Инарлин Ӏам

Лаьтта Корнеевн кӀотарна 3 км къилбехьа а, Селиванкин кӀотарна 3,5 км малхбузехьа а. Малхбузера а, малхбалехьа а бердаш чӀогӀа дӀасахедийна ду. Бух нийса а, саз йолуш бу. Ӏам йуккъехь масех гӀайре ю. Цигахь кегий Ӏаьмнаш ду. Гонаха кхуьу наггахь бен ца хуьлу дитташ, коьртачу декъана кӀайн аккази. Ӏомана гонаха ах йаьсса ландшафт йу, иза лелайо дерриг шарахь даьхни дажо меттиг санна^[1].

Наггахь бен ца хуьлу а, лардеш долу йаьссачу аренан олхазарша а хин уллохь баннаш до, Ӏомана гергахь дӀасалелачу хенахь совца а совцу. Ӏам а, цунна гонаха йолу меттигаш а Российн ЦӀен тептаре дӀайаздина 4 тайпа бен беш долу олхазарш, 1 тайпа текхаргаш а, 2 тайпа декха дийнаташа хилар: малхбузера вотангар, боккха «слепыш» олу дахка, перевязка, авдотка, красавка, ходулочник, жима крачка^[1].

Коьртачу декъана Ӏам кхаба латта бухара хиш ду. Лаьтта бухара хи дӀасадалар хуьлу кӀорга йоцчу кӀоргенехь лаьттачу Кура хин ширачу хин ӀиндагӀийн паргӀат аллювиалан Ӏаьмнаш дузар бахьана долуш. Ӏоман хин дӀайсадахаран регуляторни эффект йац. ТӀедогӀучу ахчанан а, харжийн а баланс ерриг а метеорологин хьелашка хьаьжжина ю. Хин тӀегӀа хийцало шеран хене хьаьжжина. Аьхка, чӀогӀа Ӏаьнарш хилар бахьана долуш, Ӏам чохь хин барам лахло. Уггаре лакхара тӀегӀанашкахь гуш ду бӀаьста, ло дешачу хенахь, ткъа гурахь, йочанаш алсамйовлуш, Ӏаьнарш лахлуш^[1].

КӀорга цахилар бахьана долуш хин температура чӀогӀа хийцало. Ӏаьнан заманахь йоццачу хенахь кхоллало 10—15 см дуткъа Ӏаьнан чкъор. Аьхка хи довха хуьлу 20—26 °C кхаччалц^[1].

ДӀачӀагӀйеллачу меттигашкахь лаьтта меттигаш гайтина сирлачу каштанийн латтанашца а, сероземца а^[1].

2006 шарахь дуьйна цуьнан статус йу леррина ларйеш йолу Ӏаламан меттиг, мехкан маьӀна долушя^[2]. Ларйо статус дӀайаьккхина 2014 шарахь^[3].