Теркан советан республика
Те́ркан сове́тан респу́блика (оьрс. Терская советская республика) — РСФСР йукъахь хилла республика, Россин империн хьалха хиллачу Теркан областан латта тӀехь, 1918 шеран бекарг бутт — 1919 шеран чиллин бутт.
Коьрта шахьар — Пятигорск, тӀаьхьа Буру-гӀала.
Теркан халкъан кхеташонан куьйгалхо — Е. С. Боданов. СНК-ан куьйгалхо — С. Г. Буачидзе (большевик), иза веллачул тӀаьхьа 1918 шеран асаран беттан 20-чу дийнахь — Ю. Г. Пашковский (левый эсер)[1]; къинхьегаман министр — Яков Маршак[2]. 1918 шеран хьаьттан баттахь Юрий Пашковский вийра, СНК-ан[3] куьйгалле хӀоьттира Ф. Х. Булле (большевик)[4] (большевик).
Истори
1918 шеран кхолламан беттан 25-чу дийнахь Мазлакехь Теркан халкъийн I съезд дӀайаьхьира. Съездан Ӏалашо йара къаьмнашна йуккъера къовсамаш сацор, политикин йесалла йузар. Дуьххьара съездехь большевикийн бакъонаш кӀезиг йара, амма дукхахболчу декъашхошна гуш дара большевикашна муьтӀахь хилча бен, хьал нислур доций. Хаьржинчу халкъан кхеташонан председатель хилира левый эсер Ю. Г. Пашковский
Теркан Советан Республика дӀакхайкхира 1918 шеран бекарг беттан хьалхарчу дийнахь Пятигорскехь Теркан халкъийн II Съездехь, цигахь дакъалецира 220 делегаташа[5]. Съезд къобалйира большевикийн Совнаркомо. Теркан областан халкъан кхеташо а, Теркан совнарком хаьржира. Кхеташонехь векалалла кхочушдора этнически принципца. Теркан кхеташоно тӀеийцира гӀалгӀазкхашна дуьхьал законаш, царна чохь билгалдина дара гӀалгӀазкхийн тӀеман формированеш дӀасахецар а, гӀалгӀазкхийн латтанаш дӀадахар а.
Теркан халкъийн III съезд дӀайахара 1918 шеран хӀутосург беттан 22-29 деношкахь Соьлжа-ГIалахь, циггахь барт хилира Сунжан округера гӀалгӀазкхийн латтанаш схьадаха, латтанаш доцу республикин гражданашна дӀадекъа. Съездо тӀеэцна сацамаш кхочушбаро Теркан гӀаттам кхоьллира.
1918 шеран мангалан баттахь Теркан халкъийн IV съезд дӀахьочу йукъана гӀаьттинчу гӀалгӀазкхаша нуьцкъаша схьадаьккхира Теркан областан доккха дакъа. 1918 шеран мангалан баттахь дуьйна — Къилбаседа Кавказан Советан Республикин йукъайогӀуш ю[6].
Теркан халкъийн V съезд 1918 шеран лахьанан баттахь дӀайаьхьна. Декъашхоша резолюци тӀеийцира, контрреволюционни ламанхойн коьртехь болчеран йозушйоцу пачхьалкх кхолла гӀортар йемалдеш. Иштта сацамаш бира латтанаш доцчу ламанхошна 160 эзар дистин латта дала гӀалгӀазкхийн ардаш тӀера а, долахь латтанаш долчу ламанхойн латтанаш тӀера а. Таро йоцчу ламанхошна шайн хьал тодан йуьртбахаман машенаш а, ахча а дала леринера. Амма 1919 шеран кхолламан баттахь Деникин куьйгаллехь волуш, Къилба Россин тӀеман ницкъаш чубахкарна, съездан сацамаш кхочушбаза бисира.
Билгалдахарш
- ↑ Павел Полян. Коса и камень: конфликтный этнос в крепчающих объятиях Советской власти // Звезда. — 2007. — № 12.
- ↑ Hans-Werner Sinn «Please Bring me the New York Times». ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь. Архивйина 2020 шеран 22 сентябрехь
- ↑ Парамонов О. Денежные знаки Терской Республики. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь. Архивйина 2008 шеран 5 октябрехь
- ↑ В 1918 году Ф. Х. Булле прибыл в Кисловодск, чтобы получить с буржуазии города контрибуцию в размере 30 миллионов рублей. См. Два века у Кислых Вод — Краткая летопись города Кисловодска (часть 16). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2016 шеран 4 мартехь
- ↑ Административно-территориальное устройство Ставрополья с конца XVIII века по 1920 год. Справочник / Комитет Ставропольского края по делам архивов. Государственный архив Ставропольского края. — Ставрополь, 2008. — 400 с.
- ↑ Терская советская республика. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь. Архивйина 2007 шеран 7 июлехь
Хьажоргаш
- Лазарев С. Е. Терская советская республика // Россия в Гражданской войне. 1918—1922: Энциклопедия: в 3 т. / отв. ред. А. К. Сорокин. Т. 3: Р—Я.. — М.: Политическая энциклопедия, 2021. — 406—408 с.
- Советская историческая энциклопедия. Терская советская республика. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь.
- Терская советская республика. Исторические организации. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 20 январь.
.svg)