Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Лаьмнел лекха (спектакль)

Лаьмнел лекха(оьрс. «Выше гор») — Нохчийн драмин Нурадилов Ханпашин цӀарах театр спектакль, премьера хилла 2017 шарахь 23 майхь Россин академин кегийрхойн театрехь[1].

Спектакль хӀоттийна нохчийн халкъан йаздархочун Ахмадов Мусан пьеси тӀехь, режиссёран постановке Россин Федерацин культуран хьакъйолу белхахочо, Нохчийн драмин Нурадилов Ханпашин цӀарах йолу театр исбаьхьаллин куьйгалхочо Ахмадова Хьавас.

Спектакль нохчийн маттахь йу оьрсийн маттахь синхронни гочдарца.

Дакъа лоцурш

1-ра дакъа. ГӀойсумах истори

  • ГӀойсум — Хамид Азаев
  • Баха — Амран Джамаев
  • Мааш — Мовсар Атаев
  • ГӀойсуман кӀант — Халиков Ризван
  • 1-ра жима стаг — Ислам Актулаев
  • 2-гӀа жима стаг — Адам Дадберов
  • Дауд — Арби Ахмадов
  • Абди — Асланбек Тавсултанов
  • Маса — Апти Султуханов
  • 1-ра зуда — Санухат Хакишева
  • 2-гӀа зуда — Межиева Марет
  • 3-гӀа зуда — Гайрабекова Марха
  • 4-гӀа зуда — Шахбазова Жамиля
  • Эльси — Аюб Цингиев
  • Амата — Петимат Мезиева
  • Аьчкан пхьар Байбетар — Хамзат Кутаев
  • Тойнехь нах: М. Мажиева а, З. Масарова а, А. Индербиева а, Хь. Устарханова а, М. Хадушкаева а, Л. Давдаева а, М. Пицуева а, З. Айдамирова а, К. Абдурашидова а, А. Гацаев а, С. Магомадов а, И. Актулаев а, А. Дадберов а, А. Товсултанов а, И. Абаев а, А. Й. Ахмадов а.

2-гӀа дакъа. Безамна валарх истори

  • Нажа — Хьамид Азаев
  • Кайсар —  Шамиль Алханов
  • 1-ра ха — Ислам Актулаев
  • 2-гӀа ха — Али Гацаев
  • 1-ра суьдхо — Успан Зубайраев
  • 2-гӀа суьдхо — Сатуев Лоьма
  • 3-гӀа суьдхо — Муталип Давлетмирзаев
  • 4-гӀа суьдхо — Умаров Магомед
  • Кюйра — Тимир-Булат Хасанов
  • Говда — Рамзан Умаев
  • Берд — Шерип Джабраилов
  • ТӀемалой: М. Жулягов а, Хь. Курсаевс а, И. Улабаевс а, А. Жуляговс а, Б. Усмановс а, А. Султухановс а, С. Магомадовс а, Х. Садаев а, А. Ахмадов а, А. Мунашев а, А. Дадберов а, И. Актулаев а, А. Сальгереев а, И. Абаев а.

3-гӀа дакъа. Хьайн дашна тӀехь латтарх лаьцна истори

  • Ульби — Сулейман Ахмадов
  • Ульбин нана — Зулейхан Багалова
  • Полковник — Аслан Ибрагимов
  • Эльси — Бай-Али Вахидов
  • 1-ра тӀемало — Тайсумов Тимур
  • 2-гӀа тӀемало — Ӏали Гацаев
  • 1-ра казак — Успан Зубайраев
  • 2-гӀа казак — Адам Дадберов
  • ГӀумки — Адам Мунашев
  • Аварец — Асланбек Тавсултанов
  • Нохчо — Апти Султуханов, Адам Мунашев
  • Йоккха стаг — Раиса Гичаева
  • ТӀемалой: Х. Садаев, Р. Халиков, А. Ахмадов, И. Абаев
  • Кизляран базарахь нах: З. Айдамирова, Л. Давдаева, А. Индербиева, Х. Устарханова, К. Абдурашидова, С. Магомадов, А. Мунашев, С. Хакишева, И. Ахмадов, М. Хадушкаева, Х. Садаев, М. Пицуева, И. Абаев, А. Исрафилова[2].

Сюжет

Нохчийн историн тайп-тайпана мур чулоцу пьесас. Йуккъерчу бӀешерийн хьалхарчу нохчийх лаьцна а, кхин а хьалха — эзарнаш шерийн кӀоргенехь кхолладелла нохчийн ламасташ эзар шо гергга хьалха муха хийцаделла бохучух а лаьцна ду иза[2].

Баккхийчеран кхеташоно тӀемалой кхойкху мостагӀчун тӀелатар йухатоха. ХӀетахьлерчу Ӏадаташца, тӀаьхьависнарг тарх тӀера охьакхосса веза — кхечарна кхерам санна. Цхьа тӀемало леррина массарел а тӀаьхьа гучуволу тӀаьхьа, боккъал а тӀаьхьависинарг, цу кепара «тӀеман заманан низамаш» дохийнарг ​​кӀелхьара ваккхархьама, Бакхийчеран кхеташоно сацам бо, сийлахьчу жимчу стеган дийна вита. Цу кепара, цу хенахь нохчийн гуманистически ламастан кхуьуш йолчу приоритетана дуьхьал дӀадоьдуш долу муьлхха а хӀума дӀахададора[2].

Кхин цхьа хенан шардар ду XX бӀешо долалуш. Шен йезар маре йоьдуш йуй хиъначу цхьана жимчу стага той дӀахьочу хенахь шен къовсамхо воь. Муьлххачу а таӀзарал а вон гечдар шена луш волу цӀий Ӏенош ву иза[2].

ГӀойсум къинтӀера волу шен кӀант вийначу Элсига, цо кхидӀа а пхьалгӀе болх бо. Хьалха заманахь пхьеран говзалла массо а къаьмнашна йукъахь Ӏаламат мехала лоруш хилла, хӀунда аьлча металлех говзанчо говран ленаш а, шалташ а йеш хилла, ширачу заманахь а, йуккъерчу бӀешерашкахь а оццул чӀогӀа оьшуш йолу, шайна йукъахь дуккха а тӀелетархойн тӀелетарш йухатохар а долуш. Ларамаза дац «Лаьмнел лекха» цӀе йолчу драматургехь аьчкан пхьаро йуьртан йуккъехь лаьтташ хилар, дийна «объект» санна. Амма Элсина шен хьалха хиллачу балха тӀе йухаверзар боккъалла а таӀзар дара, хӀунда аьлча, нохчийн Ӏадаташца, стаг вийначунна гечдахь, иза йуьртара аравоккху. КӀорггера бехк хиларан синхаам, дохковалар, йуьртахошна хьалха хилар, ГӀойсум бахьана долуш – Элси и Ӏазап лан ца ло, лелачу стаге вирзу[2].

Шен дашна тешаме хилар – иза бакъволчу къонахчун амал йу. Кхелха, амма хьайн дош кхочушде. Иза ца хилча, жимачо а, воккхачо а, лерам боцуш лелор ву хьо. Иштта маьӀна ду вайн замане кхаьчна, бакъ дийцар лоруш долчу кхоалгӀачу дийцаран[2].

Кавказан тӀом боьдуш, Кизляр гӀаларчу банкана тӀелатар дечу хенахь, цхьа обарг Ӏедалан кара воьду. Иза гӀалахь дӀатарвеллачу гарнизонан полковникна тӀе а воккху, цо оцу сохьта дӀакхайкхадо, массарна а кхерам санна, талорхо кхозуш ву аьлла. Валале хьалха полковника шен дош дӀало кхел йинчу стагана, цо цхьана дийнахь дӀахецар доьху, нийсса ткъе диъ сахьт даьлча ша оццу меттехь хир ву, вен кхел тӀеоьцур йу аьлла, тешош. Полковника гулбеллачаьрга вистхуьлуш, ша обарг дӀахоьца боху, нагахь цхьаммо шена йукъара хилча, шен метта закъалтана санна висахь. Полковника дӀахьедо шен лаамехь волчунна, нагахь санна билгалдаьккхинчу сахьтехь обарг йуха ца валахь, ша кхозуш хир ву аьлла. Обарг шен дош лардийр дуй, кийча вуй иза вен кхел тӀеэца[2].

Оцу туьйранехь гуш йу нохчийн ламастан мехаллаш: шен дашна тешаме хилар а, массо а хӀуманал лакхара декхар а, халонашна дуьхьал доьналла хилар а, сий долу стаг ларар а, иза мостагӀ велахь а[2].

Драмин постановка лаьтта цхьана йукъарчу ниткъаца вовшахтоьхначу дийцарех - генарчу дӀайаханчу заманахь схьадевлла нохчийн халкъан ламастийн хазалла а, хьекъалалла а, сийлалла сийлахьъйар а, лерина тӀаьхьенера тӀаьхьене дӀакхачийна, кхузаманан тӀаьхьенна меттах ца бовлу низам ду. Лаьмнел лекха долу низам[2].

СовгӀаташ

Премьера хиллачул тӀаьхьа Ахмадова Мусана йелира Россин Федерацин йаздархойн союзан Пушкин Александр Сергеевичан цӀарах йолу «Дашна а, гӀуллакхна а тешаме хиларна» мидал[3].

«Доза доцу сцена» VIII Дуьненайукъарчу къоман театрийн фестивалехь Нурадилов Ханпашин цӀарахчу Нохчийн пачхьалкхан драмин театро «Тоьлла спектакль» номинацехь совгӀат делира, толам баьккхина «Лаьмнел лекха» эпически драма. «Тоьллачу режиссёран сацамна» номинацехь хьалхара меттиг йаьккхина Ахмадова Хавас[4].

Рецензеш а, критика а

«...Режиссёран концепцино пьесин турпалхойн оьздангаллин харжаран уггаре а чолхе хаттарш дозане кхаччалц ирадо, вуно аттачу, амма цхьаъ бен доцучу бакъдолчу жамӀашка кхачадо - цхьана гечдар а, къинхетам а, шен дашна тешаме хилар а, шен безачарна жоьпалла хиларо вайна массарна а аьтто ба дахар барт болуш хилийта. Шира туьйранаш а, цу минотехь сцени тӀехь хуьлуш болу хиламаш а цхьаьнатохарца Ахмадова Хавас цхьана сюжетера кхечу сюжете довларш аттачу доккху ала мегар ду. Режиссёро оцу Къилбаседа Кавказан халкъан кхолламе дӀайуьйш йу цуьнан синмехаллаш, истори, культура шен бух тӀехь лаьтташ йолу чӀогӀа хьесий...», - йаздина Глебова Еленас «Страстной бульвар, 10» журналехь»[5].

Билгалдахарш

  1. ↑ Премьера спектакля "Выше гор" Чеченского театра имени Нурадилова состоялась в РАМТе - ТАСС, TACC. Дата обращения: 29 мартехь 2024.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Чеченский государственный драматический театр им. Х.Нурадилова. «ВЫШЕ ГОР» «ЛАЬМНЕЛ ЛЕКХА»(бил-боцу.). Чеченский государственный драматический театр им. Х.Нурадилова (2021-2024). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 29 март.
  3. ↑ Чеченская Государственная Телерадиокомпания "Грозный". Муса Ахмадов награжден медалью Союза писателей РФ за пьесу "Выше гор"(бил-боцу.). Чеченская Государственная Телерадиокомпания "Грозный". (25 мая 2017). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 29 март.
  4. ↑ Зарина Висаева. Театр им. Ханпаши Нурадилова взял две высшие награды фестиваля «Сцена без границ»(бил-боцу.). «Грозненский рабочий» — историческая, научно-познавательная и культурно-просветительская русскоязычная газета Чеченской Республики.. «Грозненский рабочий» — историческая, научно-познавательная и культурно-просветительская русскоязычная газета Чеченской Республики.. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 29 март.
  5. ↑ Елена Глебова. [рецензии на спектакль «Выше гор» Елены Глебовой (журнал «Страстной бульвар, 10», №2-202/2017 Вопросы чести и прощения] (русский) // Журнал "Страстной бульвар, 10" : журнал. — Проект Союза театральных деятелей Российской Федерации, 2017. — №2 (№ 2). — С. 94—98.

Хьажа кхин а

Категореш