилбе ю, исламан хьалхара деза лоруш долу хьалхара доккха цӀа ду иза. АллахӀ делан дуьххьарлера цӀа ду иза. И динарг а, доьттинарг а ИбраьхӀим пайхамар وصلة= а, цуьнан кӀант ИсмаьӀил وصلة= а ву. ХӀора шарахь, дукха къаьмнашкара нах боьду цига Зиярт дан, оцарех «Зияртхой» я «Хьаьжой» олу.
Истори
ХьаьжцӀа — иза АллахӀ дала шен хьалхара цӀа ду аьлла билгалдина ду Къуръанехь. АллахӀ-дала сийлахь дина иза. Дуьххьара иза динарг маликаш а, Адам пайхамар وصلة= а хилла. Цул тӀехь цуьнан кӀант Шис-пайхамара юха дина хилла иза. Цул тӀехьа Нохь пайхамара وصلة= дина хилла. ТӀаьххьаре, ИбраьхӀим пайхамара وصلة= шен кӀантаца ИсмаьӀилца وصلة= юха дина иза. ИбраьхӀим деле дийхира иза даима ларде аьлла. ИбраьхӀим-пайхамаран заманахь дуьйна, АллаӀ-дала иза лардеш долу маьждиг ду. Цигахь садолу хӀума ен а, цӀий Ӏано а, къа латадан а цамега.
АллахӀ-дала боху къуръанехь:
Баккъалла, дуьххьара нахана дуьйгӀина долу цӀа, оцу Баккахь (Маккахь) дерг ду. Иза дуьйгӀина декъала хилийта а, дуьненахь куьйгалла дайта а.
Этимологи
КаӀбатан дакъош
КаӀбатан 14 дакъа ду:
- Ӏаьржа тӀулг (Ӏаьрб. الحجر الأسود — аль-хьаджар аль-асвад) — тӀулг, малх-балехьара КаӀбатан углехь берг.
- НеӀ (Ӏаьрб. باب الكعبة) — КаӀбатан неӀарш.
- Мизаб (Ӏаьрб. ميزاب) — къинхетаман хи дӀадохуьйту апари
- Цоколь (Ӏаьрб. الشاذروان) — КаӀбатан пенаш лардеш ерг.
- ИсмаьӀилан хьиджр (Ӏаьрб. حجر إسماعيل) — буьткъа горга пен, цу чохь дӀадоьллина ИсмаьӀил, ХӀаджар ду.
- Мультазам (Ӏаьрб. ملتزم) — Ӏаьржа тӀулган а, неӀаран а юккъахь долу дакъа, 2-метр ду.
- ИбраьхӀиман макъам (Ӏаьрб. مقام إبراهيم) — ангалин а, эчиган а меттиг, ИбраьхӀим-пайхамар тӀаьхьа лаьттина тӀулг бу цигахь.
- Ӏаьржа тӀулган угол (Ӏаьрб. زاوية الحجر الأسود)
- Йеменан угол (Ӏаьрб. الركن اليماني)
- Шаман угол (Ӏаьрб. الركن الشامي)
- Ӏиракъин угол (Ӏаьрб. الركن العراقي)
- Кисват (Ӏаьрб. كسوة الكعبة — кисват аль-каӀбат) — аяташ тӀехь долу шаршу.
- ШагатӀулган аса — хьалха баьццара яра, а хӀинца кӀайн ю.
- ИбраьхӀим лаьттина меттиг — ИбраьхӀима цӀа дуттучу хенахь, лаьттина меттиг..