Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

ССРС бахархой багарбар (1926)

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа ССРС бахархой багарбар.

1926 шеран ССРС бахархой багарбар долийна 17 декабран хьолехь. Иза йара дуьххьарлера ССРС хилла иштта мероприяти, цуо берриг мехкан бахархой схьалецира. Йора хеттаран хьесапца. Лорура карахь болу бахархой.

Бахархой багарбарна куьйгалла дира Михайловский Василийс а, Квиткин Олимпийс. Багарбаран жамӀаш хилира 1932 шеран 1 сентябрехь.

Багарбаран коьрта кепаш: долара кехат, доьзалан карта (гӀалийн бахархошна бацара), бахаман ведомость. Багарбаран программин чохь 14 пункт бухара пункташца йара: стен-боьршалла, хан, къам, ненан мотт, вина меттиг, багарбаран меттигехь мел Ӏийна, зуда йалийна (маре йахна) хьал, грамоталла, физикин сакхташ, психикин могашалла, белхан хьал, белхазаллин хан, хьалхара болх (белхазалла долчарна), стенах веха (балхахь боцучарна). Цул сов доьзалан картехь билгаладоккхура доьзалан хӀоттам, зуда йалийна (маре дина) мел хан йу, дахаран хьелаш.

Багарбан болийна 17 декабрехь, болх бахбелира шина кӀирнах йуьртахь, кӀирнах гӀалахь. Хьалхара жамӀаш дира 1927 шарахь, доцца жамӀаш — 1927—1929 шерашкахь, ткъа дуьззина жамӀаш ЙКП(б) ЦК редакци йинчул тӀаьхьа а, Сталин Иосифа куьг йаздинчул тӀаьхьа—дӀайелла зорбане 56 томехь йуьхьиг 1928 — чаккхе 1933 шарахь.

Багарбаран девиз - «Белхало! Ахархо! Хьо дахара тодеш ву. Хьуна гӀодийра ду бахархой багарбаро».

ССРС

  • ГӀалин бахархойн барам — 26,3 млн стаг (18 % гергга).
  • Грамоталла йолчеран процент 56,6 % йу 9-49 шо долчу бахархошна йукъахь.
  • Белхазалла — 1 млн стаг сов.

ССРС хӀоттам

№ союзан
республика 		мохк бахархой гӀалин божарий великороссаш украинаш титулан
1 РСФСР 19 651 446 100 891 244 17 442 655 48 170 635 74 072 096 7 873 331 74 072 096
2 УССР 451 584 29 018 187 5 373 553 14 094 592 2 677 166 23 218 860 23 218 860
3 БССР 126 792 4 983 240 847 830 2 439 801 383 806 34 681 4 017 301
4 ЧКСФСР 185 191 5 861 529 1 410 876 3 009 046 336 178 35 423
5 УзССР 311 476 5 272 801 1 102 218 2 797 420 246 521 25 804 3 475 340
6 ТурССР 449 698 1 000 914 136 982 531 858 75 357 6877 719 792
Берриш 21 176 187 147 027 915 26 314 114 71 043 352 77 791 124 31 194 976

1926 шеран ССРС бахархойн барам къаьмнашца

ССРС РСФСР Украинийн ССР Белоруссийн ССР ЧКСФСР Узбекийн ССР Туркменийн ССР
Берриш 147027915 100623000 29018187 4983240 5861529 5272801 1000914
Великороссаш 77791124 74072000 2677166 383806 336178 246521 75357
Украинаш 31194976 7873000 23218860 34681 35423 25804 6877
Белорусаш 4738923 638000 75842 4017031 3767 3515 864
Гуьржий 1821184 21000 1265 52 1797960 697 258
Эрмалой 1567568 195000 10631 99 1332593 14976 13859
Туьркаш 1706605 28000 56 0 1652768 21565 4229
Узбекаш 3904622 325000 23 0 72 3475340 104971
Туркменаш 763940 18000 21 1 102 25954 719792
Кхазакхаш 3968289 3852000 98 18 61 106980 9471
ГӀиргӀазой 762736 672000 36 1 10 90743 0
ГӀезалой 2916536 2846734 22281 3777 10574 28401 4769
Чувашаш 1117419 1114813 905 739 92 315 555
Башкираш 713693 712000 114 8 14 765 426
Якуташ 240709 240687 14 1 0 3 4
Кхаракалпакаш 146317 118217 0 0 0 26563 1537
Таджикаш 978680 10385 0 0 1 967728 566
ХӀирий 272272 157000 184 18 114450 234 38
Талышаш 77323 0 0 0 77323 0 0
Таташ 28705 223 35 0 28443 0 4
Кхурдой 69184 14701 1 0 52173 1 2308
Мордва 1340415 1334700 1171 1051 1238 1805 491
Марийхой 428192 428000 122 18 14 19 18
Карелаш 248120 248030 60 19 7 1 3
Удмурташ 514187 514000 91 45 6 19 8
Коми 226383 226300 42 21 18 5 5
Пермякаш 149488 149400 36 3 1 0 0
Буряташ 237501 237000 3 1 2 0 1
ГӀалмакхой 132114 131757 92 1 8 18 2
Немцой 1238549 806301 393924 7075 25327 4646 1276
Жуьгтий 2599973 566917 1574391 407059 31175 19611 1820
Полякаш 782334 197827 476435 97498 6324 3411 839
Желтой 213765 50649 104666 55 57935 347 113
Вайнах 392600 390000 51 7 84 5 2
Молдаванаш 278903 20525 257794 63 316 173 24
Болгараш 111296 18644 92078 22 203 321 28
Латышаш 151410 126277 9131 14061 951 737 232
Литвахой 41463 26856 6795 6853 572 311 65
Абхазаш 56957 98 8 0 56851 0 0

Союзан республикаш

РСФСР

1926 шеран РСФСР бахархой дӀасабекъар а, структура а республикин йаккхийчу регионашкахула:

№ республикин кӀошт мохк бахархой гӀалин божарий великороссаш украинаш титулан
1 Къилбаседа кӀошт 1 102 339 2 368 440 234 338 1 110 857 2 154 141 694
2 Ленинградан-Карелин кӀошт 506 890 6 659 711 2 299 071 3 194 100 5 930 078 15 636
3 Малхбузен кӀошт 98 615 4 299 150 511 874 2 049 446 4 020 199 134 241
4 Йуккъера-Промышленни кӀошт 422 089 19 314 024 4 951 352 8 930 520 18 577 643 41 345
5 Йуккъера-Ӏаьжалаттан кӀошт 188 177 10 825 830 1 024 762 5 133 596 9 119 238 1 651 853
6 Вяткин кӀошт 161 218 346 3197 236 066 1 602 905 2 625 758 592
7 Уралан область 1 756 104 6 786 339 1 407 074 3 167 763 6 184 456 47 651
8 Башкирийн АССР 151 840 2 665 836 234 250 1 260 337 1 064 707 76 710 625 845
9 Йуккъера-Ийдалан кӀошт 339 272 10 268 168 1 170 712 4 808 312 6 448 098 206 192
10 Лахара-Ийдалан кӀошт 323 576 5 529 516 977 164 2 629 929 4 078 946 440 225
11 ГӀалмакхойн АГ 74 731 141 591 71 697 15 212 14 606 107 026
12 ГӀирмин АССР 25 880 713 823 330 264 349 844 301 398 77 405 179 094
13 Къилбаседа-Кавказан мохк 293 652 8 363 491 1 655 124 4 026 546 3 841 063 3 106 852
14 ДегӀастанан АССР 54 212 788 098 85 034 383 045 98 197 4126 138 749
15 Кхазакхийн АССР 2 979 618 6 503 006 539 249 3 331 097 1 279 979 860 822 3 713 394
16 ГӀиргӀазойн АССР 195 237 993 004 121 080 516 395 116 436 64 128 661 171
17 Сибрехан мохк 4 062 889 8 687 939 1 131 930 4 270 494 6 767 892 827 536
18 Бурят-Монголийн АССР 368 392 491 236 45 576 248 513 258 796 1982 214 957
19 Якутийн АССР 4 023 307 289 085 15 277 152 855 30 156 138 235 926
12 Генарамалхбален мохк 2 598 139 1 881 351 472 458 1 004 081 1 174 915 315 203
Берриш 19 651 446 100 891 244 17 442 655 48 170 635 74 072 096 7 873 331

ДегӀастанан АССР титулан къам далийна жӀай.

РСФСР коьрта регионийн хӀоттам

  • Къилбаседа кӀошт: Архангельскан, Вологдин, Северодвинскан губернеш, Коми (Зырянийн) АГ;
  • Ленинградан-Карелин кӀошт: Автономин Карелин ССР, Ленинградан, Мурманскан, Новгородан, Пскован, Череповецан губернеш;
  • Малхбузен кӀошт: Брянскан а, Смоленскан а губернеш;
  • Йуккъера-Промышленни кӀошт: Владимиран, Ивановон (Иваново-Вознесенскан), Калугин, Костромин, Москохан, Нижни Новгородан, Рязанан, Тверан, Тулин, Ярославлан губернеш;
  • Йуккъера-Ӏаьржалаттан кӀошт: Воронежан, Курскан, Орёлан, Тамбовн губернеш;
  • Вяткин кӀошт: Вотскан, Марийн АГ, Вяткин губерни;
  • Уралан область (16 гуо);
  • Башкирийн АССР (8 кантон);
  • Йуккъера-Ийдалан кӀошт: ГӀезалойн, Чувашийн АССР, Оренбурган, Пензин, Самарин, Ульяновскан губернеш;
  • Лаха-Ийдалан кӀошт: Ийдалйистан Немцойн АССР, ГӀалмакхойн АГ, Аштаркхнен, Саратовн, Сталинградан губернеш;
  • ГӀирмин АССР;
  • Къилбаседа-Кавказан мохк (12 гуо, 2 автономин гӀала, 7 автономин область);
  • ДегӀастанан АССР;
  • Кхазакхийн АССР: Кхара-Калпакийн АГ, Акмолинскан, Актюбинскан, Джетысун, Семипалатинскан, Сыр-Дарьян, Уралан губернеш;
  • ГӀиргӀазойн АССР (7 кантон);
  • Сибрехан мохк (19 гуо, 1 автономин область, Туруханан мохк);
  • Бурят-Монголийн АССР (8 аймакх, 2 кӀошт, 1 уезд);
  • Якутин АССР (7 гуо);
  • Генарамалхбален мохк (9 гуо).

Кхазакхийн АССР

губерни, гуо, уезд, АГ Дерриг къаьмнаш Кхазакхаш Великороссаш Украинаш Узбекаш Кхаракалпакаш ГӀезалой Бисинарш кхазакхийн % оьрсийн % бисинчеран %
Акмолинскан губерни 1 211 379 430 804 394 114 312 338 344 119 18 198 55 462 35,6% 32,5% 31,9%
Актюбинскан губерни 468 831 320 053 43 812 88 413 114 45 7 928 8 466 68,3% 9,3% 22,4%
Джетысун губерни 886 697 563 093 143 970 88 882 3 444 240 9 852 77 216 63,5% 16,2% 20,3%
Семипалатинскан губерни 1 309 857 714 637 398 657 140 233 807 3 18 765 36 755 54,6% 30,4% 15,0%
Сыр-Дарьян губерни 1 156 806 876 184 82 392 43 241 124 650 505 7 629 22 205 75,7% 7,1% 17,1%
Уралан губерни 637 971 467 954 127 388 25 445 18 1 147 12 359 3 660 73,4% 20,0% 6,7%
Адаевн уезд 135 555 131 476 2 061 805 0 0 422 791 97,0% 1,5% 1,5%
Кустанайн гуо 389 260 123 411 82 661 160 844 22 0 4 605 17 717 31,7% 21,2% 47,1%
Кхара-Калпакийн АГ 304 539 85 782 4 924 621 84 099 116 125 884 12 104 28,2% 1,6% 70,2%
Берриг бахархой 6 500 895 3 713 394 1 279 979 860 822 213 498 118 184 80 642 234 376 57,1% 19,7% 23,2%

Кхазакхийн АССР карта

Украинийн ССР

Молдавийн АССР — 572 114, украинаш — 277 515, молдаванаш — 172 419, великороссаш — 48 868, жуьгтий — 48 564, немцой — 10 739, болгараш — 6026, полякаш — 4853, цигонаш — 918.

№ республикин бухара кӀошташ мохк бахархой гӀалин божарий великороссаш украинаш
1 Полесьен бухара кӀошт 54 369 2 957 881 428 982 1 445 195 190 332 2 392 790
2 Аьттубердан бухара кӀошт 102 766 8 997 757 1 450 094 4 336 915 230 189 7 741 945
3 Аьррубердан бухара кӀошт 94 961 7 066 909 1 117 242 3 436 426 605 768 6 204 836
4 Бай-Аренан бухара кӀошт 121 351 5 568 233 1 061 573 2 685 413 798 073 3 674 086
5 Днепропетровскан бухара кӀошт 46 962 2 391 155 464 017 1 154 002 213 653 1 983 403
6 Ламананпромышленноста бухара кӀошт 31 175 2 036 252 851 645 1 036 641 639 151 1 221 800
Берриш 451 584 29 018 187 5 373 553 14 094 592 2 677 166 23 218 860

УССР бухара кӀоштийн хӀоттам:

ЧКСФСР

  • ССР Абхазин — 212 033: гуьржий — 67 494 (31,74 %), абхазаш — 55 918 (26,37 %), эрмалой — 30 048 (14,17 %), желтой — 27 085 (12,77 %), оьрсий — 20 456 (9,65 %), украинаш — 4647 (2,15 %), жуьгтий — 1084 (0,51 %).
  • Нахичеванан АССР — 105 200: туьркаш — 88 700 (84,32 %), эрмалой — 10 900 (10,36 %).
  • Ламанан Карабах — 125 300: эрмалой — 111 700 (89,15 %), туьркаш — 12 600 (10,06 %).
  • Къилба ХӀирийчоь — 87 375: хӀирий — 60 351 (69,07 %), гуьржий — 23 538 (26,94 %), жуьгтий — 1739 (1,99 %), эрмалой — 1374 (1,57 %), оьрсий — 157 (0,18 %).

ССРС бахархой багарбар (1926)

№ республикаш мохк бахархой гӀалин божарийн оьрсий украинаш титулан
1 Азербайджанийн ССР 85 968 2 314 571 649 557 1 212 859 220 545 18 241 1 437 977
(туьркаш)
Нахичеванан АССР 104 909 14 702 55 686 1837 92 88 700
(туьркаш)
АГ Ламанан Карабах 125 300 8293 63 131 596 35 111 694
(эрмалой)
2 Эрмалойн ССР 29 964 880 464 167 098 448 674 19 548 2826 743 571
(эрмалой)
3 Гуьржийн ССР 69 259 2 666 494 594 221 1 347 513 96 085 14 356 1 788 186
(гуьржий)
ССР Абхазин 201 016 32 244 104 410 12 553 4647 55 918
(абхазы)
АССР Аджаристанан 131 957 50 378 69 610 10 190 1500 70 828
(аджархой)
АО Къилба ХӀирийчоь 87 375 5818 45 535 157 1 60 351
(хӀирий)
Берриш 185 191 5 861 529 1 410 876 3 009 046 336 178 35 423

Узбекийн ССР

Узбекийн ССР берриг бахархой — 5 267 658: узбекаш — 3 475 340, таджикаш — 967 728, оьрсий — 246 521, кхазакхаш — 106 980, гӀиргӀазой — 90 743, уйгураш — 31 941, Ӏарбий — 27 977, кхаракалпакаш — 26 563, туркменаш — 25 954, украинаш — 25 804.

Таджикийн АССР берриг бахархой— 827 200: таджикаш — 617 125, узбекаш — 175 627, гӀиргӀазой — 11 410, оьрсий — 5600, туркменаш — 4100, Ӏарбий — 3300, кхазакхаш — 1636, украинаш — 1100, гӀезалой — 1000.

ГӀаланаш

Бахархой 100 эзар сов болу ССРС гӀаланаш. Ах стоммий зорбанца билгалйаьхна союзан республикийн коьрта гӀаланаш.

N гӀала бахархой божарий оьрсий украинаш республика
1 Москох 2 025 947 989592 1771690 16082 Российн СФСР
2 Ленинград 1 614 008 783923 1386872 10781 Российн СФСР
3 Киев 513 637 248612 125514 216528 Украинийн ССР
4 Бакох 453 333 233873 159491 7882 Чохьара Кавказан СФСР
5 Одесса 420 862 196897 162789 73453 Украинийн ССР
6 Харьков 417 342 201789 154448 160138 Украинийн ССР
7 Ташкент 323 544 166823 104737 8313 Узбекийн ССР
8 Ростов 308 103 145976 180991 59215 Российн СФСР
9 Тиблиси 294 044 147349 45937 1845 Чоьхьара Кавказан СФСР
10 Днепропетровск 232 925 113840 73418 83748 Украинийн ССР
11 Саратов 215 276 100188 188162 3267 Российн СФСР
12 Нижни Новгород 185 267 90410 168488 1118 Российн СФСР
13 Казань 179 023 84318 126050 380 Российн СФСР
14 Аштаркхне 176 530 83668 138183 244 Российн СФСР
15 Самара 175 636 83046 157695 1216 Российн СФСР
16 Краснодар 162 520 78815 83424 48559 Российн СФСР
17 Омск 161 684 79562 136251 5581 Российн СФСР
18 Тула 152 677 75879 146960 748 Российн СФСР
19 Сталинград 148 369 70171 137479 1120 Российн СФСР
20 Свердловск 136 420 65082 126526 493 Российн СФСР
21 Минск 131 528 65666 12617 1465 Белоруссин ССР
22 Оренбург 123 283 57202 98064 3548 Российн СФСР
23 Новосибирск 120 128 59516 109720 1315 Российн СФСР
24 Воронеж 120 017 57340 108286 3407 Российн СФСР
25 Ярославль 114 277 55107 109828 453 Российн СФСР
26 Иваново-Вознесенск 111 460 52156 108925 235 Российн СФСР
27 Тверь 108 413 50913 104126 392 Российн СФСР
28 Владивосток 107 980 65939 65494 6019 Российн СФСР
29 Сталино 105 857 56170 59518 27582 Украинийн ССР
30 Самарканд 105 106 55997 27035 2467 Узбекийн ССР
31 Николаев 104 909 50242 46726 31362 Украинийн ССР

Хьажа кхин а

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш