Абдулаев, Зайнди Садулан воI
Абдулаев Зайнди Садулан воI (оьрс. Абдулаев, Зияудин Садулаевич; 1926 шеран 4 август, Котар-Юрт, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 1994 шеран 23 сентябрь, Соьлжа-ГӀала) — нохчийн йаздархо а, журналист а.
Биографи
Шен йуьртахь йуьхьанцара школа чекхйаьккхинчул тӀаьхьа рабфаке деша вахара иза. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болалучу хенахь Соьлжа-ГIаларчу исбаьхьаллин студин 3 курсехь доьшуш вара. Студи чекхйаьккхинчул тӀаьхьа «Окна ТАСС» редакцехь болх бира. Депортаци йар бахьана долуш Чимкентан областе кхечира. 1946 шарахь техникхойн-гӀишлошйархойн курсаш чекхйаьккхира. Цул тӀаьхьа ша валлалц махкан тайп-тайпанчу кӀошташкахь гӀишлош йечохь прорабан болх бира[1].
1950-чу шерашкахь Абдулаевн дийцарш а, очеркаш а зорбане йаха йолийра «Ленгерский рабочий» (Къилбаседа-Кхазакхстанан область) а, «Къинхьегаман байракх» (Алма-Ата) а газеташ тӀехь. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна дукха хан йалале Даймахка йухавирзира. ГӀишлошйаран белхаш дӀахьора цо. Цаьрца цхьаьна йаздархочун а, журналистан а гӀуллакхаш леладора. 1975 шарахь зорбане йелира цуьнан дуьххьарлера книга «На берегах Ассы», цу йукъа йахара изза цӀе йолу повесть а, иштта очеркаш а, дийцарш а[2]. И книга арайаьллачул тӀаьхьа йаздархочо а, критико а Айдаев ЮшаӀо йаздора[3]:
З. Абдулаевн дуьххьарлера книга арайаьлла, авторан шеко йоцуш долу кхоллараллин похӀма гучу а доккхуш. Иза шен говзаллица гIишлошйархо ву, гӀортаме хьекъалан стаг, дахаре безам бахна, цуьнан уггаре а самукъане кепаш схьалаца гӀерташ волу. Доллучул а хьалха йаздархочо сагатдечох ду адам а, цуьнан гIуллакх а, цуьнан син хьал а, тайп-тайпанчу къаьмнийн вовшашца болу безам а, жоьпалла а… Шен произведенешкахь авторан аьтто баьлла исбаьхьаллица тешош девзаш долчу хIумнех лаьцна дийца, декларацин кеп йа бага дахар а доцуш. Йаздархо дашца чIогIа тидаме ву, говза леладо исбаьхьа къамел. Цуьнан произведенийн васташ дагахь лаьтта.
Цуьнан тӀаьхьайогӀу книгаш («Оранша», «Звезда Шамсудина») баккхий кхиамаш болуш йара. Амма Абдулаевн уггаре а гӀаравалар хилира 1988 шарахь арайаьллачу, халкъ махках даккхарна лерина йолчу «Всполохи» книгица. 1992 шарахь оцу повестан тӀаьхье арайелира — «Сокрушение идолов» роман[2].
1994 шарахь, халкъан бохаман дуьххьара летописец санна, Абдулаев билгалвира республикин Правительствон баркаллица а, «Нохчийн халкъан геноцид Ӏорайаккхарна» ахчан совгӀатца а[4].
Библиографи
Библиографи
Книгаш
оьрсийн маттахь
- На берегах Ассы. Повесть, рассказы, очерки. Гр., Чечено-Ингушское книжное издательство. 1975.
- Оранша. Повесть и рассказы. Гр., 1978.
- Звезда Шамсудина. Гр., 1979.
- Всполохи. Повести, рассказы, очерки. Гр., 1988.
- Всполохи. Повесть. Вторая книга. Гр., 1991.
- Сокрушение идолов. Роман, повести, рассказы, очерки. Гр., 1992.
- Избранное. Всполохи. (Библиотека чеченской литературы : избранное; Т. 7) 359 с. ISBN 978-5-91821-008-6. М., 2009.
Йукъара гуларшкахь а, периодин зорбанехь а арахецарш
нохчийн маттахь
- ДоттагIчуьнга // Орга. 1961. № 3. А. 50.
- ТIай туьллуш ду. Дийцар // Орга, 1970, № 3. А. 3-18.
- Новкъахь нисделларг. Очерк // Ленинан некъ. 1972. 13 дек.
- Вежараллин кешнаш. Новелла // Орга, 1973. № 2. А. 3-13
- Разведчикан Маашевн дийцарш // Орга, 1973. № 3. А. 24-28.
- Къоначийн ойланаш. Дийцарийн, очеркийн книжка. (З. Абдулаев, Дугин I., А. Дадашев). ХIоттийнарг М. Мусаев. Грозный, 1973.
- Дахаран пхона тIехь (Гудермесски биохимзаводах лаьцна) // Орга. 1987. № 2. А. 3-12.
- Цхьанакхетар. («Салтичун йиша» книгин тIера кийсиг) // Ленинан некъ, 1989. 12, 14 июль.
- Разведчикан Маашевн дийцарш. — Дуьххьара «талла» вахар. — Юьхьдуьхьал. — Йижарий . Дийцарш // Орга. 2005. № 5. А.10-12.
оьрсийн маттахь
- На берегах Ассы (Рассказы казака Волкова). Отрывок из повести // Грозненский рабочий, 1971. 3, 4, 7, 9, 10 сентября.
- Цветы у обелиска (Никто не забыт, ничто не забыто) // Грозненский рабочий, 1972, 16, 17 ноября.
- Сестры. Рассказ Б. Маашева о фронтовых сестрах. // Грозненский рабочий, 1973. 12 июня.
- Разбуженная окраина (Писательский репортаж со строительства Гудермесского биохимического завода) // Грозненский рабочий. 1987. 21 июня.
- «Белые журавли» России. (О всероссийском литературном празднике в Махачкале) // Грозненский рабочий, 1989. 27 августа.
- Рассказ о лейтенанте Камаеве // Хьехархо. 2010. 18 июнь.
Статьяш, дагалацарш
- Открытое письмо Мусе Ахмадову по поводу его статьи «Все впереди» // Комсомольское племя, 1989. 21 янв.
- Авторханов и перестройка. Статья // Абдулаев З. Сокрушение идолов. Роман, повести, рассказы, очерки. Грозный, 1992. С. 281—287.
- Памяти магическая нить. Из воспоминаний о встречах с Магометом Мамакаевым // Абдулаев З. Сокрушение идолов. Роман, повести, рассказы, очерки. Грозный, 1992. С. 288—295.
- Несколько эпизодов из жизни «Гусара» (Воспоминания о Дж. Яндиеве) // Абдулаев З. Сокрушение идолов. Роман, повести, рассказы, очерки. Грозный, 1992. С. 296—299.
Билгалдахарш
- ↑ Чагаева, 2018, с. 19.
- ↑ 1 2 Чагаева, 2018, с. 19—20.
- ↑ Чечня сегодня.
- ↑ Чагаева, 2018, с. 20.
- ↑ Мангазея. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 март.
Хьажоргаш
- Абдулаев Зияудин (1926—1994) (нох.). Информационное агенство «Мангазея» (2015 шеран 15 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 март.
- Абдулаев Зияудин (1926—1994) (нох.). Государственное автономное учреждение «Информационное агентство «Чеченская Республика Сегодня»Cвидетельство о регистрации СМИ (2015 шеран 12 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 март.
- Вечер памяти Абдулаева Зияудина. Северо-Кавказский государственный институт искусств. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 март.
- Книжная выставка «Огня живого трепетные строки». Грозный Беzформата (2016 шеран 9 декабрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 март.
Литература
- Чагаева Тамара. Литературно-географический атлас Чеченской Республики. — Нальчик: ООО Тетраграф, 2018. — С. 19—22. — 440 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-00066-153-6.