Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Белоруссийн Советийн Социалистийн Республика

Белоруссийн Советийн Социалистийн Республика (БССР, Белорусская ССР[1]; белор. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) — союзни республика СССР юкъахь 1922 шарера 1991 шаре кхаччалц.

Дуьххьара иза кхайкхийра 1919 шеран 1 январехь, Белоруссин Социалистически Советан Республика[2] цӀарца, иза 1919 шеран 31 январехь РСФСР юкъара араелира, ткъа 27 февралехь Литван Советан Республикаца цхьаьнакхийтира Литван-Белорусийн Социалистически Советан Республика[3].

Литбел дӀасацаелира советан-полан тӀом болчу хенахь полякийн оккупаци бахьана долуш. 1920 шеран 12 июлехь РСФСР а, Литва а юкъахь бина Москох барт бахьана долуш чӀагӀдира Литбель хилар сацор. 1920 шеран 31 июлехь Минскехь меттахӀоттийра Беларусин Социалистически Советан Республика[4] (Белоруссин Социалистически Советан Республика), тӀаьхьо цӀе хийцира Белоруссин Советан Социалистически Республика[5]. 1922 шеран 30 декабрехь БАССР, йиъ Советан республикан юкъахь, куьг яздира СССР кхолларан бартана.

СССР а, Украинин ССР а цхьаьна иза яра суверенан кхоьллинчарех цхьаъ[6] , 1945 шарахь дуьйна Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин декъашхо.

1990 шеран 27 июлехь тӀеийцира БССР пачхьалкхан суверенитетан деклараци. 1991 шеран 19 сентябрехь БССР цӀе хийцира Белоруссин Республика аьлла, ткъа 1991 шеран 8 декабрехь РСФСР а, Украинин а векалшца цхьаьна республикан куьйгалло куьйгаш яздира СНГ кхуллуш долу Беловежан барташна.

Истори

Предыстори

1918 шеран 25 мартехь немцойн оккупацин кӀелахь йолчу белорусийн къоман боламан векалша дӀакхайкхийра йозуш йоцу Беларусин халкъан республика кхолларх лаьцна. Дуьненан хьалхарчу тӀамехь Германи эшначул тӀаьхьа, 1918 шеран декабрехь немцойн эскарш арадаьхначул тӀаьхьа, БНР-н дукхаха йолу латта дӀалаьцна ЦӀен Эскаро, БНР-н Ӏедал Гродно дӀадахара, цул тӀаьхьа цхьана декъанна Ковнохь дӀахӀоьттира.

Кхолларалла

1918 шо чекхдолуш белорусин политикан а, юкъараллин а структураш тайп-тайпана хьежамаш болуш яра белорусин пачхьалкхалла кхолларан хаттарехь[7]. Малхбузера регионан а, фронтан а областни исполком а, РКП(б) Къилбаседа-Малхбузера областни комитет а дуьхьал яра иза кхолла, ткъа Петроградехь а, Москвахь а, кхечу гӀаланашкахь а беларусийн къаьмнийн мухӀажарша кхоьллина шайн Ӏаткъаме юкъараллин-политикан организацеш а, инсисте-дефикаторш а[7].

1918 шеран декабрь кхаччалц советан партин куьйгаллин билггал позици яцара Белоруссин советан пачхьалкхан хаттарехь. Дечкен-баттахь Облискомзапо РСФСР-н ЕрригЦИК-е телеграмма яхьийтира, шена тӀехь хӀара текст а йолуш: «будировали вокруг вопроса о так называемой Белоруссии, а также в связи с активной деятельностью Рады БНР в отношении её международного признания». В связи с изменением военно-политической обстановки решение назрело[8]. Белоруссин Советан Республика кхолларан хьокъехь предложениш хьалха а йина хиллехь а, РКП(б) ЦК къаьсттина тидам тӀебахийтира РКП(б) Белоруссин дакъойн конференцин сацамашца, цо сацам бира ханна белхалойн а, ахархойн а Ӏедал кхолла, ерриг Белоруссин коммунистийн съезд кхайкхо, къоман партин центр кхолла[9]. Декабрь-беттан 24-чу дийнахь РКП(б) ЦК-н кхеташонехь дийцаре дира Белоруссин Советан пачхьалкх кхолларан гӀуллакх[9]. 25 декабрехь къаьмнийн халкъан комиссара Сталин Иосифас Жилунович Дмитрийца а, Мясников Александрца а къамелаш дира, цаьрга хаам бира РКП(б) ЦК-н БАССР кхолларна гӀо дан сацам барх лаьцна[9]. Амма Сталина ца дийцира и сацам баран бахьанаш, еккъа цхьана ЦК-но сацам бина «хӀинца дийца йиш йоцучу дуккха а бахьанашца, Беларусин Советан Республика кхолларан хьокъехь белорусийн накъосташца барт бан» аьлла[10]. Декабрь-беттан 27-чу дийнахь Москох Сталин дакъа а лоцуш хиллачу чаккхенан дийцаршкахь билгалъяьккхира хинйолчу пачхьалкхан территори (Гроднон, Минскан, Могилеван, Смоленскан, Витебскан губернаш)[11].

1918 шеран 30 декабрехь Смоленскехь, хӀинцалерачу филармонин гӀишлон чохь, шен болх дӀаболийра Северо-Западни областан РСДРП(б) организацийн 6-гӀа конференци. РКП(б) ЦК-н сацамца нийса а догӀуш, Белоруссин Советан Республика кхолларан гӀуллакх дӀахӀоттийра[7]. Малхбузен коммуна бух тӀехь Беларусин Советан Республика кхолларан хьокъехь йолу резолюци цхьана озаца тӀеийцира, пхиъ стаг дӀа ца волуш[7].

Оццу дийнахь тӀеийцира керлачу пачхьалкхан дозанех йолу резолюци[7]. Керлачу пачхьалкхан территори екъаелира ворхӀ кӀоштана: Минскан, Смоленскан, Витебскан, Могилеван, Гомель, Гродно, Барановичи[12]. «Коьрта корреспубликан» санна къобалйира Минскан а, Смоленскан а, Могилевскан а, Витебскан а, Гроднан а губерниш, ткъа иштта Сувалковски, Чернигован, Вильнюсан, Ковно губернийн масех кӀошт, Смоленскан а, Витебскан а губернийн масех кӀошт йоцург[12].

Декабрь-беттан 30-31-чу деношкахь ханна Ӏедал кхоллар дӀахьош дара. Оцу деношкахь Жилуновична а, Мясниковна а юкъахь конфликт иккхира, иза йоьзна яра Жилуновичан лаамца ханна Ӏедалехь дукхах долу меттигаш Белнацкий комитетан а, Белоруссин коммунистийн дакъойн Центран бюрон а векалшна, амма конфликт дӀаяьккхира Сталинан юкъагӀертарца[13]. И бахьана долуш Белоруссин дакъойн Белнацкийн а, Центран банкан а ханна Ӏедалехь 7 меттиг елира, ткъа Малхбузера регионан а, фронтан а областни исполкоман а, Къилбаседа-Малхбузера обкоман а векалшна 9. Жилунович хӀоттийра ханна Ӏедалан председатель[13].

1919 шо

undefined

1919-чу шеран январь-беттан 1-чу сарахь радио чухула йийшира «Манифест Временного рабоче-крестьянского советского правительства Белоруссии». Манифест сихвелла хӀоттийна, Ӏедалан 5 декъашхоша бен ца хӀоттийна (Жилунович, Червяков, Мясников, Иванов, Рейнгольд), цкъа хьалха оьрсийн маттахь, тӀаккха беларусийн матте гочйина[13]. И де лоруш ду Советан Беларуси кхайкхийна де.

1919 шеран 3 январехь Западни областан а, фронтан а облисполком ша дӀасакъаьстира, Ӏедал Белоруссин ССР ханна долчу Ӏедалан кара дӀа а луш. 1919 шеран 5 январехь ССРБ правительство Смоленскера Минске дӀаяхара[14].

Январь-беттан 16-чу дийнахь РКП(б) ЦК-н пленумехь сацам бира «Беларусин Республиках дӀакъасто Витебскан а, Смоленскан а, Могилеван а губерниш, Беларусин юкъахь ши губерни юьтуш — Минск а, Гродно а». Цул сов, Литваца а, тӀейогӀучу хенахь Россица а, кхечу Советан республикашца а цхьаьнакхетаран кечам дӀаболо беза боху предложениш яра[15].

РКП(б) ЦК-н резолюцина вон жоп делира Белоруссин ССР ЦК-н дукхахболчу декъашхоша. Амма ВЦИК-ан председателан телеграммаца доьзна Я.А. Свердловн омра долуш, «и сацам меттигерчу советашкахула, цул тӀаьхьа Беларусин съездехула дӀакхачо» аьлла, эххар а резолюци къобалйира провинцин партин конференцешкахь[16]. Республикан территори тӀехь директива хийцарна дуьхьало еш, кхаа халкъан комиссаро Ӏедалера дарж дитира. Цул сов, и тайпа акцеш меттигерчу бахархошна езаш яцара — Цу кепара Невелан кӀоштан конференцино, 21 кхаьжнашца 2-на дуьхьал, тӀеийцира Витебскан губерна РСФСР-н ма-дарра муьтӀахь хиларна дуьхьал йолу резолюци[17].

1919 шеран 31 январехь РСФСР ВЦИК-о къобалйира Белоруссин ССР йозуш йоцу пачхьалкх хилар. 1919 шеран 2 февралехь Минскехь шен болх дӀаболийра белхалойн а, салтийн а, цӀен эскаран депутатийн Советийн Хьалхара Ерриг Белоруссин съезд, 3 февралехь тӀеийцира Беларуссин Социалистически Советан Республикан Конституци. Съездехь дакъалоцуш вара 230 делегат, царех 121 Минскан губернира, 49 Смоленскан губернира, цхьа а вацара Витебскан губернира; иштта Свердлов Яков а вара съездехь[18]. Съездехь хаьржира ССРБ-н ЦК, коьртехь Мясников а волуш, Белнацкий комитетан ши векал бен воцуш. 1919 шеран 27 февралехь Белоруссин ССР цхьаьнакхета Литван Советан Республикаца, кхоьллира Литван-Белоруссин Социалистически Советан Республика — Литбель[3]. Литбель дӀаяьлла Советан-Польшин тӀом болчу хенахь Полшин республикан эскарша цуьнан латтанаш дӀалацар бахьана долуш.

1920 шо доладелла чул т1аьхьа

undefined

Белхалойн а, ахархойн а ЦӀен Эскаро Советан-Польшин тӀом болчу хенахь Белоруссин территорин доккха дакъа полякийн эскарша дӀалаьцначуьра мукъадаьккхинчул тӀаьхьа, республикан йозуш ца хилар юхаметтахӀоттийра 1920 шеран 31 июлехь. Оццу дийнахь «Советская Белоруссия» газето зорбане яьккхира Белоруссин партийни а, профсоюзийн а организацеша 1920 шеран 31 июлехь тӀеэцна «Беларуссин Социалистически Советски Республикин йозуш ца хилар кхайкхоран деклараци»[19]. Цул тӀаьхьа республикан цӀе а хийцира Белоруссин Социалистически Советан Республика (ССРБ) тӀера Белоруссин Социалистически Советан Республика (БССР) аьлла. БАССР хилира 1922 шеран 29 декабрехь СССР кхолларан барт биначу йиъ советан республиках цхьаъ (РСФСР а, Украинан ССР а, Закавказан СФСР а цхьаьна).

1921 шеран февралехь а, 1924 шеран апрелехь а, 1926 шеран декабрехь а РСФСР территорин дакъа, аьлча а, Витебскан (Витебскаца), Смоленскан (Оршаца), Гомелан (Гомелца) губернийн дакъош Белоруссин ССР дӀаделира[20]. Цу кепара БАССР территори шозза сов алсамъяьлла, цуьнан малхбален доза догӀуш хила доладелира хӀинцалерачу Белоруссин малхбален дозанца.

1935 шеран 15 мартехь социалистически гӀишлошъярехь а, халкъан бахам кхиорехь а кхиамаш бахарна Белоруссин ССР-на елира Ленинан орден[21].

1936 шо кхаччалц республикан официалан меттанаш бара белорусийн а, оьрсийн а меттанашца цхьаьна полякийн а, идишийн а. «Дуьненан белхалой, цхьаьнакхета!» еа а маттахь БССР-н герб тӀехь яра.

1939 шеран 17 сентябрера 5 октябре кхаччалц ЦӀен эскаро дӀалаьцна Польшин республикан малхбален латта, цул тӀаьхьа иза екъна Белоруссин ССР — Малхбуза Беларусь, Украинин ССР — Малхбузера Украина, Литван Республика. Хронологин агӀор Вильнюсан кхоллам хьалхара къастийра: 1939 шеран 10 октябрехь СССР а, Литва Республика а барт бира Вильнюс гӀала а, Вильнюсан кӀошт а Литван Республикана дӀаяларх а, Советан пачхьалкхан а, Литван а вовшашна гӀо дарх а, коьртачу декъана Советан пачхьалкхан база хийцаран хьокъехь а[22]. Малхбуза Беларусь (Белостокца цхьаьна) СССР юкъаяхийтира, юха а БАССРца цхьаьнатоьхна СССР Законца 1939 шеран 2 ноябрехь.

1940 шеран 3 августехь Литва Республика СССР юкъаяьккхинчул тӀаьхьа дукха хан ялале Белоруссин а, Литван а юкъахь кхузаманан доза хӀоттийра, СССР Лакхарчу Советан Президиуман 1940 шеран 6 ноябрехь «О установлении границы Литва а ССР а» омраца нийса а догӀуш, оццу хенахь Литван ССР юкъаяхара гӀаланаш Друскининкай, Свенцианы, иштта Солечники а, цунна гонах йолу ярташ а.

ТехӀеранан конференцехь (28 ноябрь — 1943 шеран 1 декабрь), Дуьненан ШолгӀа тӀом боьдуш, Йоккхачу кхаа пачхьалкхан куьйгалхоша тӀеийцира Курзонан сиз хиндолчу советийн-польшин дозанан бух санна, цуо хьалххе билгалдаьккхира Белостокан область БАССР-ера Польше дӀаялар, иза формализаци йира Советан-Августа ТреӀ6. 1945 шо.

Файл:Местные жители встречают партизан-освободителей.jpg
Партизанаш мукъабаьхначаьрга маршалла хотту меттигерчу бахархоша. Белорусская ССР. [1943]. Фото М. Трахмана. Главархив Москвы

Сийлахь-боккха Даймехкан тӀом чекхбаьлча, 1945 шеран 25 июнехь БАССР а, Украинин ССР а, СССР юкъайогӀуш, куьг яздира Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин (ООН) Уставна, иза ницкъ болуш хилира оццу шеран 24 октябрехь[23].

1958 шарахь БАССР елира шолгӀа Ленинан орден[24], 1968 шеран 27 декабрехь — Октябран революцин орден[25], 1972 шарахь — Халкъийн доттагӀаллин орден.

1990 шарахь тӀеийцира «Белоруссин ССР-хь меттанех лаьцна» цӀе йолу закон[26]. 1991 шеран 19 сентябрехь Белоруссин ССР цӀе хийцира Белоруссин Республика[27]. Цул тӀаьхьа Беларуси йисира СССР-н декъашхо кхин а кхаа баттахь гергга. «Белоруссин Советан Социалистически Республика» цӀе а, цуьнан дацдина варианташ а официалан бланкаш тӀехь, мухӀарш тӀехь, мухӀарш тӀехь, и.дӀ.кх.а тӀехь лело бакъо елира 1991—1993 шерашкахь[27].

БССР — кхаа советан республиках цхьаъ (РСФСР а, Украинин ССР а цхьаьна), 1991 шеран 8 декабрехь Беловежан барт (Лааме Пачхьалкхийн Доттаг1алла (СНГ) кхолларан хьокъехь барт) куьйгаш яздина, цу тӀехь яздина СССР чекхъялар. Беларусехь барт ницкъе белира 1991 шеран 10 декабрехь, СССР хьажор дисира Беларусин Конституцехь (1978 шеран Белоруссин ССР) 1994 шеран мартехь керла Белоруссин конституци тӀеэццалц[28].

Площадь а, бахархой а

шо Площадь
(тыс. км²) 		бахархой
(млн ч.)
1921 52,4 1,544
1924 110,6[20] 4,2
1926 126,3[20] 4,9[20]
1939 223 10,2
1959 207,6 8,06
1970 207,6 9,002
1979 207,6 9,53
1989 207,6 10,152
1991 207,6 10,3

Территориальни йекъар

undefined
undefined
шо Областей к1ошт Районов Сельсоветов Городов Рабочих посёлков Посёлков городского типа
1926 -[29] 10[29] 100[30] 1202[30] 25[30]
1928 -[29] 8[29]
1934 -[29] -[29]
1935 -[29] 4[29]
1938 5[29] -[29] 90[29] 1420[29] 32[29] 14[29] 68[29]


1991 шарахь дуьйна:

Иштта хьалха хилла:

  • Барановичан область (1939 шеран 4 декабрера 1954 шеран 8 январе кхаччалц юкъайогӀура Брест а, Гродно а, Минск а, Молодечно а);
  • Белостокан область (1939 шеран 4 декабрера 1944 шеран 20 сентябрь кхаччалц доккха дакъа Полше дӀадахара, жима дакъа Гродно);
  • Бобруйскан кӀошт (1944 шеран 20 сентябрера 1954 шеран 8 январе кхаччалц, юкъайогӀу Гомелан а, Минскан а, Могилеван а кӀошташ);
  • Вилейкин область (1939 шеран 4 декабрера 1944 шеран 20 сентябрь кхаччалц цӀе хийцира Молодечно аьлла, цхьа дакъа Полоцкан дакъа хилира);
  • Молодечнон область (1944 шеран 20 сентябрера 1960 шеран 20 январе кхаччалц, юкъайогӀу Витебскан а, Гродносан а, Минскан а кӀошташ);
  • Пинскан область (1939 шеран 4 декабрера 1954 шеран 8 январе кхаччалц, Брестан областан юкъа йогӀу);
  • Полесски область (1938 шеран 15 январера 1954 шеран 8 январе кхаччалц Гомелан дакъа хилира);
  • Полоцкан область (1944 шеран 20 сентябрера 1954 шеран 8 январь кхаччалц Витебскан а, Молодечнон а областийн юкъа йогӀу).

БССР байракх

Байракх БССР 03 02 — 11 04
Литбелан байракх 27 02 — 01 09
БССР-ан байракх 11 04 — 19 02
БССР-ан байракх 19 02 — 25 12
БССР-ан байракх 25 12 — 19 09

Зарратан герз

1989 шарахь БАССР территори тӀехь яра гергарчу хьесапехь 1180 стратегин а, тактикан а зарратан герз. 1990 шеран 27 июлехь тӀеэцначу пачхьалкхан суверенитетан деклараци тӀехь яздина дара: «Белорусская ССР ставит целью сделать свою территорию безъядерной зоной, а республику — нейтральным государством». Вискулехь хиллачу цхьаьнакхетарехь Шушкевич Станислава шен цхьана а кепара резахилар делира Беларусера зарратан герз дӀадаккхарна[31].

Билгалдахарш

  1. ↑ Белорусская Советская Социалистическая Республика // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
  2. ↑ Конституция Социалистической Советской Республики Белорусской (1919). www.pravo.by. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 март. Архивйина 2020 шеран 13 мартехь
  3. ↑ 1 2 Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 112.
  4. ↑ Дополнения к Конституции ССР Белорусской (1920). www.pravo.by. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 март. Архивйина 2020 шеран 13 мартехь
  5. ↑ Конституция Белорусской Социалистической Советской Республики (1927). www.pravo.by. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 март. Архивйина 2019 шеран 22 декабрехь
  6. ↑ Согласно ст. 14-15 Конституции СССР 1936 года, формально декларируемый суверенитет союзных республик был ограничен по ряду вопросов, отданных в общесоюзное ведение. Статья 20 устанавливала верховенство общесоюзных законов над республиканскими. Это, однако, не влияло на возможность самостоятельного международного представительства республик, которая отдельно подчёркивалась статьёй 18-а в редакции 1944 года.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 101
  8. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 97
  9. ↑ 1 2 3 Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 99
  10. ↑ Запись разговора по прямому проводу И. В. Сталина с председателем Северо-западного областного комитета РКП(б) А. Ф. Мясниковым о государственном строительству Белоруссии // Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 265—266
  11. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 100
  12. ↑ 1 2 Постановление о границах Белоруссии // Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 267—268
  13. ↑ 1 2 3 Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 102.
  14. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 103
  15. ↑ Протокол пленума Центрального Комитета Российской Коммунистической партии // Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 278—279
  16. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 108
  17. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 109
  18. ↑ Брыгадзін П. І., Ладысеў У. Ф. Беларусь паміж Усходам і Захадам: Станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн.: БДУ, 2003. — С. 111
  19. ↑ Декларация о провозглашении независимости Социалистической Советской Республики Белоруссии (ССРБ). Принята партийными и профсоюзными организациями Белоруссии 31 июля 1920 года (выдержка). // docviewer.yandex.ru (документ с сайта left.by). ТӀекхочу дата: 2019 шеран 11 октябрь.
  20. ↑ 1 2 3 4 Енукидзе А. С. Атлас Союза Советских Социалистических Республик. — Москва: ЦИК СССР, 1928. — С. 75. — 108 с. Архиван копи 2020 шеран 3 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
  21. ↑ «Большая советская энциклопедия», т. 3, с. 388. — М.: «Советская энциклопедия», 1970.
  22. ↑ Газета «Пропагандист и агитатор РККА», № 20, октябрь 1939 года. Сайт «Старые газеты» // oldgazette.ru. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 19 сентябрь. Архивйина 2011 шеран 23 августехь
  23. ↑ Устав ООН (полный текст). Официальный сайт Организации Объединённых Наций (ООН) // un.org. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 9 июнь. Архивйина 2022 шеран 2 февралехь
  24. ↑ Газета «Северный колхозник», 25 декабря 1958 года, с. 1. Сайт «Старые газеты» // oldgazette.ru. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 26 март. Архивйина 2015 шеран 24 сентябрехь
  25. ↑ «Большая советская энциклопедия», т. 3, с. 396. — М.: «Советская энциклопедия», 1970.
  26. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 22 июль. Архивйина 2021 шеран 22 июлехь
  27. ↑ 1 2 О названии Белорусской Советской Социалистической Республики и внесении изменений в Декларацию Верховного Совета Белорусской Советской Социалистической Республики о государств… ТӀекхочу дата: 2013 шеран 8 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 13 декабрехь
  28. ↑ Конституция Республики Беларусь (1978). Редакция 22 февраля 1994 года. // ru.wikisource.org. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 март. Архивйина 2020 шеран 20 мартехь
  29. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 СССР Административно-территориальное деление союзных республик на 1 октября 1938 года. — М.: Власть Советов, 1938.
  30. ↑ 1 2 3 Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 г./ Р.С.Ф.С.Р. Нар. комиссариат внутренних дел. Стат. отд..— М.: Изд-во Главного Управления Коммунального Хозяйства НКВД, 1926.— С.174.— 284с.— 4000 экз.
  31. ↑ Физик-ядерщик, подписавший соглашение о распаде СССР. Станиславу Шушкевичу — 85. TUT.BY (2019 шеран 15 декабрь). ТӀекхочу дата: 2021 шеран 29 январь. Архивйина 2020 шеран 15 июнехь

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш