Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Теркан халкъийн III съезд

ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Теркан халкъийн съезд.

Теркан халкъийн III съезд (оьрс. III съезд народов Терека) дӀайаьхьна Соьлжа-ГӀалахь 22[1](23[2]) — 1918 шеран хӀутосург беттан 29-чу дийнахь дворянийн гуламан гӀишло чохь. Аьрру социалистически блокан, цуьнан йукъабогӀуш бара большевикаш, аьрру эсераш а, керменисташ, съездехь къийсам латто дийзира контрреволюционни блокаца, иза лаьтташ йара эпсарийн куьйгаллех, аьтту эсерех и меньшевикех. Контрреволюционераша шаьш гӀалгӀазкхийн а, ахархойн а хьаштонийн гӀуллакхаш кхочушдан кийчча хилар моттуьйтура, амма бакъдерг кхин дара, церан могӀаршкахь масех кулакийн векал бен вацара.

Съезд

Съездехь докладаца къамел дира Теркан халкъан советан а, халкъийн комиссарийн Советан а куьйгалхочо Ной Буачидзес. Цо гайтира областан чуьра контрреволюцин кхерам хилар, хаттар хӀоттийра областехь цхьаъ ЦӀен Эскар вовшахтоха а, иштта йолуш йолу ЦӀечу эскаран отрядаш чӀагӀйан а, цхьана куьйгаллин кӀела гулдар а[3].

Коьрта йаззам Депортация терских казаков(оьр.)нохч.

Съездехь, помещикашкара даккхий латтанаш дӀа а дохуш, долахь латта хила а, дохка а, эца цамагарх болу сацамаш чӀагӀбира. ТӀаьхьалонна лаьттан фонд кхолла сацам тӀелецира, цуьнан Ӏалашо йара латта доцчарна кхачо йан. Фонд вовшахтоха Ӏалашо йара, чересполосица хӀаллакйаран четах. Хьалха цхьаннан долахь хилла долу латтанаш массарна а цхьатерра нийсонан барамца дӀасадекъарца. Чересполосица хӀаллакйар дӀадаха дезаш дара «лазаме доцчу дӀакхалхорца», гӀалгӀазкхий станицаш, ламанхойн латтанех хоттайелла йолу, керлачу латтанаш тӀе дехьа а бохуш, ламанхой гӀалгӀазкхийн станицашка баха а ховшош. И резолюци тӀеэца резахиларца кхаж тесира 303 депутата, 127 депутат куьг ца ойъуш, сецира, дуьхьал цхьа а вацара[4].

Съездан сацамо ма бохху, «кхалхор кхочушдан дезаш дара, йуьртабахаман а, Ӏаламан а хьелаш, таронашка хьаьжжина, хьалха ша Ӏийначу латта тӀехь санна нисдийр долуш». ГӀалгӀазкхашна процент йоцу ссуда дала дезаш дара, керлачу меттигашкахь Ӏер-дахар дӀанисдан. Станицехь битинчу бахамах чувогӀучо «богӀу мах» дӀабала безаш бара. Меттиган Ӏедалан декхар дара кхалхошчеран хенаца долу хаттар а, хьаштийн кхачам бар. Кхалхош болчарна латта хьалххе къасто дезаш дара[4].

Съездо дӀахаийтира лаьттан реформа дӀайахьар шен уггар хьалхарчех декхар хилар. Кхалхо йиъ станица билгалйаьккхинера: Тарски, Сунженски, Воронцово-Дашковски и Фельдмаршальски. Мукъадаьхна латтанаш гӀалгӀашна дӀадала лерира[4].

Иэс

Дворянийн гуламан гӀишло Октябрьск революци тӀаьхьа Пионерийн Дворец хилира. 1978 шарахь оцу гӀишло тӀехь мемориальни ун туьйхира[2]:

Кхузахь, 1918 шеран хIутосург беттан 23-чу 29-чу деношкахь дIайаьхьна Теркан халкъийн III съезд.

Билгалдахарш

Литература

  • Бекузаров Х. Х., Джанаев А. К., Коренев Д. З., Кучиев В. Д. Съезды народов Терека: сборник документов и материалов в 2-х томах / Джанаев А. К. (научный редактор). — Орджоникидзе: Ир, 1977. — Т. 1. — 353 с. — 1000 экз.
  • Пономарёва И. З., Севостьянов М. П. Памяти вечной достойны. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1987. — 120 с. — 15 000 экз.

Хьажоргаш

Категореш