Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Нохчийчоьнан исбаьхьалчийн барт

Нохчийн Республикин исбаьхьалчийн барт (Россин исбаьхьалчийн бертан йерригроссийн кхоллараллин йукъараллин организацин Нохчийн регионан дакъа; оьрс. Союз художников Чечни) — Нохчийн Республикин профессионалан исбаьхьалчийн а, исбаьхьаллин говзанчийн а кхоллараллин йукъараллин организаци[1].

Истори

Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н исбаьхьалчийн барт кхоьллира облисполкоман сацамца 1939-чу шарахь[2]. Официалан регистраци йира 1943-чу шарахь. Хьалхарчу хенахь цуьнан декъашхошна йукъахь нохчий кӀеззиг бара[3][4].

Исбаьхьалчийн бертан болх сацийра нохчий а, гӀалгӀай а бахарца. Организацин болх йухаболийра репресси йина къаьмнаш реабилитаци динчул тӀаьхьа а, нохчий а, гӀалгӀай а шайн историн даймехка йухабирзинчул тӀаьхьа а, 1950-чу шерийн чеккхенгахь. Барт меттахӀотторехь жигара дакъалецира исбаьхьалчаша Шамиль Шамурзаевс, Хамзат Дадаевс, Дадан Идрисовс(оьр.)нохч., Амади Асухановс, Саид-Эмин Эльмирзаевс(оьр.)нохч., Харон Исаевс, Ильяс Дутаевс, Хамур Ахмедовс(оьр.)нохч.[4].

Советийн муьрехь республикин исбаьхьалчаш болх беш бара коьртачу декъехь социалистийн реализм(оьр.)нохч. олучу кепехь. Оцу хӀоттаман коьрта тематика йара къинхьегам, къинхьегамхой, даймехкан суьрташ[4].

1980-чу шерашкахь нохчийн кепашца болх бечу исбаьхьалчийн йукъа кхечира кегийра исбаьхьалчаш: Вахьид Заураев, Сайдхусейн Бицираев, Султан Абаев, Леча Абаев, Абу Пашаев, Султан а, Замир а ЮшаевгӀар, Хасан Седиев, Раиса Тесаева[4].

1994—2000 шерашкахь тӀемаш хиллале республикин исбаьхьалчийн бертан долахь дара Соьлжа-ГӀалахь кхо гӀат долу гӀишло, дуккха а кхоллараллин говзанчаш болх бен меттигаш, исбаьхьаллин фонд, гайтаман залаш, салон, иштта «Художник» олу фабрика а, йухаметтахӀотто коьрта база ларалуш йолу халкъан исбаьхьаллин говзаллаш(оьр.)нохч.[5].

ТӀеман гӀуллакхийн жамӀехь организацин материалан базин йоккха дакъа дохира. Дукхаха болу нохчийн исбаьхьалчаш республика арахьа кхаьчна: Петарбух (вежарий АбаевгӀар — Лечи, Лёма а, Султан а, Сайдхьусейн Бицираев), Германи (вежарий Замир а, Султан а ЮшаевгӀар), Финлянди (Вахарсолт Балатханов)[5].

2014 шарахь организацехь вара 46 исбаьхьалча, царна йукъахь цхьа Россин Федерацин исбаьхьаллин хьакъ долу гӀуллакххо, цхьа декъахо-корреспондент(оьр.)нохч. Россин исбаьхьаллин Ӏилманийн академин, диъ Нохчийчоьнан халкъан исбаьхьалча, шиъ Нохчийн Республикин исбаьхьаллин хьакъ долу гӀуллакххо а, йалх Нохчийн Республикин хьакъ долу исбаьхьалча а. Царна йукъахь бу Россин Федерацин исбаьхьаллин хьакъ долу гӀуллакххо Аманди Асуханов, Нохчийн Республикин халкъан исбаьхьалча Хьамзат Дадаев, Нохчийн Республикин хьакъ долу исбаьхьалчаш Дадан Идрисов, Сайд-Эмин Эльмирзаев, Вахьид Заураев[6].

2024 шарахь Россин исбаьхьалчийн берс Нохчийн регионан декъо шайн кхолларан 85 шо кхачар билгалдаьккхира. Оцу хетачура дуьйна кхолларан декъашхойн йукъахь вара 67 тайп-тайпанчу хенан исбаьхьалча[7]. Сийлахь-деза хьаьркаш «Нохчийн Республикин хьакъ долу исбаьхьалча» луш совгӀат дира Нохчийн Республикин Йукъараллин палатан председателан, Россин исбаьхьалчийн берс Нохчийн регионан декъан председателан Исмаил Денильханован, исбаьхьалчийн берс декъашхойн Рустам Яхиханован, Каим Абуевн, ткъа «Нохчийн Республикин халкъан исбаьхьалча» цӀе йелира Али Сапаров(оьр.)нохч.[2].

2025 шарахь Нохчийн Республикин исбаьхьалчийн берс организатор хилира «Ламанхойн аз» олучу дуьненайукъара хьалхарчу зорбанан графикин биеннален. Биенналехь дакъалецира Россин, Казахстанан, Беларусин, Боссенин, Гуьржийчоьнан а, Азербайджанан а 127 исбаьхьалчо. Йерриг а 185 болх баийтира дакъалаца. Ахьмад Кадыровн цӀарах йолчу Пачхьалкхан галлерешкахь гайтира 80 сов уггаре дика болх[8].

ХӀинцалерачу муьрехь Нохчийн Республикин исбаьхьалчийн берс болх беш бу иштта говзанчаш: Фатима Даудова(оьр.)нохч. (Нохчийн Республикин халкъан а, хьакъ долу а исбаьхьалча), Рамзан Ижаев, Зарета Муртазалиева, Чингисхан Хасаев(оьр.)нохч., Рустам Сардалов, Рустам Яхиханов кхин а дӀа[4].

Нохчийн Республикин исбаьхьалчийн бертан председателаш[9]

# Ф. ЦӀ. Д-ЦӀ. Шераш
1 А. В. Сальман 1939
2 Лысенков, Пётр Лукич 1940
3 Борщёв, Иосиф Павлович 1940-1942
4 Конов, Виктор Фёдорович 1942
5 Сачко, Филипп Николаевич(оьр.)нохч. 1942
6 Бернгард, Эдгар Антонович(оьр.)нохч. 1942-1943
1943-чу шеран чакхенгара 1944-чу шеран 20-гӀа июль кхаччалц тӀеман фронт герга йаларна, эвакуаци а, белхалой дӀабахкар а бахьана долуш, бертан болх сацийнера.
7 Конов, Виктор Фёдорович 1944
8 Новиков, Александр Григорьевич 1945-1947
9 Сачко, Филипп Николаевич(оьр.)нохч. 1949-?
10 Сафронов, Александр Николаевич
11 Гайдукова, Елена Николаевна 1953
12 Мордовин, Валентин Кириллович 1954-1958
13 Катков, Герман Петрович(оьр.)нохч. 1958-1965
14 Авсаджанов, Георгий Дмитриевич(оьр.)нохч. 1965-1966
15 Сачко, Филипп Николаевич(оьр.)нохч. 1966-?
16 Бекичев, Иван Дмитриевич ?-1975
17 Мамилов, Руслан Израилович 1975-1976
18 Ахмедов, Хамур Алимович(оьр.)нохч. 1976-1987
19 Асуханов, Ӏаманди Ӏабасан воӀ 1987-1988
20 Умарсултанов, Вахит Османан воӀ 1988 — 2024
21 Денильханов, Исмаил Султанович 2024 — хӀинца а

Билгалдахарш

  1. ↑ Чеченская региональная организация ВТОО «СХ России». Союз художников России. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль.
  2. ↑ 1 2 85 лет Союзу художников Чеченской Республики. chechenlibrary.ru (2024 шеран 26 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль.
  3. ↑ Чеченские художники принимают поздравления. ЧГТРК Грозный. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Изобразительное искусство в Чечне. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль. Архивйина 2015 шеран 13 февралехь
  5. ↑ 1 2 У Союза художников Чечни появится персональная крыша. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль. Архивйина 2015 шеран 13 февралехь
  6. ↑ У Союза художников Чечни появится персональная крыша. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль. Архивйина 2015 шеран 13 февралехь
  7. ↑ Чеченское отделение Союза художников России отметило 75-летний юбилей. ЧГТРК Грозный. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль.
  8. ↑ «Голос гор»: первая международная биеннале печатной графики открылась в Грозном. Музыкальный клондайк (2025 шеран 9 июнь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 июль.
  9. ↑ Бойцова, 2018, с. 249.

Литература

  • Бойцова Т. И. Изобразительное искусство Чеченской Республики / Хабарова М. В.. — Гр.: АО Издательско-полиграфический комплекс «Грозненский рабочий», 2018. — 256 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-4314-0326-2.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш