Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Иблис

Иблис — исламан динехь, иза доккхах долу шайтӀа ду, хьалха маликашца Ӏийна хилла иза. Куралла йар бахьана долуш, АллахӀ-дала эккхийна хилла иза.

Иблис ( Ӏаьр. إبليس ) — бусалба динехь шайтӀанан цӀе йу[1] шен къинхьегамца Далла герга хиларан а, маликашна йукъахь Ӏаран а дарже кхаьчначу жинийн цӀе, амма шен дозалла бахьана долуш стиглара охьакхоьссина. Ша воьжначул тӀаьхьа адамаллин мостагӀ хилла дӀахӀоьттира Иблис, муъма нах галбохуш.

Иблисан кхин а дуккха а цӀераш йу. Иштта цуьнах олу аш-Шайтан (الشيطان , массо а вон синош — шайтанаш — коьрта санна), Адув АллахӀ (عدو الله «АллахӀан мостагӀ»), йа ма-дарра аьлча, ал-Адув (العدو «мостагӀ»). Цунах ларвала бусалба наха кест-кеста доьшу доӀа — истиадха: «АӀуззу би-л-ЛахӀи минаш-Шайтани ар-раджим» («Со ларло АллахӀаца [гӀо доьхуш] Шайтанах, тӀулгаш тоьхначух») йа Къуръанан тӀаьххьара сураташ (масала, «Аль-Фалакъ», Ан-Нас)[2][3]Иблисан гуттаренна а йолу эпитет йу ар-раджим (الرجيم - «тӀулгаш детташ верг (къинош летийнарг ​​йа муртад)»), иза йухадогӀу «Аль-Хьижр» суратан 34-гӀа аят т1е[4].

Истори

Къуръано ма-аллара, АллахӀа массо а маликашка омра дина, ша кхоьллинчу хьалхарчу адамна Адамна сужуд дан, амма Иблис цунна муьтӀахь ца хилла[5]. Цо муьтӀахь ца хиларна, стиглара охьакхоьссина иза, жоьжахатин Ӏазапашна кхел йина, амма Иблисан дехарца, Дала цунна Ӏазап тӀаьхьатеттина къематде кхаччалц. Иблис дуй биъна, нах Ӏехорна а, галбахарна а.

Иблисо хьалхара стаг Адам Ӏехавелира, иза а, цуьнан зуда а АллахӀана Ӏеса хиларх а, хьарам диттан стоьмаш баарх а тешош[6]. ХьаьжцӀа воьдуш даш кхиссаран ламаст доьзна ду ИбрахӀим-пайхамарца, цо шена тӀаьхьаваьлла лелаш долу Иблис дӀаваьккхира. Мухьаммад пайхамарна а, къурайшашна а юкъахь дов долчу хенахь цо синтем байна Маккахойн а, Мадинатан а мунепакъашна.

Дийцарехь, Иблис лаьттахь дехаш ду, вон синош — шайтӀанаш а, жинаш а — хьалхадоккхуш ду. Цунна уггаре а езаш йолу меттигаш ю Ӏаш йолу меттигаш, кешнаш, баннаш, базарш. Илли а, хелхарш а, поэзи а дукха еза цунна. Иблисо адамашна ламаз дицдо, хаддаза новкъарло йо царна Делан Ӏамалш йан[7].Къематан де даьлча, Иблис а, цунна муьтӀахь мел хилларш а жоьжахатин[8] Ӏазапашна кӀел хӀиттор бу.Нийсачу некъа тӀехь кхиамца дӀаваханчунна йал хир йу, йалсамане хьажор ву.

ЦӀерийн этимологи

Иблис ( Ӏаьрб. إبليس , пл. ابالسة ) схьадаьлла хила тарло Ӏаьрбийн маттара орам баласа ( بَلَسَ ) аларх, «сатийсам боцуш ву иза» бохучу маьӀнехь; цундела, «Иблис» бохучу дешан меттан маьӀна хила тарло «сатийсам боцуш/дегайовхо кхуллуш верг»[9]. Кхечу хьостанаша чӀагӀдо, и дош схьадаьлла ширачу грекийн маттара διαβολος, «хӀиллане», «гӀийбат деш» бохург ду[10].

Иблисах дукха хьолахь Къуръан тӀехь хьахош ду «шайтан» аьлла, йукъара термин йу Иблисаца боьзна болу массо а синан ницкъашна лелош йолу. «Шайтан» дош ( Ӏаьрб. šayṭān — «гӀалат», «геналла», дукхаллин терахьехь: šayāṭīn «шаятин» ) схьадаьлла къилба-малхбузера симитин орамера *śṭn «шайтӀа», ма-дарра аьлча. «мостагӀалла лело», «бехк баккхар» (ср. евр. ‏שָׂטָן‏ шатӀан, арам. שִׂטְנָא sāṭānā, Ge’ez shayṭān — «шайтӀан(а)»)[11].

Иблис цӀарца хьахийна 11-зза Къуръан чохь[12] ткъа ШайтӀан хьахийна 88-зза[13][14].

Иблисан кхин а эпитет-цӀераш йу[15]. Иблисан цхьа цӀе Азазил ( Ӏаьр. عزازل , Azazel عَزَازِيل ) Къуръан чохь а, хьадисийн коьртачу гуларшкахь а йац, амма цхьадолчу исламан хьостанашкахь каро йиш йу. Оцу хьостанаша гойту Азазил Иблисан хьалхара цӀе хилар. И верси схьайалар доьзна ду Израилан ламасташца ( Исраилият )[16]. Цхьадолчу дийцарша дуьйцу, Иблис иштта йевзаш хилла ал-Хьарис (الحارث ), Абу-Кардус (أبو كردوس ), Абу-Лабини (أبو لبينى ), Абу-Къатра (أبو قت), Абу-ал-Къарубин (أبو الكروبين) цӀерашца.

Харца

Дала массо а маликашна, Иблис а йукъахь долуш, Адамна хьалха сужуд дан омра дича, дозаллах дуьзна Иблис, хьагӀца реза ца хилира Делан омра кхочушдан, Адам лахара кхоллам лоруш, хӀунда аьлча иза кхоьллина ву резонансан поппарх, ткъа Иблис кхоьллина ду йогуш йолчу, кӀур боцчу цӀерах[17]. Лекха хинволчу АллахӀе дехна Иблис, къемат де тӀекхаччалц шена паргӀат ваха пурба далар. Дала Иблисан дехар къобалдина, Иблисана а, цуьнан мурдашна а жоьжахатин Ӏазап хир ду аьлла гарантии елла. Адамалла а, жинаш а зен, Дала бакъо йелира Иблисана лаьтта тӀехь лела, кхечарна талхо гӀерта[18].

Схьадалар

Иблисан сурт девзаш хилла бусалба дин тӀедале хьалха Ӏаьрбийн махкахь хиллачу язычникашна а, жуьгташна а, керстанашна а юкъахь. Кхузара схьаевлла цуьнан Иблис а, ШайтӀан а цӀераш. Иблисан дийцар лоруш ду дуьненахь вон хиларан а, адамийн цатешаран а бахьанех цхьаъ.

Бусалба динехь Иблис – кӀур боцчу цӀерах кхоьллина жин ду. Цуьнан маьрша лаам бу, адамаш санна. Цхьана хенахь Делах тешаш а, гӀийла а жин хилла, маликийн тӀегӀане хьалаваьккхина, Далла хьалха лаккхара даржехь хилла иза[19].

Апокрифан «Ханох» тептарца, Азазел — йаьссачу аренан жин ду, Далла дуьхьал гӀаттам биначу хин хьалха хиллачу гигантийн хьалханча.

Сурт

Къуръано Иблис Делан мостагӀ санна гойтуш дац, хӀунда аьлча Дела Шен массо а кхолларалл лакхара ву, ткъа Иблис царех цхьаъ бен дац. Амма, керста дин санна, бусалба динехь а шуьйра тешна ду адаман дахарехь вониг эххар а шайтӀанан балхаца хуьлу аьлла[20].


Иблисан дийцаро масех теологин проблема хьалааййина, хьалххе йаздина хиларан а, АллахӀ массо а хӀуманна тӀехь ницкъ хиларан а кхетамашца йоьзна йолу. Бусулба теологаша дӀакхайкхийна иза, АллахӀа адамаш зуьйш гӀирс бу аьлла. Иблис Адамна рукуӀ дан (сужуд дан) реза ца хиларан цхьа бахьана дара, Иблис и Ӏибадат бакъдолу тавхьид дохор лоруш хилар. И хьежам хилла Ал-Халлажас а, цхьаболчу суфийша а. Ибн Ӏаьрбис дийцарехь, Иблис эххар а Дала гечдийр ду.

Билгалдахарш

  1. ↑ «Мифы народов мира» / Гл. ред. С. А. Токарев — «Иблис».
  2. ↑ аль-Фаляк 113.
  3. ↑ ан-Нас 114.
  4. ↑ аль-Хиджр 15:34.
  5. ↑ аль-А’раф 7:12.
  6. ↑  2:36,  7:20—25,  20:120, 121
  7. ↑ Ислам:ЭС,1991,с 82.
  8. ↑ аш-Шу’ара 26:94.
  9. ↑ Hefner Alan G. Iblis // The Oxford Dictionary of World Religions / Edit. John Bowker. — New York: Oxford University Press, 1997. — P. 273. — ISBN 0-19-213965-7.
  10. ↑ Eblis (инг.). The Century Dictionary. Online Etymology Dictionary (www.etymonline.com) (2004 шеран 14 октябрь). — «Klein thinks this may be Greek diablos, passed through Syriac where the first syllable was mistaken for the Syriac genitive particle di and dropped». ТӀекхочу дата: 2015 шеран 1 август. Архивйина 2015 шеран 30 июнехь
  11. ↑ śṭn / Semitic roots (инг.) (śṭn Northwest Semitic, to be(come) hostile, accuse. a. Satan, from Hebrew śāṭān, adversary, Satan, from śāṭan, to accuse, act as adversary;; b. shaitan, from Arabic šayṭān, Satan, from Ethiopic śayṭān, from Aramaic sāṭānā, from Hebrew śāṭān (see above).). The Free Dictionary by Farlex. Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company (2004 шеран 17 январь). ТӀекхочу дата: 2022 шеран 29 июнь. Архивйина 2022 шеран 21 апрелехь
  12. ↑ Quran Dictionary — إِبْلِيس (инг.). Quran Dictionary. The Quranic Arabic Corpus (2012 шеран 19 май). — «The proper noun ib'līs (إِبْلِيس) occurs 11 times in the Quran. The translations below are brief glosses intended as a guide to meaning. An Arabic word may have a range of meanings depending on context.» ТӀекхочу дата: 2015 шеран 1 август. Архивйина 2015 шеран 17 апрелехь
  13. ↑ Quran Dictionary — ش ط ن (инг.). Quran Dictionary. The Quranic Arabic Corpus (2012 шеран 22 февраль). — «The triliteral root shīn ṭā nūn (ش ط ن) occurs 88 times in the Quran as the nominal shayṭān (شَيْطَٰن). The translations below are brief glosses intended as a guide to meaning. An Arabic word may have a range of meanings depending on context.» ТӀекхочу дата: 2015 шеран 1 август. Архивйина 2014 шеран 8 декабрехь
  14. ↑ Коран — перевод Кулиева. Священный Коран. Кулиев (рус). Поиск по Корану. СКМ: Сайт Крымской Молодежи (2003—2012). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 1 август. Архивйина 2016 шеран 5 мартехь
  15. ↑ Али-заде, 2007, с. 847—848.
  16. ↑ Али-заде,2007.Азазил.
  17. ↑ Ас-Сейед К. Адам — первый человек // Коранические истории / Пер. с англ. А. А. Ежовой и С. А. Петрова. — М.: ООО «Садра»; Центр книжной культуры «Гутенберг», 2013. — С. 7. — 320 с. — ISBN 978-5-906016-24-9, ISBN 978-5-906014-09-2.
  18. ↑ Иблис и шайтаны — Эльмир Кулиев, Марат Муртазин и др. // Исламоведение — Электронный Минбар. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 1 апрель. Архивйина 2020 шеран 26 октябрехь
  19. ↑ Предостережение Пророка от надменности — Духовное управление мусульман города Москва. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 1 апрель. Архивйина 2020 шеран 19 сентябрехь
  20. ↑ Hefner Alan G. Iblis (инг.). Encyclopedia Mythica™. www.pantheon.org (1997 шеран 2 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 1 август. Архивйина 2015 шеран 10 майхь

Категореш