Фальков, Валерий Николаевич

Чекхйаьккхина Новоселезнёвски йуккъера ишкол Тюменан областера Казански кӀоштан Казански йуьртан.

1995 шарахь Тюменан пачхьалкхан университетан юридически факультете деша вахара, 2000 шарахь цо чекхйаьккхира Российн Ӏилманийн академин пачхьалкхан а, бакъонан а институт говзаллица "юриспруденци" тӀаьхьа 2003 шеран майхь хенал хьалха чекхйаьккхира цо шен кандидатан диссертаци «Российн Федерацехь харжамийн кампанин низам тодар» темица (Ӏилманан куьйгалхо Г.Н. Чеботарев^[1].

2003 - 2007 шерашкахь Фальков — Тюменан пачхьалкхан университетан конституцин а, муниципалан а бакъонан кафедрин куьйгалхочун гӀовс, 2007 шарахь Фальковн йелира кафедрера доцентан Ӏилманан цӀе.

2007 шеран март-ноябрь беттанашкахь — ТюмПУ Пачхьалкхан а, бакъонан а институтан дешаран белхан жоьпаллера директоран гӀовс.

2007 - 2011 шерашкахь Фальков — ТюмПУ кхин тӀе дешаран а, филиалийн а проректор, 2011 – 2012 шеран март кхаччалц — ТюмПУ Бакъонан а, экономикин а, урхаллин а институтан директор.

2009 - 2011 шерашкахь Фальков хоржу Тюменан областан къона Ӏилманчийн а, говзанчийн а кхеташонан председатель (2011 шарахь Кхеташо къобал йина Россехь уггаре эвсаре болхбийриг).

2012 шеран октябрь баттахь дуьйна 2013 шеран апрель бутт кхаччалц Фальков вара Тюменан пачхьалкхан университетан ректор декхарш кхочушдеш. 2013-чу шеран 21 мартехь белхан коллективан конференцехь хаьржира Тюменан пачхьалкхан университетан ректор. 2018 шеран 17 апрелехь Российн Федерацин Ӏилманан а, лакхарчу дешаран а министраллин аттестацин комиссин сацамца Тюменан пачхьалкхан университетан ректор хӀоттийра Фальков^[2], цуо и дарж латтийра 2020 шо кхаччалц.

2015 шеран 30 апрелехь Фальков хаьржира Тюменан областан лдм ректорийн кхеташонан председатель. Российн Федерацин юридически дешаран лдм дешаран-методикин цхьаьнакхетараллин президиуман декъахо.

Фальковс Ӏуналла дира «Тюменан областан перспективаш: керла промышленносташ а, адамийн ресурсийн потенциал а» дешаран программина, иза йолийна Москохан «Сколково»» урхаллин ишколо Тюменан областан губернаторан дехарца Тюменан областан пачхьалкхан университетца цхьаьнаболхбарца.

2020 шеран 21 январехь дуьйна Фальков хӀоттийна Мишустин Михаилан правительствехь Российн Федерацин Ӏилманан а, лакхара дешаран а министр.

2024 шеран 14 майхь Фальков Валерий йуха чӀагӀвина Пачдумо Российн Федерацин Ӏилманан а, лакхара дешаран а министран дарже^[3], РФ президента оццу дийнахь куьг йаздира хӀотторан омрина^[4].

Тюменан областехь похӀма долу бераш лехаран а, уьш кхиоран а система кхолларан Ӏалашонца иза йуьхьарлаьцнарг а, вовшахтохархо а вара ишколашна йукъара «Менделеев» олимпиада, 2011 шо.

2012-чу шеран март баттахь дуьйна «Российн юристийн ассоциаци» цӀе йолчу йерригроссийн йукъараллин регионан декъан председателан гӀовс а, Ассоциацин Тюменан гӀалин декъан председатель а ву иза.

2006 — 2013 шерашкахь — Тюменан областан харжамийн комиссин декъахо тӀаьххьара кхаж болуш.

2013—2016 шерашкахь — депутат VI кхайкхаман Тюменан гӀалин Думин^[ru], Цхьааллин Росси партин регионан политикин кхеташонан декъашхо, Тюменан гӀалин Думин гӀаланаш кхиоран а, латтанийн йукъаметтигийн а гуттаренна а йолу комиссин председатель. 2016 шеран 18 сентябрехь дуьйна 2020 шеран 21 январь кхаччалц — № 17 йолу цхьана мандатан харжамийн гуонехь Тюменан областан Думин депутат.

2020 шарахь йукъавахара РФ Конституцин чу хийцамаш бан предложенеш кечйаран белхан тобанна^[5].

«Тобольск а, йерриг Сибрех а» альманахан редакцин кхеташонан председатель.

Тюменан кӀоштахь бахархой юридикан кхетош-кхиоран «Схьайиллина юридикан школа» проектан инициатор.

2014 шарахь дуьйна йукъавогӀу РФ Президентан патронат бухара урхаллин кадрийн резерван.

2015 шеран июнехь дуьйна йукъавахана Тюменан областан кадрийн хьаштийн мониторинган а, прогнозан а экспертийн кхеташонан.

2018 шеран 25 декабрехь дуьйна йукъавахана Российн Федерацин Президент волчура Ӏилманан а, дешаран а кхеташонан^[6].

2024 шеран 27 декабрехь 27.12.2024 № 1120 йолу Российн Федерацин президентан «Вопросы Межведомственной комиссии по историческому просвещению» омарца йукъатоьхна Истори серлайаккхаран комиссин президиуман^[7].