Эккажакъоьнгий-Йурт
Эккажакъоьнгий-Йурт (оьрс. Экажево, гӀалгӀ. Эккажакъонгий-Юрт, Экажакъонгий-Юрт[13][14]) — ГӀалгӀайн Республикин Несаран кӀоштан йурт.
Кхоллало муниципалитет «Эккажакъоьнгий-Йуртан меттиг» шен йукъахь цхьаъ бен йоцу бахархой беха меттиг санна[15].
Географи
Йуьрт лаьтта Соьлжин шинне берда тӀехь, цунна чу га Кен кхетачехь, Несара гӀалин Несар-Коьртан а, Дошлакъий-Йуртан а гуонан дуьххьала, цуьнца уьйр йу автомобилан тӀайнца. Республикин коьрта шахьар МаӀас лаьтта йуьртал 2 км къилбехьа, Сурхо-ХитӀе — 4 км къилба-малхбален, Кен эркан лакхенашца.
Истори
Эккажакъоьнгий-Йуьртан гергахь карийна уггаре а хьалхара археологин меттигаш йу ГӀалгӀайчохь мустьеран заманера[16][17]. Кхузахь лаьттина «Эккажакъоьнгий-Йуьрт», иза йу Кура-араксан оьздангаллера (борзанан оьмар)[18].
Иштта, Эккажакъоьнгий-Йурт йукъайоьду йаккхий археологин иэсий тобанна (цу йукъахь йу аланийн гӀаланаш), цхьаболу талламхоша дийцарехь цигахь хилла хила тарлора йуккъера бӀешеран МаӀас — Аланийн пачхьалкхан коьрта шахьар[19], шена йукъа богӀуш бара кхузаманан ГӀалгӀайчоьнан мохк[20].
Таханлерчу дийне кхаччалц археологаша дӀайаздина ду ма-дарра Эккажакъоьнгий-Йуртахь: эвлан малхбален йистехь - "Экажевски гӀала № 1 Ачамза-боарз" ("Ачам-боарз")"; 50 м гӀалин дехьа Ачам-боарз — "Экажевски гӀала № 2"; 2,5 км йуьртан къилбаседа-малхбалехь - "Экажевски гӀала № 3"[21].
Эккажакъоьнгий-Йурт (гӀалгӀ. Экажкъонгий-Юрт) ма-дарра аьлча «Экажийн кӀентийн йуьрт» аьлла, дуьххьара дӀатарбелларш ЭкажевгӀеран доьзалан векалш хилла, боху философин доктора Куркиев Алимбека шен «Аренан ГӀалгӀайчоьнан топономин цхьацца цӀарех лаьцна» цӀе йолчу жайнин тӀехь.
1944 шарера 1958 шо кхаччалц нохчийн а, гӀалгӀай а арабаьхначу хенахь, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀайаьккхинчу хенахь йуьртах «Ново-Ардонски» олура[22] (Новоардонски, Нови Ардон)[23][24].
Тайп-тайпанчу хенашкахь цу йуьртахь а, цунна гонаха а байина террорхойн лидерш Басаев Шемал а, Александр Тихомиров а. Йуьртахь дӀайаьхьначу лерринчу операцин хьокъехь цхьа могӀа шуьйра артиклаш йазйира Оьрсийчохь а, ЛПД-хь а адамийн бакъонашларйаран зорбанехь[25][26].
Бахархой
Республикера йуьртан тайпана шен барамца нах беха меттигех кхоалгӀа йу, 47-гӀа Россехь.
- Къоман хӀоттам
2010 шеран Йерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[27]: Невозможно определить количество столбцов
Тайпа — Гягий.
Инфраструктура
Эккажакъоьнгий-Йуртахь болх беш йу 6 йукъарадешаран ишкол. Республикехь уггаре йоккха картолаш кхио бахам бу.
ГӀарабевлла йуьртахой
- Албогачиев Артаган — депутат, делегат. Социалистийн къинхьегаман Турпалхо.
- Костоев Ӏийса — 2 классан юстицин хьехамча. Талламхо, вевза маньяк Андрей Чикатило лацарца.
- Костоев Абубукар — милицин полковник. Российн Федерацин Турпалхо.
- Хадзиев Хизар — обарг, гӀалгӀайн къоман турпалхо.
Билгалдахарш
- ↑ 1 2 Список населенных мест Ингушской автономной области составленный по материалам всесоюзной переписи 1926 г.
- ↑ 1 2 Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 29 декабрь. Архивйина 2013 шеран 29 декабрехь
- ↑ 1 2 Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивйина 2012 шеран 3 февралехь
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. ТӀекхочу дата: 2013 шеран 17 октябрь. Архивйина 2013 шеран 17 октябрехь
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Оценка численности населения 2010-2013. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 23 август. Архивйина 2014 шеран 23 августехь
- ↑ 1 2 Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. ТӀекхочу дата: 2014 шеран 2 август. Архивйина 2014 шеран 2 августехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 6 август. Архивйина 2015 шеран 6 августехь
- ↑ 1 2 Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 8 август. Архивйина 2016 шеран 8 августехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017 шеран 31 июль). ТӀекхочу дата: 2017 шеран 31 июль. Архивйина 2017 шеран 31 июлехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. ТӀекхочу дата: 2018 шеран 25 июль. Архивйина 2018 шеран 26 июлехь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 31 июль. Архивйина 2021 шеран 2 майхь
- ↑ 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 октябрь. Архивйина 2020 шеран 17 октябрехь
- ↑ Оздоев И. А. Русско-ингушский словарь: 40 000 слов / Под. ред. Ф. Г. Оздоевой, А. С. Куркиева. — М.: Русский язык, 1980. — 832 с. — С. 831
- ↑ Кодзоев Н. Д. Русско-ингушский словарь / Ред. Р. Р. Хайрова, к. филол. н.; рец. З. Х. Киева, д. филол. н. — Справочно-энциклопедическое издание. — Ростов-на-Дону: Типография «Лаки Пак», 2021. — 656 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-906785-55-8.
- ↑ Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-рз «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»(бил-боцу.). docs.cntd.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 декабрь.
- ↑ Любин В. П. Мустьерские культуры Северного Кавказа // V Крупновские чтения по археологии Кавказа (Тезисы докладов). — Махачкала, 1975. — С. 2.
- ↑ Любин В. П., Беляева Е. В. Среднепалеолитические памятники Ингушетии и проблема миграции палеолитических людей в центральной части Большого Кавказа // Startum plus. №1. — Кишинёв, 2001. — С. 322—337.
- ↑ Лопан О. В., Маслов В. Е. Экажевское поселение — памятник эпохи бронзы в Ингушетии // Древности Северного Кавказа. — М., 1999. — С. 61—86.
- ↑ Исторический проект «Ингушетия:Исторические Параллели». Аланы в I—IX вв. Ghalghay.com (2009 шеран 28 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 декабрь.
- ↑ Долгиева, Картоев, Кодзоев, Матиев, 2013, с. 118.
- ↑ Кодзоев, 2001.
- ↑ М.С.-Г. Албогачиева. Демаркация границ Ингушетии. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 декабрь.
- ↑ Краткая историческая справка об административно-территориальном делении Чечено-Ингушетии. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2018 шеран 8 ноябрехь
- ↑ Ведомости Верховного Совета РСФСР № 5 1958
- ↑ Спецоперация в Экажево 2-3 марта. Детали, свидетельства, фото. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 10 сентябрехь
- ↑ Спецоперация 2-3 марта в селе Экажево: вопросы остаются. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 25 декабрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 17 январехь
- ↑ Владение языками у ингушей Республики Ингушетия (2002, 2010 г.). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 30 декабрь.
Литература
- Долгиева М. Б., Картоев М. М., Кодзоев Н. Д., Матиев Т. Х. История Ингушетии. — 4-е изд. — Ростов-на-Дону: Южный издательский дом, 2013. — 600 с. — ISBN 978-5-98864-056-1.
- Кодзоев Н. Д. Глава 5: Ингушетия в XIX в. § 1. Ингушетия в первой половине XIX в. // История ингушского народа. — Назрань, 2011.
- Кодзоев Н. Д. Местонахождение и значение названия аланской столицы города Магас(оьр.) // Вестник Археологического центра. — Назрань, 2001. — Вып. 1. — С. 43—52.
- Екажевой // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.