Аьчка-ХитӀе

Аьчка-ХитӀе, кхин цӀерш Аьчган-ХитӀе, Аьчкашка, Зибир-Йурт (оьрс. Зибир-Юрт, Ачкишк[4]) — Нохчийчоьнан Теркан кӀоштара эвла.

Аьчка-ХитӀан йуьртан меттиган йукъайогӀу[5] административан центр йу.

undefined

Географи

Лаьтта Теркан дукъан къилбаседа басешкахь[6], Соьлжа-ГӀалин къилбаседа-малхбузехьа а, кӀоштан центр йолчу ЧӀулга-Йуртан къилба-малхбалехьа. Гергара йарташ: къилбаседа-малхбузехьа — Лаха Невре, Лакха Невре, Минеральни, къилбаседа-малхбалехьа — Макане 20 км генахь, Макан-КӀотар, къилба-малхбузехьа — Бартхой а, Керла-Йурт а, къилбехьа — Долински, къилба-малхбалехьа — Радужни а, Победински а[7].

Микротопоними

Аьчка-ХитӀан йисташкахула лахара топонимаш йу[6]:

  • Алкханчан берд — йуьртан къилбехьа. Кхозуш болчу берда тӀехь хӀора шарахь бенаш бой ховшу алкханчаш.
  • Аьчган хи — дарбане лору. Йуьртан къилбан агӀора ду.
  • Аьчган хьун — йуьртан къилбехьара жима хьун.
  • Бамт хи чу — йуьртан къилба-малхбалехь.
  • Бовха боьра — йуьртан къилбехьара дежийлаш, кхузахь латтан бухахь мела хиш дохку. Боьра иза бахьнехь чӀогӀа хьекъаш бу. Латта Ӏай а гӀора ца до, шеран муьлхачу заманчохь а сийна буц хуьлу.
  • Говрийн боьра — йуьртан малхбузехьара дежийлаш.
  • Гомушан мара — йуьртан къилбехьара аратаьӀна тарх. Дежийлаш.
  • Гомушан Ӏам — йуьртан малхбален йисттехь.
  • ГӀамаран мара — йуьртан къилбехьара дежийлаш.
  • Дозанан саьнгар — элийн латташна гуонахьа даьккхина дара, Аьчкан-ХитӀера Девкар-Эвла кхаччалц.
  • Доккха шовда — къилба эвлан йисттехь.
  • ДӀамийн Ӏуьргаш — къилба эвлан йисттехь.
  • ЖагIжагIан боьра — йуьртан къилбехьа.
  • Жима шовда — йуьртан къилбехьа долуш ду. Дарбане ду. Йуьртахоша цигара кхоьхьура мала хи.
  • Куллан боьлак — дежийла йуьртан къилба-малхбалера.
  • Лорсин бекъа кхетта чоь — дежийла йуьртан къилба-малхбалера.
  • Лоьша хи — къилба-малхбален эвла йисттехь.
  • Майда — йуьртан йуккъехь кегий нах гуллало.
  • РогӀан дукъ — Теркан дукъ ГӀебартой-Балкхаройчуьра Гуьмсе кхочу.
  • Сосакхан корта — йуьртан малхбузехьара дежийлаш.
  • Суосин дукъ — йуьртан къилбехьа. Суоса — нохчийн боьршачу стеган долара цӀе.
  • ТангIалкх йолчу — аьчкхоша тангӀалкх аьлла цӀе тиллира геодезин хьаьркан — реперан. Дежийлаш.
  • Хин корта — йуьртан къилбехьа мел долу хин хьостан корта.
  • ХьажкӀийн боьра — йуьртан къилба-малхбузера боьра, цигахь йуьртахоша хьаьжкӀаш йуьйра.
  • Хьаьмцан боьлак — йуьртан къилба-малхбалехьара дежийлаш. Кхузахь акха стоьмийн коллаш а, хьаьмцаш а кхуьура.
  • «Минеральни» совхозан йуккъера керт. Лаьтта йуьрйуьртан тан къилбаседа агӀора, Макане боьдучу новкъан аьрру агӀора.
  • ЦIийдарийн боьра — йуьртан малхбузехьа. Кхузахь йуьртахоша басар доккхура.
  • Шира кешнаш — йуьртан йукъахь.
  • Шира тӀулгаш — йуьртан къилбехьа Ӏохкура тӀулгаш, уьш цига кхачар хууш дац. Дуьйцура уьш доьхначу ширачу чуртах дисина.
  • Ширчу ардашка — йуьртан къилба-малхбалехьа.
  • Эла вийна чоь — йуьртан малхбузехьа.
  • Элашханан боьра — йуьртан малхбузехьа Элашханан дакъа хилла.
  • Элийн мохк — Аьчкан-ХитӀера Девкар-Эвла кхаччалц дара Бековичаш-Чергазийн элийн латташ. Латташна урхалла деш хьадалчаш бара, лелош ялхой а, латтан дайх бозуш болу ахархой а бара.
  • Элса вийна чоь — йуьртан къилбехьара дежийлаш.
  • Эльдаровн тогӀи — малхбузехьара мехкдаьттан кӀошт, тогӀе ГӀулозе кхаччалц яра.
  • Янарсин хи — йуьртан къилба-малхбалера Янарсас тодина хьост.
  • Iуьргаш дохкачу — йуьртан къилба-малхбалехьара дежийлаш.

Бахархой

Бахархойн дукхалла
1990[8]2002[9]2010[10]2012[11]2013[12]2014[13]2015[14]
770669758806869870886
2016[15]2017[16]2018[17]2019[18]2020[19]2021[20]
892890901906909901

Социалан объекташ

undefined
undefined
undefined
  • Аьчка-ХитӀан муниципалан йуккъера йукъарадешаран ишкол[21]. Керла йина 2010 шарахь.
  • Аьчка-ХитIан дарбанийн пункт. Керла йина.
  • Поштан дакъа.

Тайпанаш

Юьртахь деха тайпанаш:

  1. Энганой[6],
  2. Зандакъой[6],
  3. Анастой[6],
  4. Ширдий[6],
  5. Мелардой[6],
  6. ТӀерлой[6],
  7. Чунгарой[6],
  8. Таркхой[6],
  9. Ӏалларой[6],
  10. Курчалой

Аьчка-ХитӀе Ӏалароша йиллина олу.

ГӀарабевлла аьчк’хой

undefined

Дени-Шайх (Деда) Арсанов (185127 декабрь 1917) — исламан Суьпаллин агӀора Накъшбандин тӀарикъатера авлияъ. Энганойн тайпанара хилла.[1][2] Архивйина 2013-11-05 — Wayback Machine

undefined

Масхадов, Аслан Алиевич (Халид) (1951 шеран 21 сентябрехь, Шокай, Карагандан область, Кхазакхийн ССР, ССРС2005 шеран 8 мартехь, Девкар-Эвла, Нохчийн Республика, Российн Федераци) — Нохчийн Республикин Ичкерин (НРИ) къобалъянза йолчу тӀеман а, пачхьалкхан а гӀуллакххо. 1990-гӀа шерашкахь дакъалецира НРИ тӀеман ницкъаш кхуллуш, тӀемлошна куьйгаллехь вара тӀемехь федералан ницкъашна дуьхьала; 1997 январера 2005 март кхаччалц — НРИ президент. Вийна 2005 шеран 8 мартехь ФКХГӀ леррина операцехь[22][23]. Тайпана Ӏаларой вара.

Сайгадинов, Хасмагомед Сайгадинан воӀ (1916 шеран 9 май1973 шеран 7 май) — Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тӀеман ветеран а, гвардин майор а.

Билгалдахарш

  1. http://zebir-urt.ru/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0-2/
  2. 1 2 Паспорт-досье Зебир-Юртовского сельского поселения 2016 г.
  3. 11. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. Итоги Всероссийской переписи населения 2010. Том 1. Численность и размещение населения. Росстат (2012). ТӀекхочу дата: 2012 шеран 16 апрель. Архивйина 2012 шеран 1 июнехь
  4. Сунженский округ Терской области
  5. Зебир-Юртовская сельский округ (сельсовет)* (Надтеречный район) Архивйина 2012-02-10 — Wayback Machine
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 * Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006 г.
  7. Карта Чечни (rar) (не ранее 1995). ТӀекхочу дата: 2010 шеран 2 январь. Архивйина 2012 шеран 18 февралехь rar. Объём 8 МБ.
  8. Архивный вестник, №1. Нальчик:Архивное управление Правительства Чеченской Республики, 2013.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивйина 2012 шеран 3 февралехь
  10. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 9 май. Архивйина 2014 шеран 24 апрелехь
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 31 май. Архивйина 2013 шеран 16 майхь
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). ТӀекхочу дата: 2013 шеран 16 ноябрь. Архивйина 2013 шеран 12 октябрехь
  13. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 2 август. Архивйина 2014 шеран 10 августехь
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 6 август. Архивйина 2015 шеран 23 сентябрехь
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017 шеран 31 июль). ТӀекхочу дата: 2017 шеран 31 июль. Архивйина 2017 шеран 31 июлехь
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 25 июль. Архивйина 2018 шеран 26 июлехь
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 31 июль. Архивйина 2021 шеран 2 майхь
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 октябрь. Архивйина 2020 шеран 17 октябрехь
  20. Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 август.
  21. МОУЧ 'СОШ с. Зебир-Юрт Надтер муниц. района' 89280184320, 2007004350
  22. Убит Аслан Масхадов // «Коммерсантъ», № 40 (3124) от 09.03.2005
  23. Уничтоженные чеченские боевики. Справка // РИА «Новости», 9 марта 2005