Раздольнин кӀошт


Раздо́льнин кӀошт (укр. Роздольненський район, гӀирман гIез. Раздольное районы; 1944 шо кхаччалц — Акх-Шайхан кӀошт; гӀирман гIез. Акъшейх районы, Aqşeyh rayonı) — ГӀирмера кӀошт.

Лаьтта бай-арахь республикин къилбаседа-малхбузехь Каркинитан аймин йистехь.

КӀоштан административан йукъ — гӀтп Раздольни.

Географи

КӀошт лаьтта бай-аренан зонехь, Къилбаседа-ГӀирмин чутаьӀенахь. Климат барамера-йовха, тевне, йекъа аьхкенца а, кӀеда тӀуьна Ӏаьнца. Малх лепа шеран сахьташ — 2300 сов.

Латтанаш цӀе-мокха а, къилбехахь Ӏаьржа а ду. КӀоштан гуонаха иттаннаш километрш йахйелла хьуьнан асанаш. Царна йукъахь акаци иэцелла йу японин софораца, туьркашца, тайп-тайпанчу коьллашца.

Ӏаламан-ресурсийн потенциал: Бакалан Ӏомахь бохку дарбане хатташ, саьнгал водородан хьосташ, климат, латта, ялташ, хасстоьмаш, кхаш кхио, кхин а кемсашлелорна а, бошмашлелорна а мегаш долу.

Раздольненськан кӀошт — курортан зона, цунна чохь 2 садаӀаран зона йу: «Стерегущи» а, «Портови» а.

Бакалан оьсиг а, Бакалан Ӏам а тӀехь лаьтта регионан ландшафтан парк «Бакалан оьсиг», иза йина 1999 шарахь.

КӀоштан дакъа ду ГӀургӀезийн гӀайренаш, уьш ду бердан уллехь — ГӀирмин Ӏаламан заповедникан иштта цӀе йолу филиал, иза кхоьллина 1949 шарахь.

Файл:ВП Раздольненский район.jpg
Раздольнин кӀоштан лакхара ӀаьржахӀордан берд гар иттех километр

Истори

1935 шеран январехь Евпаторин кӀоштан декъах йина Акх-Шайхан кӀошт.

1944 шеран декабрехь гӀирмин къаьмнаш арадаьхначул тӀехьа цуьнан цӀе хийцина Раздольнин кӀошт аьлла[21].

1963 шарахь кӀошт дӀайаьккхира: цуьнан мохк йукъабахара Черноморскан кӀоштан. 1965 шеран 12 январехь Раздольненскан кӀошт меттахӀоттийра[22]. Оцу хенахь цунна йукъайахара гӀтп Новосёловски.

2020 шеран 17 июлехь Украинин парламенто, къобал ца йечу 2014 шарахь йина Российн Федерацис ГӀирмин аннекси, тӀеийцира сацам мехкара кӀоштанийн керла машаний, цуьнца гӀертара Раздольненскан кӀошт Красноперекопскан (Перекопскан[23]), амма сацам лела ца баьлла «Украинин юрисдикцин ГӀирма йухайерзалца»[24]. 2023 шеран 23 августехь, ахгӀайренан тӀехь терго ца хиларе ца хьоьжуш, хийцамаш бира, йукъабаьккхира ГӀирма бахьнехь бина сацам[25].

Бахархой

Бахархойн дукхалла
1939[3]1959[4]1970[5]1979[6]1989[7]2001[8]2009[9]
14 72513 56130 90935 47436 10337 38434 633
2010[9]2011[9]2012[10]2013[10]2014[11]2015[12]2016[13]
34 52834 36434 42234 36030 63330 71830 766
2017[14]2018[15]2019[16]2020[17]2021[18]
30 60930 42930 16529 95929 191
10 000
20 000
30 000
40 000
1979
2011
2016
2021

ГӀирмин федералан гуонан бахархой багарбаран жамӀашца 2014 шеран 14 октябран хьолехь кӀоштан бахархойн барам бара 30633 стаг (100,0 % царех — йуьртан).[26] По итогам переписи населения в Крымском федеральном округе по состоянию на 14 октября 2014 года численность постоянного населения района составила 30633 человека (100,0 % из которых — сельское).[26]

2014 шеран 1 январан хьолехь бахархойн барам 34057 гуттаренна охьахевшина бахархой бу, верриг 34253 стаг ву[27], 2014 шеран 1 июлехь — 34071 гуттаренна вахархо ву (царех 10637 гӀалахо (31,2 %), ткъа 23434 йуьртахо) верриг а ву 34267 стаг.[28]

Къома хӀоттам

2001 а, 2014 а шерашкара бахархой багарбаран жамӀашца:

къам 2001[29],
всего,
чел.
%
все-
го
2014[30]
верриг,
ст.
%
бер-
риг
%
гайтин-
чех
гайтина 29968 97,83 % 100,00 %
оьрсий 15289 41,12 % 14931 48,74 % 49,82 %
украинаш 14896 40,06 % 9078 29,63 % 30,29 %
гӀирмийн гӀезалой 4961 13,34 % 3214 10,49 % 10,72 %
гӀезалой 336 0,90 % 1565 5,11 % 5,22 %
белорусаш 524 1,41 % 311 1,02 % 1,04 %
эрмалой 242 0,65 % 186 0,61 % 0,62 %
полякаш 138 0,37 % 99 0,32 % 0,33 %
узбекаш 97 0,26 % 89 0,29 % 0,30 %
корейш 87 0,28 % 0,29 %
азербайджанаш 82 0,22 % 70 0,23 % 0,23 %
молдаванаш 90 0,24 % 57 0,19 % 0,19 %
кхин берш 530 1,43 % 281 0,92 % 0,94 %
ца гайтина 665 2,17 %
берриш 37185 100,00 % 30633 100,00 %

Къоман хӀоттам Раздольнин кӀоштан нах бехачу меттигехь 2014 шарахь:

Нах беха меттигаш оьрсий украинаш гӀирмин гӀезалой гӀезалой Берриш
Чел. % Чел. % Чел. % Чел. %
гӀтп. Раздольни 5 116 69,59 1 014 13,80 479 6,52 284 3,86 7 352
Берёзовка й. 311 23,78 431 32,95 357 27,29 146 11,16 1 308
Нива й. 222 37,56 196 33,16 95 16,07 48 8,12 591
Ульяновка й. 10 25,00 7 17,50 13 32,50 6 15,00 40
Ботанически й. 948 57,07 547 32,93 50 3,01 36 2,17 1 661
Кумово й. 352 38,68 418 45,93 68 7,47 35 3,85 910
Червони й. 4 16,00 2 8,00 13 52,00 4 16,00 25
Зимино й. 518 51,80 334 33,40 60 6,00 27 2,70 1 000
Воронки й. 15 16,48 37 40,66 28 30,77 6 6,59 91
Красноармейски й. 46 11,25 301 73,59 31 7,58 8 1,96 409
Овражни й. 77 75,49 20 19,61 0 0,00 0 0,00 102
Ковыльни й. 405 51,72 193 24,69 87 11,11 52 6,64 783
Ветрянка й. 50 48,08 25 24,04 12 11,54 5 4,81 104
Волочаевка й. 134 48,03 27 9,68 72 25,81 24 8,60 279
Молочни й. 24 66,67 5 13,89 4 11,11 1 2,78 36
Сенокосни й. 544 51,42 347 32,80 60 5,68 32 3,02 1 058
Кукушкино й. 527 52,39 388 38,57 0 0,00 11 1,09 1 006
Огни й. 183 34,14 285 53,17 21 3,92 18 3,36 536
гӀтп. Новосёловски 1 377 43,32 691 21,74 675 21,23 256 8,05 3 179
Северни й. 21 45,65 5 10,87 0 0,00 0 0,00 46
Ручьи й. 484 46,23 394 37,63 54 5,16 40 3,82 1 047
Камышни й. 88 25,51 221 64,06 11 3,19 10 2,90 345
Коммунарни й. 1 6,25 8 50,00 4 25,00 2 12,50 16
Максимовка й. 55 31,61 90 51,72 11 6,32 3 1,72 174
Огородни й. 37 26,43 65 46,43 17 12,14 8 5,71 140
Фёдоровка й. 183 43,99 122 29,33 54 12,98 28 6,73 416
Серебрянка й. 316 37,94 302 36,25 97 11,64 48 5,76 833
Бахчёвка й. 18 39,13 9 19,57 13 28,26 4 8,70 46
Каштановка й. 11 25,58 13 30,23 12 27,91 5 11,63 43
Орловка й. 347 44,09 233 29,61 91 11,56 50 6,35 787
Соколы й. 40 23,81 69 41,07 31 18,45 12 7,14 168
Чехово й. 34 27,42 27 21,77 43 34,68 14 11,29 124
Славни й. 521 57,00 237 25,93 55 6,02 43 4,70 914
Котовски й. 175 35,07 130 26,05 127 25,45 44 8,82 499
Рылеевка й. 52 37,96 46 33,58 20 14,60 10 7,30 137
Стерегущи й. 85 59,03 33 22,92 13 9,03 6 4,17 144
Славянски й. 393 32,91 552 46,23 116 9,72 74 6,20 1 194
Аврора й. 102 37,09 108 39,27 35 12,73 17 6,18 275
Чернышёво й. 827 44,32 617 33,07 211 11,31 116 6,22 1 866
Кропоткино й. 248 28,12 492 55,78 74 8,39 32 3,63 882
Портови й. 30 44,78 37 55,22 0 0,00 0 0,00 67
Йерриг 14 931 48,74 9 078 29,63 3 214 10,49 1 565 5,11 29 968

Нах беха меттигаш

Сийлалаш

Байракх

Раздольненскан кӀоштан сессин 2009 шеран 06 июлан хаамашца № 496-5/09 чӀагӀйина Раздольненскан кӀоштан сийлаллин чулацамах, сурт хӀотторах, сийлаллаш лелоран низамех а лаьцна положени, цуьнца кӀоштан байракх, нийса сенаш долчу кӀади шораллин а, дохаллина йукъаметтиг 2:3 йолуш, лаьтта сийна а, баьццара а ана асанех шоралла 3/4 а, 1/4 байракхан шораллех. Сийна асанан лахарчу декъехь кхоъ кӀайн тулгӀе йолуш аса йу шораллехь: шиъ лакхарниг — 1/40, ткъа лахарниг — 1/20 байракхан шораллех. Сийна асанан йуккъехь кӀайн байракхан гӀаж тӀе нека деш гӀургӀаз йу локхаллехь 2/5 байракхан шораллех, баьццара асанна йуккъехь 6 лахьийна кхоккха жӀар йина можа кан бу.[31]. 2014 шеран февралехь—мартехь Российн Федерацис ГӀирмин аннекси йинчул тӀаьхьа 2017 шеран 24 январан Раздольненскан кӀоштан Кхеташонан № 633-1/17 йолу сацамца чӀагӀйина керла кӀоштан байракх:

Нийса сенаш долчу кӀади шораллин а, дохаллина йукъаметтиг 2:3 йолуш, лаьтта сийна а, баьццара а ана асанех шоралла 3/4 а, 1/4 байракхан шораллех. Сийна асанан лахарчу декъехь кхоъ кӀайн тулгӀе йолуш аса йу шораллехь: шиъ лакхарниг — 1/40, ткъа лахарниг — 1/20 байракхан шораллех. Сийна асанан йуккъехь кӀайн, цӀен зӀок а, Ӏаьржа бӀаьргашна тоьхийла йолуш, байракхан гӀаж тӀе нека деш гӀургӀаз йу локхаллехь 2/5 байракхан шораллех ийса сенаш долчу кӀади шораллин а, дохаллина йукъаметтиг 2:3 йолуш, лаьтта сийна а, баьццара а ана асанех шоралла 3/4 а, 1/4 байракхан шораллех. Сийна асанан лахарчу декъехь кхоъ кӀайн тулгӀе йолуш аса йу шораллехь: шиъ лакхарниг — 1/40, ткъа лахарниг — 1/20 байракхан шораллех. Сийна асанан йуккъехь кӀайн байракхан гӀаж тӀе нека деш гӀургӀаз йу локхаллехь 2/5 байракхан шораллех, йуккъера баьццара асанна тӀаьхь — маьлха хӀушшан зезаг ду, царна тӀехьара арадовлу коккхахӀора агӀор дегна йалх кӀен кан — дерриш можа беса.[31]

ХӀост

Раздольнин кӀоштан сессийн 2009 шеран 6 июлан № 495-5/09 сацамца Раздольнин кӀоштан сийлаллийн чулацаман, сурт хӀотторан, лелоран низаман положени чӀагӀйина, цуьнца кӀоштан хӀост тӀаьхь сийн арахь детин нека деш йолу гӀургӀаз кхаа детин асанна тӀехула (лахарниг шозза шуьйра йу лакхарчарел). Турсан бух тӀехь 6 гулбина 3 тӀекӀела биллина дешин кан бу. Лакхахь турс кечбдина кӀайн асанца, цунна тӀе йазйина сийна элпашца кӀоштан цӀе.[32]. 2014 шеран февралехь—мартехь хиллачу ГӀирма а, Российн Федераци вовшахтохарал тӀаьхьа Раздольнин кӀоштан Кхеташонан 2017 шеран 24 январан № 633-1/17 сацамца чӀагдина кӀоштан керла хӀост:

Сийна арахь баьццара тулгӀенан, йисттехула дети лаьцначу, гуонаха дешин маьлхахӀун зазаца, цунна тӀехьахула дӀасадоьду кхоккха мохласториг кепара агӀонашка боьду йалх дешин корта корта кӀен кенийн, Детин нека деш йолу гӀургӀаз Ӏаьржа зӀокца а, Ӏаьржа бӀаьргаш тӀехулонаш а йолуш йу, лахахь дуткъа детин тулгӀенан доьхка ду.[32]

Экономика

КӀоштан бахаман коьрта агӀо — йуьртабахаман сурсаташ арахецар а, кечдар а ду. 2001 шеран 1 январан хьолехь кӀоштахь болх беш йара: 21 йуьртабахаман кооператив, 65 фермерийн бахам, 3 промышленностан кечден предприяти (даьттадоккху, чӀерабахаман, чагӀардоккху заводаш), бепигакомбинат. Регистраци йина 86 жима а, йуккъера а бизнесан предприяти йу. Раздольненскан а, Черноморскан а кӀошташкахь лаьтта Глебовски лаьтта бухахь газ Ӏалашайен Глебовски газоконденсат йоллу меттиг.

Социалан кхачо

КӀоштахь болх беш йу 20 йукъарадешаран ишкол, 1 ишколан боцу кхоллам; 2 больница, 4 амбулатори, 27 фельдшеран-акушерийн меттиг, 16 курортан-рекреацин предприяти, царна йукъахь 3 берийн могушалла тойаран учреждени; 33 клубан учреждени, 25 библиотека, 3 музыкин ишкол, исбаьхьаллин коллективаш: «Славноцвет» цӀе йолу эшаран а, хелхаран а хьакъ долу халкъан ансамбль, берийн кепан хор «Славновские колоски», украинин эшаран хьакъ долу халкъан хор «Господыня», кепан ансамбль «Саратовские гармоники», кепан хореографин ансамбль «Радость», халкъан гӀирсийн ансамбль «Рондо», мохкӀаморан музей; 2 оьздангаллин а, садаӀаран а парк. КӀоштахь регистраци йина 16 динан йукъаралло, царна йукъахь: 9 — ПКУ (МП), 1 — инжийлан керстачеран-баптистин, 6 — бусалбачеран.

Билгалдахарш

  1. Российн юрисдикцица
  2. Украинин юрисдикцица
  3. 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1939 г. Численность наличного населения СССР по районам и городам.
  4. 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населенных мест на 15 января 1959 года по регионам союзных республик (кроме РСФСР).
  5. 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям (кроме РСФСР).
  6. 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений, сел-райцентров и сельских поселений с населением свыше 5000 человек (кроме РСФСР).
  7. 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу.
  8. 1 2 3 Кількість та територіальне розміщення населення України. Дані Всеукраїнського перепису населення 2001 року про адміністративно-територіальний поділ України, чисельність, розміщення та склад населення України за статтю, групування населених пунктів, адміністративних районів, сільських рад за чисельністю населення станом на 5 грудня 2001 року. (укр.). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 17 ноябрь. Архивйина 2014 шеран 16 июлехь
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Статистичний збірник "Чисельність наявного населення України на 1 січня 2011 року" . - Киів, ДКС, 2011. - 112с. (укр.). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 1 сентябрь. Архивйина 2014 шеран 15 июлехь
  10. 1 2 3 4 5 6 Статистичний збірник "Чисельність наявного населення України на 1 січня 2014 року" (укр.). ТӀекхочу дата: 2014 шеран 1 сентябрь. Архивйина 2014 шеран 1 июлехь
  11. 1 2 3 Перепись населения 2014 года. Численность населения Крымского федерального округа, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 6 сентябрь. Архивйина 2015 шеран 24 сентябрехь
  12. 1 2 3 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 6 август. Архивйина 2015 шеран 23 сентябрехь
  13. 1 2 3 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  14. 1 2 3 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017 шеран 31 июль). ТӀекхочу дата: 2017 шеран 31 июль. Архивйина 2017 шеран 31 июлехь
  15. 1 2 3 Оценка численности постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Республики Крым по состоянию на 01.01.2018 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 7 февраль.
  16. 1 2 3 Оценка численности постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Республики Крым по состоянию на 01.01.2019 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 7 февраль.
  17. 1 2 3 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 17 октябрь. Архивйина 2020 шеран 17 октябрехь
  18. 1 2 3 Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более. Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. На 1 октября 2021 года. Том 1. Численность и размещения населения (XLSX). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 28 август.
  19. Приказ Минкомсвязи России «О внесении изменений в Российскую систему и план нумерации, утвержденные приказом Министерства информационных технологий и связи Российской Федерации от 17.11.2006 № 142». Минкомсвязь России. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 24 июль. Архивйина 2017 шеран 5 июлехь
  20. Новые телефонные коды городов Крыма. Крымтелеком. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 24 июль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2016 шеран 6 майхь
  21. Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 14 декабря 1944 года № 621/6 «О переименовании районов и районных центров Крымской АССР»
  22. Раздольненский район. Историческая справка. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 16 июль. Архивйина 2019 шеран 16 июлехь
  23. Постановление о переименовании, предусмотренном законами о декоммунизации, принято 12 мая 2016 года и изначально вступало в силу в случае «возвращения Крыма под общую юрисдикцию Украины». См. постановления ВР Украины от 12 мая 2016 года № 1352-VIII Архиван копи 2016 шеран 24 июнехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ и от 17 июля 2020 года № 807-IX Архиван копи 2020 шеран 21 июлехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
  24. Про утворення та ліквідацію районів. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 21 июль. Архивйина 2020 шеран 21 июлехь
  25. Про внесення змін до деяких законодавчих актів України щодо вирішення окремих питань адміністративно-територіального устрою Автономної Республіки Крим (укр.). Офіційний вебпортал парламенту України. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 11 ноябрь.
  26. 1 2 Таблицы с итогами Федерального статистического наблюдения «Перепись населения в Крымском федеральном округе» 2014 года. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 29 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 28 ноябрехь
  27. Чисельність населення на 1 січня 2014 року та середня за січень-грудень 2013 року. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 6 октябрехь (Крымстат, 01.01.2014)
  28. Демографическая ситуация Республики Крым за январь–июнь 2014г. Архивйина 2014 шеран 19 августехь (Крымстат, 01.07.2014, постоянное население); Численность населения на 1 июля 2014 года и средняя за январь-июнь 2014 года. Кху чуьра архивйина оригиналан 2014 шеран 19 августехь (Статистическая информация Крымстата)
  29. Всеукраинская перепись населения 2001 года. Итоги переписи населения 2001 года по Автономной Республике Крым (Крымстат). Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 28 декабрехь
  30. 4.1. Национальный состав населения. Архивйина 2015 шеран 25 сентябрехь // Итоги переписи населения в Крымском федеральном округе 2014 года на сайте Крымстата. Архивйина 2015 шеран 25 сентябрехь
  31. 1 2 Флаг Раздольненского района. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 16 июль. Архивйина 2019 шеран 16 июлехь
  32. 1 2 Герб Раздольненского района. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 16 июль. Архивйина 2019 шеран 16 июлехь

Кхин дӀа темана тӀехь