Ботанически йуьртан меттиг

Йуьртан меттиг лаьтта кӀоштан къилбаседа-малхбалехь, бай-аренан ГӀирмехь, арайолу Ӏаьржа хӀордан Каркинитан аймин къилбаседа берд тӀе. Доза ду малхбузехь Раздольнин, Чернышёвон, къилбехахь Ковыльни, къилбехахь а, малхбалехь а Ручьи йуьртан меттигашца^[14].

Меттиган майда 93,97 км²^[10].

Коьрта транспортан магистраль: автонекъ 35К-012. Черноморски — Воинка^[15].

Йуртан меттиган йукъа йоьду кхоъ йуьртан меттиг^[16]: Невозможно определить количество столбцов

1920-гӀа шераш долалуш Евпаторин кӀоштан йукъахь^[17] кхоьллира Аипан йуьртан кхеташо. 1926 шеран 17 декабран Йерригсоюзан бахархой багарбарца йуьртан кхеташонехь йара ши йуьрт: Аип а, Атай ГӀезалойн а бахархошца 440 стаг^[18]. 1935 шарахь Акх-Шейхан кӀошт йиллинчул тӀехьа^[19] (цуьнан 1944 шарахь цӀе хийцира Раздольнин кӀошт аьлла^[20]) кхеташо йукъатуьйхира керлачу кӀоштана.

РСФСР Лакхарчу Кхеташонан Президиуман 1945 шеран 21 августан омарца Аипан йуьртан кхеташонан сацамца цӀе хийцина Степновски йуьртан кхеташонна^[21]. 1946 шеран 25 июнехь РСФСР ГӀирмин областан йукъара облкхеташоно^[22], ткъа 1954 шеран 26 апрелехь ГӀирмин область дӀайелира РСФСР йукъара УССР йукъа^[23]. Йуьртан кхеташо дӀайаьккхина хан ца хаьа: 1960 шеран 15 июнехь иза йацара^[24]. МеттахӀоттийна кхеташо, Ботанически санна (йуьртан цӀе хийцина 1963 шарахь), 1967 шарахь январехь^[17]. 1968 шеран 1 январехь цунна йукъа йогӀурайарташ^[25]:

1977 шеран 1 январехь йиллира Чернышёвон йуьртан кхеташо, цунна йукъа дехьайелира Кропоткино, Портови, Чернышёво^[26]. 1977 шеран 1 июнехь дӀайаьхна Борисовка а, Присивашни.

1991 шеран 12 февралехь дуьйна меттахӀоттийна ГӀирмин АССР йуьртан кхеташо^[27], 1992 шеран 26 февралехь цӀе хийцина Автономин Республика ГӀирма^[28]. 2014 шеран 21 мартехь — Российн Республика ГӀирма йукъахь^[13]. «Республика ГӀирмехь муниципалан кхолламийн дозанаш хӀитторех а, муниципалан кхолламийн статус хӀотторех а лаьцна» 2014 шеран 4 июнан законаца административан декъан мохк кхайкхийна муниципалан кхоллам йуьртан меттиган статусца^[29].