Данин Керла шо

Керла шо Данехь долало 1 январехь, иза ду официалан Ӏиданан де. Керла шо даздар Данехь тӀедар, долало паччахь-аьзни Маргрете II керлашеран йистхиларца, чекхдолу керлашеран куранташ тохарца Копенгагенан ратушин тӀера^[1], ду масех ша кепара гӀиллакх. Ӏийса пайхамар варх къаьсташ, Керла шо данихойн ца лору доьзалан Ӏида, иза даздо доттагӀашна йукъахь. Керлачу шарна тӀеэцна ду дезчу дийнахь санна цӀахь а тӀе хӀума йоха, дика хета жухаргийн муцӀаркуй тиллича а, конфетти летийча а^[2].

Данин паччахь-аьзни керла шарна къамел до дуьххьала дӀа гойтуш хӀора шарахь 31 декабрехь 18:00, керлачу шарна вистхиларан гӀиллакх ду Данехь 1880-гӀа шарахь дуьйна. Паччахьан Керлашеран къамело гойту къоман цхьаалла, цуо эцна башха маьӀна гитлерас оккупаци йинчу хенахь, иза кхетадора германин эскарна дуьхьало йаран кхайкхам санна. Маргрете II ламастаца жамӀаш до шеран коьрта политикин хиламашна, глобаланчеран а, иштта регионанчеран а, биц ца бо баркалла ала кӀезиг болу Гренландин а, Фарерийн гӀайренийн а бахархой, ца хуьйццуш къамел чекхдоккху дешнашца: «ХӀай Дела, Ӏалаш йехьа Дани». Таккха а, Данин паччахь-аьзни керлачу шеран белханна формалан ца кечло, шайн гражданашна эхьаолла доссийта, иза йа мел ло дозанашка йогӀу шен политикин йуьззина бакъонашна. 1984 шарахь Керлашеран йистхиларехь Маргрете II, даимна шайн мохк биллина хиларе, кхин оьздангаллашна толеранталла хилар лууш йолу паччахьа, Ӏоттарца бехкаш дехира данихошка йукъаметтигашца махка баьхкина гастарбайтершца а, йела а йийлира царех^[3][4]. Букмекераш ахча хӀоттадо, хӀун хиламаш хьахор ду паччахь-аьзнис кхайкхамехь. Паччахь-аьзнис йоьшу ша кечбина халкъе кхайкхам меллаша, цунах массо а кхетийта, амма наггахь тасало йа тилкхаза йолу^[5][6]. Цхаболчара ладугӀу паччахь-аьзнига лерамца хӀуттий^[7][8], цхьаверг самукъадоккуш хуьлу, кад ойбу хӀора паччахь-аьзни массаза тасало^[9].

Паччахь-аьзни йист хеллачул тӀехьа данихой охьаховшу Ӏидана текха, иза гӀийла хуьлу Ӏийса пайхамар винчу дийнахьчул, амма хила деза лаххара а кхо даар^[10]. Ламаста керлашеран даар данихойн лору кхехкийна треска горчицин берамца цӀахь кечйина^[7], цунна тӀаьхьа йан таро йу, масала, Кхаьрзина хьакхин жижиг гуьра копастца^[11]. Керла шо тӀедеача ло шампански, ламаста конускепара марципанан торт крансекаге, цо гойту комаьршаллин маӀа, дахьа ирс а, беркат а келачу шарахь, наггахь иза кечйо кегийра данин байракхашца^[8].

Керла шеран буьйса ларйеш данихой урам тӀебовлу забарш йан: флагшток тӀе ёлка ойбу, лулахошна сени чу конфетти кхуссу йа поштан йаьшка оьккхуьйту, хьалххе дӀайаккха ца кхиинчунан Керлачу шарна^[10]. Ерла шеран куранташ тохале данин йукъараллин телерадиокомпанис DR ламастехь, кхоллайелла 1980 шарахь, гойту Ӏаьржа-кӀайн 18 минотан скетч ингалсан маттахь, иза йаьккхина Norddeutscher Rundfunk «Цхьаьннан пхьор» (инг. Dinner For One), Данехь иза йевза «90 шера юбилей» цӀарца^[2]. Скетчан коьрта фраза — «стохка санна», 1985 шарахь фильм гайта цхьаьна бахьнехь севццехь, данихоша Данин телевизион арзнашца бале лаьцнера, царна лаара «стохка санна хилийта»^[7][11].