Несерхоев, Изновр Несерхоевич

Изновран устаз Юсуп Хьаьжа политикца гІуллакх долуш вацара, амма Хьалхара дуьненан тІом чекхбаьлла, цунна тІеххье хиллачу Октябран революциино, дезийтира луьра агІо лацийта дела воцучу большевикашна, уьш шайн даккхий хабаршна тІехьа боьха йуьхь лачкъийна Іара. Нохчийн йукъаралла шина декъе йекъайелира. Юсуп Хьаьжа Іовдин Іелийца а, мехкадаьтталелорхочунца Чермоев Тапийца а, кхечу динан гІуллакххошца а, дуьненан рицкъийн сийдолчу нахаца а хиттира луьрачу оппозици тІедогІучу «цӀиечу уьнан». Амма цхьаболу большевикашкахьа озабезамбочу молланашна гуора дика дахар, сатуьйсура лазаме долу лаьттан гІуллакх чекхдаккхарна.

1919 гІачу шарахь, гуш, большевикашна дуьхьала латтаро халкъан пайда бахьар цахиларна, ткъа халкъ Іехаделла «цӀиен» агІора таьІна, шайх Туркойчу дӀаваха хьожу. Шеца шен кІант Іалауддин а, дика мурид волу Изновр а оьций иза новкъа волу Батум гІала, цигара бурам тІехь дозанал аравала^[1].

Батуме кхаьчначул тІаьхьа, Юсуп Хьаьжас стенна ду а ца олуш Изноврега Нохчийчу цӀаверза олу. Изноврин цецваларе а ца хьоьжуш, шайхо иза цӀахь оьшуш ву олу, «уггар халкъан халчу хенахь динан а, тІарикъатан а бух хир бу хьо» олий. Цуьнан тІаьххьара весет дара Йоккхачу АтагІара молла Юсупца дешар чекхдаккхар^[2].

Шен кхин дӀа долу дахарца Изновра гойтура шен устазан новкъа нийсса дӀаэхар. Хууш ду, Изновран динан устаза Юсуп Хьаьжас, массо а агІора ларвора шен хьомен мурид дахаран чолхаллех. Шайхан чӀогІа лаара цуо дин Іамочу йукъарна гӀумкийн мотт а Іамабойла. Юсуп-Хьаьжас масийттаз а дагадоуьйтура иза Изноврина. Изноврас цахоттура устазе стена оьшу шена и мотт, амма кхочуш-м дира весет. Дуьххьала иза кхийтира мотт стена оьшу, устаз бурам тІехиачи. Шайх дӀавахар новкъа хетна бІаьрахиш дӀадовланза дара цунан тІе «чекисташ» баьхкича, хӀара мостагІийн лазутчик ву аьлла. Оьрсийн мотт цахууш, Изновр дика лаьттира цара хӀун боху цакхеташ, стенна бехкен во цахууш. Оццахь дагабеира устазо Іамабайтина гІумкийн мотт, чӀоггІа мохь туьйхира: «Цхьан а вуй гӀумкийн мотт хууш?!». «Со йу гІумкий!», жоп делира тІемхошна йуург йечу зудчо. Цуьнан гІоьнца Изноврас кхетийра тІемхой, маьрша цӀавирзира Даймахка. Тюркийн меттанаш хааро дукха аьтту бира Изноврин доьзална махках баьхна Йуккъерчу Азехь болуш.

Муьлххачу нохчийчун санна арадахаро чӀогІа ницкъбира Изноврина. Шайн дахар Іазапе хала доллушехь, Изновр жигара лелош вара Іилман гІуллакх, массо а агІора «аьтту бора ислам даржорехь и Іалашдарехь а». И санна болу нах бахьнехь, ислам хӀаллака дан цаделла советийн режим йолуш^[3]. Оцу шерашкахь а наха лоруш вара иза арадаьхна къаьмнашна йукъахь хилла а цаІаш (нохчашна а, гІалгІашна а), амма кхин а Йуккъерчу Азера бусалбачара а — цуьнга хеттарш дора, ткъа цуо жоьпаш лора массо динах долчу хеттаршна. БогІура бахархой Таджикистанера, Узбекистанера, Кхазакхстанера, ГӀиргӀазойчура. Изза болх дӀакхийхьира 1957 гІа шарахь Даймахка дирзинчул тІаьхьа а. Цуо жоьпаш делира советийн Іедалан куьйга кІела болуш динехь хӀиттинчу хаттаршна, оцу хенахь гІарабевллачу нохчийн Іелам нехан: ГІойтІарчу Идрис моллин, Іаларара Іабдул-Рашидан, Іалхан-Йуьртара Дакки Жунидан, дуккха а кхин Іелам нехан а.