Теркан халкъийн V съезд

Теркан халкъийн V съезд (оьрс. V съезд народов Терека) Буру-гӀалахь 1918 шеран лахьанан баттахь. Съездехь дакъалецира 700 сов делегаташ.

Съезд кхераман хьелашкахь дӀайоьдуш йара. Теркан областан латта тӀе чугӀерташ дара Чермоев Тапин куьйга кӀелахь долу эскар, ДегӀастана агӀор Деникин коьртехь волу Къилба Россин тӀеман эскар. Съездехь дийцаре деш долу хаттарш дара Теркан республика ларйар а, цуьнан политикин хьал а, иштта латтанаш доцчу ламанхошна латтанаш декъар а, къинхьегамхошна материальни гӀо кхачор а. Съездан белхан куьйгалла деш йара, коьртехь Серго Орджоникидзе а волуш, коммунистийн фракци^[1].

Съезд дӀахьочу хенахь регионехь бухабисинчу контрреволюционерашца къийсам бара дӀабоьдуш, амма йукъара хьал революционни ницкъаш тулуш, доьрзуш дара. ДӀайаханчу съездех башхаллица дуьстича, дукхахболу делегаташ къинхьегамхойх лаьтташ бара^[2].

ХӀетте а, буржуазни-националистически ницкъаш, коьртехь меньшевик Ахмедом Цаликов волуш, делегатийн коьрта дакъа шена тӀахьахӀотто хьаьжира. Цуьнан агӀончаша кхоьллина «ламанхойн фракцин бюро» съездан цхьаалла йохо гӀоьртира. Съездехь вовшахтоьхначу гуламехь съездан декъашхошна йукъахь агитаци йолийра, Терка тӀехь «керла Ӏедал» хӀотто деза бохуш. Амма делегатийн коьрта дакъа долуш долчу Ӏедална шаьш тӀетовш хилар хаийтира^[3].

«Ламанхойн фракцин бюро» дуьхьал съездехь ламанхойн-коммунистийн фракци кхоьллира. Съездан дукхахболчу декъашхоша большевикашна тӀетайра. Областан Совнаркоман болх къобалбеш, сацам тӀеийцира, Советан Ӏедал лардан ЦӀечу эскаран керла дакъош вовшахтоха. Теркан республика дӀакхайкхича, белхалойн а, ахархойн а, салтийн депутатийн Советаш халкъан советашца хийца процесс дӀайоьдуш хиллехь а, 1918 шеран гурахь дуьйна йуханехьа процесс дӀайолайелира^[4].

Съездо резолюци тӀеийцира, контрреволюционни ламанхойн коьртехь болчеран йозушйоцу пачхьалкх кхолла гӀортар йемалдеш. Иштта сацамаш тӀеийцира латтанаш доцчу ламанхошна 160 эзар дистин латта дала гӀалгӀазкхийн ардаш тӀера а, долахь латтанаш долчу ламанхойн латтанаш тӀера а. Таро йоцчу ламанхошна шайн хьал тодан йуьртбахаман машенаш а, ахча а дала леринера. Амма 1919 шеран кхолламан баттахь Деникин куьйгаллехь волуш, Къилба Россин тӀеман ницкъаш чубахкарна, съездан сацамаш кхочушбаза бисира^[5].