Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Нисде хатӀМотт хийцаХаам
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Шерипов, Асланбек Джемалдан кIант

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Шерипов.

Шери́пов Асланбе́к Джема́лдан кӀант (оьрс. Шерипов, Асланбек Джемалдинович; 1897 шеран 18 сентябрь, Асланбек-Шерипово — 1919 шеран 11 сентябрь, Соьлжа-ГӀала, Теркан область) — Къилбаседа Кавказехь Граждански тӀеман хенахь советан Ӏедал дӀахӀоттош куьйгаллехь хилла. Нохчийн ЦIен эскар кхоьллинчарах цхьаъ, цуьнан куьйгаллехь хилла. Шерипов Майрбекан воккхахволу ваша. 1919 шарахь дуьйна РКП(б) декъашхо.

Биографи

Вина 1897 шарахь ГӀати-Кхаьллехь (хӀинца Шуьйтан кӀошт) нохчийн эпсаран доьзалехь. Полтавски кадетски корпусе деша вахийтина. ТӀеман корматалла карйерзо дуьхьал хилла, кадетски корпусера Соьлжа-ГӀалара реальни училище дехьаваьлла. 1917 шарахь иза чекхйаьккхина[2].

1918 шеран оханан баттахь ГӀойтӀахь нохчийн хьалхара советан вовшахтохархо хилла. 1918 шарахь — Терски областан халкъийн II-V съездийн делегат, Терски халкъан советан декъашхо. Терски халкъан II съездехь С. М. Киров вевзина. Съездехь ша динчу къамелехь цо элира:

Оха къоман Советехь халкъан комиссарийн советан Iедалх лаьцна хаттар дийцаре дира, тхан хилла жамI – цхьа шеко йоцуш, Iедал къобалдина, тIелоцуш хилар дара[3].

1918 шеран хьаьттан беттан дуьйна схьа — къоман гӀуллакхашкахула халкъан комиссар, гӀура баттахь дуьйна Теркан советан республикин нарком (портфел боцу).

1918 шеран мангал баттахь вовшахтохархо (Серго Орджоникидзан тӀедилларца) хьаьттан баттахь Нохчийн ЦӀен эскаран буьйранча, Соьлжа-ГӀала Деникинан эскарера схьайоккхуш бинчу тӀамехь куьйгалхойх цхьаъ (1918 шеран хьаьттан-лахьанан беттанаш). Цо куьйгалла дечу отрядаша тӀелатарш дора кӀайн гӀалгӀазкхаша дӀалаьцначу Соьлжа-ГӀалина. 1919 шеран чиллин баттахь куьйгалла деш вара Къилба Россин тӀеман ницкъашна дуьхьало йечу нохчийн партизанийн отрядашна.

1919 шеран товбецан 11-чу дийнахь Воздвиженски станицехь (хӀинца Соьлжа-ГӀалина йукъахь) Шерипов Асланбекан отряд деникински гарнизонна тӀелетира. Оцу тӀамехь Шарипов вийра.

Иэс

  • 1922—1944 шерашкахь Серноводски йурт Асланбековски цӀе лелош йара.
  • 1943 шарахь Шерипов Асланбекан цӀарах «Асланбек Шерипов» бронепоезд бан республикин бахархоша гулдира 13 млн сом[4].
  • 1967—1993 шерашкахь Шериповн цӀе лелош йара Соьлжа-ГӀалара мехкадаьтта кечден завод — СССР-ехь нефтехимически промышленностехь уггар йоккха предприяти[5].
  • 1920 шерашкахь Граждански тӀамехь дакъалаьцначу турпалхошна: Шерипов Асланбекна, украинхо Гикало Никалайна, гӀалгӀачунна Ахриев ГӀапурна Соьлжа-ГӀалахь хӀоттийна хӀоллам бу.
undefined
  • 1922 шарахь инарла А. П. Ермоловн дӀабаьккхинчу хӀолламна метта Шериповна хӀоллам хӀоттийна. И хӀоллам 1949 шо кхаччалц лаьтташ бара. Нохч-ГӀалгӀайн къам махках даьккхича, Шериповн хӀоллам дӀа а баьккхина, цуьнан метта Ермоловн хӀоллам дӀахӀоттийра[6].
  • Шериповн цӀарах иза схьаваьллачу йуьртан цӀе тиллина Нохчийчохь, Шуьйтан кӀоштахь Асланбек-Шерипово.
  • 1919 шарахь Шерипов Ӏийна цӀа, циггахь Терски областан гӀаттамхойн штаб йара 1919—1920 шерашкахь (Шуьйта кӀошт, Шуьйта, Советски ур.), 1967 шарахь дуьйна архитектурин хӀоллам лоруш ду.
  • Соьлжа-ГӀалахь[7], Первомайскехь, Закан-юртахь[8], Гуьмсехь[9] иштта йерриг аьлча санна, Нохчийчохь Шерипов Асланбекан цӀарах урамаш ду.
  • Асланбек Шериповна лерина Мохьмад Мамакаевс йазйина роман йу «Революцин мурд»[10].

Мемориальни аннаш

Кхузахь 1914[11] - 1917 шерашкахь доьшуш вара Граждански тIеман сийлахь турпалхо Шерипов Асланбек[12].

  • Школина уллехь хӀолламан стела йуьйгӀира Шерипов Асланбекан сурт а долуш, цо аьлла дешнаш а йазйеш:

Тхо гIазотан мурдаш дац, амма революцин мурдаш ду[13].

  • Московски цӀе хиллачу урамехь (хӀинца Шерипов Асланбекан урам), 1967 шарахь Шерипов Ӏийначу № 57 цӀийна тӀехь мемориальни ун туьйхира ишттачу йозанца:

ХIокху цIа чохь 1904- 1917 шерашкахь ваьхна Граждански тIеман турпалхо, Нохчийн ЦIен эскаран куьйгалхо Шерипов Асланбек[12].

Фильмаш

  • Исбаьхьаллин фильм «Марша вогӀийла» (1984 шо, «Приходи свободным») А. Шериповн кхолламах. Коьрта роль ловзийнарг Дмитрий Золотухин.
  • 1963 шарахь Къилбаседа-Кавказан кинохроникин студехь шина декъехь фильм йаьккхира «Махех илли» Шерипов Асланбекана лерина (режиссёр В. Еремеев, оператор В. Дзобаев)[14].

Билгалдахарш

  1. ↑ Шерипов Асланбек Джемалдинович // Большая советская энциклопедия (оьрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. ↑ Сергей Цхурбаев.
  3. ↑ Мамакаев, 1963, с. 47.
  4. ↑ Ахмадов Я. З., Хасмагомадов Э. Х. История Чечни в XIX-XX веках. — М.: «Пульс», 2005. — С. 796—797. — 996 с. — 1200 экз. — ISBN 5-93486-046-1.
  5. ↑ Нефтяная промышленность Грозного. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.
  6. ↑ Айдамирова, 2011, с. 122.
  7. ↑ Грозный, улица А. Шерипова. mapdata.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.
  8. ↑ Закан-Юрт, А.Шерипова. index.kodifikant.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.
  9. ↑ Гудермес, ул. Шерипова. yandex.ru/maps. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.
  10. ↑ Мамакаев, 1963.
  11. ↑ «1915» хила дезара.
  12. ↑ 1 2 Пономарёва, 1987, с. 36.
  13. ↑ Пономарёва, 1987, с. 37.
  14. ↑ Фильм "Песня о ветре" (1963). net-film. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 22 декабрь.

Литература

  • Айдамирова Машар (составитель). Эпоха «Долгих ночей». — Гр., 2011. — 320 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-4314-0009-4.
  • Газдиев А. М. Асланбек Шерипов. — Гр., 1960. — 57 с.
  • Гешаев М. Знаменитые чеченцы. — Гр.: Седа, 1999. — Т. 1. — С. 270—295. — 620 с. — 2000 экз.
  • Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия. 2-е изд.. — М., 1987. — 679 с.
  • Мамакаев М. А. Мюрид революции: роман. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1963. — 225 с.
  • Мельчин А. И. Асланбек Шерипов. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1958. — 36 с. — 4000 экз.
  • Музаев Т. М. Союз горцев. Русская революция и народы Северного Кавказа, 1917 — март 1918 г.. — М., 2007. — С. 462.
  • Музаев Т. М. Для установления мира решено ехать во Владикавказ… // Архивный вестник. — 2017. — № 5. — ISSN 978-5-6040381-2-3.
  • Разгон И. Э. Орджоникидзе и Киров и борьба за власть Советов на Северном Кавказе. 1917—1920 гг.. — М., 1941. — С. 75.
  • Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — С. 68—70. — 120 с. — 15 000 экз.
  • Шерипов А. Д. Статьи и речи. Сборник. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1961. — 116 с. — 1500 экз.
  • Шипулин Н. Юность боевая. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1962. — 149 с. — 2000 экз.
  • Исраилова С. М. Асланбек Шерипов — выпускник Грозненского реального училища // Архивный вестник. — 2021. — № 7. — ISSN 9-78-5-6047296-5-6.

Хьажоргаш

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш