Мамакаев, Мохьмад Аман воӀ
Мамака́ев, Мохьмад Ама́евич (оьрс. Мамакаев, Магомет Амаевич; 1910 шеран 16 (29) декабрь, Iашхой-Марта, Тӏаьхьа-Марта, Нохч-ГӀалгӀайн Автономин Советийн Социалистийн Республика — 1973 шеран 2 август, Соьлжа-ГӀала) — советан йаздархо а, поэт а[2].
Биографи
Мамакаев Мамакаев вина 1910 шарахь ТӀехьа-Мартанахь ахархочун доьзалехь. Цо чекхйаьккхира Малхбале къинхьегамхойн Коммунистийн университет а, Лакхара литературин курсаш а Москохь[3].
1930 шарахь цо болх бира ВКП(б) Хьалха-Мартан райкоман секретаран даржехь[4].
1931 шарахь иза хӀоьттира «Грозненски рабочий» газетан редакторан когаметтаниг[5].
1931—1934 шерашкахь цо болх бира ВКП(б) Нохчийн обкомехь. 1930—1934 шерашкахь Нохчийчоьнан меттан а, литературин а, историн а Ӏилманан-талламан институтан куьйгалхо а вара[3].
1934-1935-чуй шерашкахь М. Мамакаев ВКП(б) ЦК Ӏуналлехь йолчу партин белхалойн Лакхарчу школехь доьшуш вара. Москвара цӀавеъча цо болх бира «Грозхимстройн» куьйгалхочун гӀовсан даржехь, ВКП(б) Нохч-ГӀалгӀайн обкоман ишколан а, Ӏилманан а отделан куьйгалхо а вара, «Ленинан некъ» газетан редактор а вара.
1937 шарахь цо чуьвоьллина хан йаьккхира Соьлжа-ГӀалин набахтехь. 1940 шарахь иза йуха а чуьвоьллира Элистахь волучу хенахь. 1956 шо кхаччалц иза лагерашкахь вара Игаркехь.
1960 шарахь иза хилира «Орга» цӀе йолу нохчийн альманахан коьрта редактор[6].
Кхолларалла
Суна гергга коьрта дарж — сайн халкъан поэт хилар… Ас байташ йазйо цхьаъ бен Ӏалашо йоцуш — оцу байташка нахана бохам хилча гӀо дайтархьама, церан дегнашна хьуьнаре а, дика гӀуллакхашка а кхайкхам байта.
Цуьнан хьалхара говзарш арахийцира 1926 шарахь. «ЧӀегӀардиг» цӀе йолу цуьнан хьалхара байтийн гулар арайелира 1931 шарахь.
Цо йазийна байташ:
- «Пей вино» (1931);
- «Другу юности» (1934);
- «Песня о бессмертных» (1937);
- «Енисею» (1949);
- «На свет я рождён не в Сибири» (1954);
- «В кабинете В. И. Ленина» (1959);
- «Алхан-Чурт» (1959).
Цуьнан поэмаш:
- «Родные горы» (1928);
- «Сестра семи витязей» (1932);
- «Разговор с матерью» (1934);
- «День моего рождения» (1956);
- «У могилы Льва Толстого» (1956);
- «Шашка» (1957);
- «Гроздья винограда» (1958);
- «Песнь о бесстрашных» (1958).
Цуьнан хьалхара проза арайелира 1956 шарахь («Первый гудок»). 1962 шарахь арайелира Мамакаеван хьалхара роман «Революцин мурд». Иза йара Нохчийчохь хилла болу революцин боламех лаьцна. 1968 шарахь арайелира цуьнан роман «Зеламха». Иза йара обарг Зеламхах лаьцна[8].
Йаздархойн Союзан декъашхо 1934 шарахь дуьйна.
ССРС-н йаздархойн 1-чу съездан делегат.
РСФСР-н йаздархойн 1-чу съездан делегат.
ТӀехьа-Мартан эвлан йистехь Айсет кешнашкахь дӀавоьллина ву йаздархо.
Кобзон Иосифа лекхира «Ламарой» цӀе йолу илли. Оцу иллин дешнаш йаздинарг ву Мамакаев, ткъа композитор Владимир Евзеров.
Мамакаев Мохьмадна (веллачул тӀаьхьа) Нохчийн Республикин «За гражданское мужество» орден йелла[9].
Иэс
Библиографи
- Магомед Мамакаев. Зелимхан. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1981. — 232 с. — 15 000 экз.
- Магомед Мамакаев. И камни говорят. Стихи. — М.: Художественная литература, 1968. — 183 с.
- Мамакаев М. А. Чеченский тайп (род) и процесс его разложения : ст. // «Известия Чечено-Ингушского НИИ истории, языка и литературы» : газета. — Гр., 1936. — (написана в 1934 г., отдельное изд., подготовленное в 1937 г., не увидело свет).
- Мамакаев М. А. Чеченский тайп (род) и процесс его разложения : научн.-исслед. раб. / Ред. Ф. М. Колесников. — [1-е изд. работы 1934 г.] — Гр. : Чечено-Ингушское книжное изд-во, 1962. — 47 с. — 1500 экз.
- Мамакаев М. А. Чеченский тайп (род) в период его разложения : научн.-исслед. раб. / Ред. Х. М. Джабраилов. — [Переизд. работы 1934 г., пересмотр. версия]. — Гр. : Чечено-Ингушское книжное изд-во, 1973. — 100 с. — 10 000 экз.
- Магомед Мамакаев. Чеченский тайп (род) в период его разложения. — Гр.: ГУП «Книжное издательство», 2009. — 109 с.
- Магомед Мамакаев. Шрамы эпохи. — Фонд имени И. Д. Сытина, 1995. — 53 с. — ISBN 5868630327, 9785868630323.
- М. Мамакаев, Х. Ошаев, В. Щепотев. Гибель вендетты: вайнахская повесть. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1963. — 140 с.
- Магомет Мамакаев. С человеком по земле: стихи. — М.: Современник, 1976. — 79 с.
- Магомет Мамакаев. Солдаты октября: рассказы и очерки. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1969. — 169 с.
- Магомет Мамакаев. Дуб над Ассой: стихи. — М.: Советская Россия, 1961. — 126 с.
- Магомет Мамакаев. Утро над Аргуном: стихи. — М.: Советский писатель, 1958. — 91 с.
- Магомет Мамакаев. Земля Мартана: стихи и поэма. — М.: Советский писатель, 1971. — 173 с.
- Магомет Мамакаев. Мюрид революции: роман. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1963. — 225 с.
- Магомет Мамакаев. По следам жестокости: (воспоминания о депортации). — Гр.: Книжное издательство, 2009. — 210 с. — ISBN 5988960812, 9785988960812.
- М. Мамакаев, Джамалдин Х. Яндиев, А. Ойслендер. Поэзия Чечено-Ингушетии. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1959. — 278 с.
Билгалдахар
- ↑ 1 2 Мамакаев Магомет Амаевич // Большая советская энциклопедия (оьрс.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ Поэт и гражданин Магомет Мамакаев. Навсегда в памяти народной. www.vesti095.ru (2022 шеран 9 февраль). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 май.
- ↑ 1 2 Абалаева Малика. Поэт и гражданин Магомет Мамакаев. Навсегда в памяти народной. Вести Чеченской Республики (2022 шеран 9 февраль). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 январь.
- ↑ Мамакаев Магомет Амаевич. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 5 февраль.
- ↑ К 100-летию Магомеда Мамакаева. Культура и образование. ИА «Грозный-информ» (2010 шеран 24 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 21 август.
- ↑ Журнал «Орга» - зеркальное отражение национальной литературы. www.grozny-inform.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 январь.
- ↑ Саид Бицоев. Высшая должность – быть поэтом… Культура. Газета «Новые Известия» (2010 шеран 3 декабрь). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 21 август. Архивйина 2013 шеран 31 августехь Архивйина 2016-03-04 — Wayback Machine
- ↑ Он был поэтом, гражданином. www.grozny-inform.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 январь.
- ↑ Магомет Мамакаев награждён орденом за гражданское мужество. www.grozny-inform.ru. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 5 февраль. Архивйина 2014 шеран 14 февралехь
- ↑ Улица Магомеда Мамакаева. 2gis.ru. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 9 февраль.
- ↑ Чеченского омбудсмена наградили «Золотым орлом». www.chechnyatoday.com (2011 шеран 27 апрель). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 май.
Литература
- Мамакаев Мохьмад Амаевич / Х. Туркаев // Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 15).
Хьажоргаш
- Краткая литературная энциклопедия. www.feb-web.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 13 май.