Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Теркан халкъийн II съезд

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Теркан халкъийн съезд.

Теркан халкъийн II съезд (оьрс. II съезд народов Терека) дӀайаьхьира Пятигорскехь а, Буру-гӀалахь 1918 шеран чиллин-бекарг беттанашкахь. Бекарг беттан 4-чу дийнахь хиллачу кхеташонехь съездан дукхахболчу декъашхоша РСФСР Совнарком Ӏедал тӀелаца дезарх болу шайн лаам бовзийтира. Оцу сацамна дуьхьал хилира меньшевикаш а, эсераш а. Теркан халкъан Совет а, Халкъийн Комиссарийн Совет хаьржира, церан коьрте хӀоьттира большевик Ной Буачидзе. Ханна йолу Теркан-ДегӀастанан правительство йоьхна кхайкхира. ГӀебартойн-Балкхаройн правительствоно, цу хенахь шен коьртахь Чижоков Хьамид волуш, дӀахьедар дира Теркан-ДегӀастанан правительствон агӀо лоцуш шаьш хилар а, Теркан халкъийн съездан бакъонаш шаьш лоруш цахилар а. Регионехь политикин ницкъаша дуьхь-дуьхьал хиларан керла тӀегӀа кхолладелира[1].

Съезд

Съездо шен болх дӀаболийра 1918 шеран кхолламан беттан 16-чу дийнахь Пятигорскехь[2]. Съездехь дакъалецира 567 делегаташа[1]. Теркан областан дерриге халкъийн векалш бара дакъалоцуш, нохчий а, гӀалгӀай цхьаьна (хьалхарчу съездехь цаьрга дакъалацийта новкъарло йира гӀалгӀазкхийн эпсаралло), нохчийн, гӀалгӀайн цӀарах делегаташ Шерипов Асланбек а, Ахриев Гапур вара[3].

undefined

Съездан болх дӀаболийра Теркан областан халкъан Советан куьйгалхочо, левый эсер волчу Ю. Пашковскийс. Хьалхара съезд бертахь, конструктивни йукъаметтигашца дӀайахнехь а, шолгӀа съездан болх дӀабахара ламанхойн-гӀалгӀазкхийн дуьхь-дуьхьал болчу луьрачу къийсамашкахь, съездан болх бохо гӀерташ[3].

Чиллин беттан 20-чу дийнахь хуьлуш долчух докладаца къамел дира С. М. Кировс. Цо Кавказан халкъашка кхайкхам бира, къаьмнашна йукъара мостагӀалла дӀадаккха аьлла. Съездо Кировн докладан хьокъехь резолюци тӀеийцира, цо тӀечӀагӀдора областехь халкъан Ӏедалан институташ кхоллар а, Теркан обастан урхаллин коьрта положенийн проект тӀеэцар а[3].

Бекарг беттан 4-чу дийнахь съездо дукхаллийн кхаьжнашца къобалдира РСФСР-ан Совнаркоман Ӏедал. Съездо шаьш тӀеэцна сацамах лаьцна хаам бира В. И. Ленине маршаллин телеграммехула[3].

Бекарг беттан 5-чу дийнахь большевикийн аларца съезд шен хӀоттамца Буру-гӀала дӀайахара. Ламанхойн правительство оцу бахьаненна Тифлисе йедира. Цигара уьш гӀоьртира Теркан область РСФСР схьа а къастийна, йозушйоцу Къилбаседа Кавказан республика кхолла[4].

Буру-гӀалахь Теркан областан халкъан Советан керла хӀоттам хаьржира. Областан лаьтта тӀехь областан Совет Ӏедалан коьрта орган хилар дӀакхайкхира. Советан йукъахь къаьмнийн фракцеш кхоьллира: балкхаройн, гӀебартойн, гӀалгӀазкхийн, нохчийн, гӀалгӀайн а, кхечу гӀалара бахархойн а. Бекарг беттан 9-чу дийнахь хаьржира Областан халкъийн комиссарийн Совет, цуьнан куьйгале хӀоьттира Ной Буачидзе[4].

Съездехь тӀеэцначу Конституцино къобалдора Теркан область РСФСР-ан цхьа дакъа хилар, амма цунна чохь положени йара, Ӏедал белхалойн а, салтийн а, ахархойн Советашка дӀадалар. Съездо дӀакхайкхира областан латта тӀехь ша цхьаъ бакъонан орган хилар. Цо хаьржира Теркан областан Халкъан совет — областан пачхьалкхан Ӏедалан лаккхара орган. Халкъан совето вовшахтуьйхира халкъан комиссарийн Совет — Ӏедалан кхочушдаран орган. Къаьмнийн округашкахь а, гӀалгӀазкхийн дакъошкахь а Ӏедалан органаш хуьлура меттигийн халкъан советаш а, церан кхочушдаран комитеташ а[4].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 Лекции.
  2. ↑ Джанаев, 1977, с. 13—14.
  3. ↑ 1 2 3 4 Джанаев, 1977, с. 14.
  4. ↑ 1 2 3 Джанаев, 1977, с. 15.

Литература

  • Бекузаров Х. Х., Джанаев А. К., Коренев Д. З., Кучиев В. Д. Съезды народов Терека: сборник документов и материалов в 2-х томах / Джанаев А. К. (научный редактор). — Орджоникидзе: Ир, 1977. — Т. 1. — 353 с. — 1000 экз.

Хьажоргаш

Категореш