Ахриев, Гапур Саидович
Гапур Саидович Ахриев (гӀалгӀ. Оахаранаькъан СаӀида ГӀапур, оьрс. Гапур Саидович Ахриев; 1890, Фуртоуг, Теркан область — 1920 шеран 3 май, Бакох) — советски гӀалгӀайн революционер а, пачхьалкхан гӀуллакхо а, Къилбаседа Кавказехь Советан Ӏедал хӀотторехь къовсаман куьйгалхойх цхьаъ. 1918 шарахь иза Теркан Советски Республикин къаьмнийн хьаштийн халкъан комиссар волуш хӀоттийна; 1919 шара дуьйна РКП(б) декъахо хилла[2][3].
Биографи
Вина 1890 шарахь Фуртоуг йуртахь, Россин империн Теркан областан БуритӀе гуонехь[2]. Хьалхарчу дешарна иза БуритӀе гӀалин реальни училищехь дешна, тӀаккха Москован коммерчески институтехь дешна[4].
Институт чекхйаьккхина ваьлча, Ахриев Къилбаседа Кавказе вирзина, БуритӀехь политикин болх бира[4], иштта кегий кредитан учрежденийн Теркан союзан инструктор волуш а белхаш бира. Цу хенахь Гапур С. М. Кировца гергарло тасайелира. 1917 шеран Февралан революци хиллачул тӀаьхьа иза Теркан граждански исполкоман декъашхо хилира, БуритӀе гӀалин белхлойн а, салтийн а депутатийн Советан декъашхо а хаьржира[4].
1918 шеран мартехь Ахриев Теркан Советски Республикин урхаллина йукъавахара, къаьмнийн хьаштийн халкъан комиссар волуш хӀоттийра[5]. 1919 шарахь цо Тифлисехь а, Бакухь а къайлаха болх бира[6].
Гапур Ахриев велира 1920 шеран 3 майхь Бакухь[6].
Йукъараллин гӀуллакх
Ахриевн йукъараллин гӀуллакх Къилбаседа Кавказехь революционни Ӏедалан органашкахь болх барца доьзна дара. Февралан революци хиллачул тӀаьхьа иза Теркан граждански исполкоман а, БуритӀе гӀалин белхлойн а, салтийн а депутатийн Советан а балхахь дакъалаьцна[4]. 1918 шарахь иза Теркан Советски Республикин къаьмнийн хьаштийн халкъан комиссар хилира[5].
Иэс
- 1981 шеран 15 майхь Фуртоуг йуртахь Г. С. Ахриевн мемориалан цӀа-музей дӀайиллира. Революционеран дахарна а, гӀуллакхна а лерина музей ГӀалгӀайчоьнан ЖӀайрахьан кӀоштан чохь йу[2];
- Соьлжа-ГӀалахь Николай Фёдорович Гикалона, Асланбек Шериповна а, Гапур Ахриевна а хӀоллам хӀоттийна[5];
- Ахриеван цӀе тиллина урамаш бу Соьлжа-ГӀалахь, Несарехь, Гуьмсехь, Эльдархан-ГӀалахь, Маьлхбикехь, иштта Нохчийчоьнан а, ГӀалгӀайчоьнан а дуккха а бахамашкахь; 1984—1992 шерашкахь БуритӀе БӀаьстенан урам Ахриевн цӀарах цӀе тиллина хилла;
- Ахриеван цӀе тиллина Несарен «Электроинструмент» завод.
Доьзал
Гапур Саидович Ахриевн доьзалан хьокъехь авторитетан хьостан тӀехь болу хаамаш кӀезиг бу. ДӀахийцарийн материалашка хьаьжжина, иза гергарчийн доьзалехь кхиъна, жималлахь Ахриев фамилица йукъаметтиг йолчу доьзалехь Ӏийна а, дешна а[7].
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 Ахриев Гапур Саидович // Большая советская энциклопедия (оьрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ 1 2 3 Мемориальный дом-музей Г. С. Ахриева. Культура.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- ↑ Ахриев, Ислам Гобертович. Гапур Ахриев. Герой гражданской войны. Российская государственная библиотека; Российская государственная библиотека для молодёжи (1958). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- ↑ 1 2 3 4 О чём говорят названия улиц. Грозный: история города. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- ↑ 1 2 3 Памятник Николаю Гикало, Асланбеку Шерипову и Гапуру Ахриеву. Общероссийский народный фронт. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- ↑ 1 2 Историко-революционные места в Чечено-Ингушетии. Грозный: история города. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- ↑ Семья и семейный быт ингушей. Грозный: история города. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
Литература
- Ахриев И. Г. Гапур Ахриев. Герой гражданской войны. — Гр.: ЧИКИ, 1967. — 44 с. — 1000 экз.
- Муса Гешаев. Знаменитые ингуши. — Турин: STIG, 2003. — Т. 1. — С. 145—147. — 620 с. — 2000 экз.
- Носов А. Ф. Октябрьская революция в Грозном и в горах Чечено-Ингушетии : 1917-1920 гг. — Гр. : ЧИКИ, 1961. — 156 с. — (К истории народов Чечено-Ингушетии). — 1500 экз.
- Чахкиев Б. Революционер, патриот : К 100-летию со дня рождения Гапура Саитовича Ахриева // Ингушское слово : газета / Ред. М.-Б. Цицкиев. — Гр.: «Книга», 1990. — Март (№ 3). — С. 1.
- Ахриев Гапур Саидович // Ангола — Барзас. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — С. 464. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 2).
Хьажоргаш
- Мемориальный дом-музей Г.С. Ахриева — Джейрахский район, с. Фуртоуг. Подробная информация о музее: расписание, фото, адрес и т. д. на официальном сайте Культура.РФ. Культура.РФ. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.
- Памятник Николаю Гикало, Асланбеку Шерипову и Гапуру Ахриеву | Патриотические проекты ОНФ. imena.onf.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 11 сентябрь.