Грозный (телеканал)

2003 шарахь бекарг беттан 23-чу дийнахь Нохчийчохь Конституцин референдум дӀахьочу хенахь болх бан йолайелла телерадиокомпани. Оцу дийнахь «Грозный» телевиденис, радиос дӀайаьхьира дуьххьара эфир^[2], бовзуьйтуш Нохчийн Республикин Конституци тӀеэцаран референдуман харжамаш, президент, Нохчийн Республикин харжамийн закон. Оцу хенахь Нохчийн Республикин хаамийн, зорбанан министр вара Гантамиров Бислан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин Правительствехь^[3], телерадиокомпанин директор — цуьнан шича Гантамиров Іела.

Дуьххьара эфиран технически дакъа: шовзткьа гергга стагах лаьтташ йолу штат, шиъ монтажан стол, шиъ видеокамера, комплектовани йоцу телевиденин, радион студеш.

2003 шарахь товбецан беттан шолгӀачу дийнахь республикин Президентан харжамаш хилале цхьа бутт хьалха, Гантамиров Бислан харжамашкахь Нохчийн Республикин куйгалхочуьнан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин некъа тӀехь ца хиларна, мукъа ваьккхира Министран даржах^[4]. Зорбанан Министерство цхьаьнатуьйхира къоман политикан, арахьарачу зӀенийн Министерствоца. Цунан куьйгалхо хӀоттийра Миннацан хилла куьйгалхо Джабраилов Таус. Иза вара Кадыров Ахьмад-Хьаьжин штабан куьйгалхо. Керлачу министро хийцира телерадиокомпанин директор, хӀоттош Ельсаев Іаламахад. Тележурналисташ гӀиртира Гантамиров Ӏела дӀацаваккхийта. Лаам кхочуш ца хилча, дӀабойлира балхара, дӀахьуш шайца техникин гӀирс. Телевиденин эфир йукъахайаьккхира товбецан беттан 5-чу дийнахь, йухаметтахӀоттийра товбецан беттан 8-чу дийнахь. 2003-чу шеран эсаран (октябрь) беттан 5-чу дийнахь Нохчийн Республикин президент хоржуш дӀабаьхьира харжамаш, хаьржира Кадыров Ахьмад-Хьаьжа.

2006 шарахь организацин пачхьалкхан статус йелира. Правительствон Председателан Кадыров Рамзанан организацин пачхьалкхан статус йаларан распоряжени дӀайийшира 2006 шарахь бекарг беттан 23 дийнахь, компанин кхо шо кхачаран даздаршкахь. Оцу шарахь асаран беттан 2 дийнахь «Грозненски телерадиокомпанин» цӀе хийцира «Нохчийн Пачхьалкхан телерадиокомпани» аьлла^[5].

2008 шеран лахьанан баттахь «Грозный» телерадиокомпанин пхи шо кхаьчча. Оцу хенахь хиллачу къоман политикан, арахьарачу зӀенийн, зорбанан, хаамийн министро Саралиев Шамсаила ма-аллара, кхоччуш нисдинера хӀора дийнахь дӀахьуш долу нохчийн а, оьрсийн меттанашкара хаамийн дакъа. Дийнахь-буса цхьайтта сахьтехь гойтуш шаьш кечйина материалаш. Телерадиокомпанин техникин дакъа ду массо декъахь карладаьккхина^[6].

2008 шеран гӀуран баттахь аналоган спутникан вещани тӀекхийтира, цуо аьтто бира Россехь, Малхбузенан Европехь, Азехь, Къилбаседа Африкехь сигнал лаца. Вещани кхочуш йора Azerspace-1 спутникца, иштта российски операторшца Триколор ТВ, НТВ-ПЛЮС, МТС ТВ.

2011 шарахь дуьйна йолийна телерадиокомпанехь интернет-вещани. Йерриге видеоконтент телерадиокомпанин официальни сайтан тӀехь ю.

2013 шеран кхолламан беттан 1 дийнахь дуьйна хийцира заставкаш а, программийн анонсаш а. «Грозный» НПТРК-н суртхӀотторан пакет кхоьллина SHANDESIGN компанис.

2014 шеран чеккхенехь телерадиокомпани болх бан эксплуатаце елира керла аппаратан-студин комплекс. Оцу гӀуллакхна аьтто бира ахчанца Нохчийн Республикин Мехк-Дас Кадыров Рамзана а, Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цӀарахчу йукъараллин фондо а гӀо лацар бахьана долуш.

2017 шарахь хийцамаш хилира хаамийн «Хаамаш», «Хаамаш-7» программийн суртхӀотторан гайтамашкахь.

«Грозный» НПТРК-н АСК-2 керла студин комплексо йукъалоцу кхоъ телевиденин павильон. Уггаре йоккхачуо дӀалаьцна 500 квадратан аьрша, чухоам бу ши бӀаь гергга стаг.

Цу павильонан йу йаккхий технически таронаш. Царна юкъахь видео пен 42 дюйман диагональ йолуш 64 мониторах лаьтташ болу. Цуьнан йукъара барам — 73387,2/4165,6 мм. 8 HD камераш Grass Valle LDx 80, царах цхьаъ йу кран тӀехь. Керлачу павильонан таронаша аьтто бо цхьаьне массо камершна тӀехь запись йан, иза къаьстина башха ду ток-шоу программа дӀаязйеш. Лелош йолу 500 терабайт серверо йоьдаш лаьтташехь записе хьожуьйту, цу хеннахь монтаж а йойту.

Телевииденин стандартан серло хилар совнаха, павильонан йу кхи тӀе концертнин а. Комплексан йу лерина йозаллийн лифташ, машен а чу хоьар йолуш. Керла студис аьтто бо телетӀайш дадахьа а.

2013 шарахь хӀор шеран телевиденин къовсамехь керла техникин гӀирс болу студис йаьккхина «Инновацин» номинацехь хьалхара меттиг.

Керла съемкаш йо павильон йукъараллин-политикин ток-шоу программашна леррина йу. Цул совнаха, цу чохь йу йеригге таронаш телепрограммашна а, тайп-тайпана мероприятеш а, презентацеш а, мини-концерташ а дайахьа а.

Керлачу студин дизайн йина «Останкино» техникин тушан говзанчаша. Павильон чохь йу RGB серло луш подиум 8 режимехь болх беш йолу. Подиуман конфигурацис аьтто бо кхоъ-йиъ кепехь иза лело. Декорацийн йу дукха функцеш масийтта белхан агӀонаш йолуш.

Керла студи арахоьцуш деригге белхаш кхочуш дина Москвара а, «Грозный» НПТРК-н а технически декъан сотрудникаш, шина шарахь кечамаш беш уьш хилира Амстердамехь, Лас-Вегасехь, Москвахь, иштта дуьненахь боьвзаш болчу телевиденин гайтамашкахь а.

Дахьучу белхаца цхьаьна Grass Valley компанин говзанчаш Ӏамийра монтаж телевиденин белхалошна. Ӏамораш дӀадаьхьира бархI инженераш а, царах кхоа серверан кхачойаран. Таханлерачу дийнахь керлачу павильонехь болх беш йу техникин тоба, инженераш, серло хӀоттораш, звукооператорш, режиссераш.

Билгал даккха деза, кху тайпа техникин гӀирс бац Москвахь Федеральнин телеканалашкахь бен.

Стационарни съемочни павильон хилар совнаха, «Грозный» НПТРК-н йу дехьа-сехьа йоккхуш йолу 12 камерца телестуди. Эшахь иза шорйан йиш йу 16-ца. Цуьнан коьчалаш дика хиларна тӀаьхьайисна йац АСК-2 студийн комплексан. HD камера Grass Valley LDX 80 йеха фокусан объекташца FиЈпоп НА 27I6.5 BESM аьтто бо йоккхачу планаца съемка йан, хуьлийла иза хьажар, йа футболех ловзуш-туьппалг.

ХӀара санна станци таханлерачу дийнахь йац Къилбаседа Кавказехь, йа Къилба Федеральнин гуонахь.

Дехьа-сехьа йоккхуш йолу телевиденин комплекс лелайо Россин футболан премьер-Лигин матчехь. ХӀинцалца РФПЛ съемка йора Москвара телеканалаша, хӀунда аьлча Къилбаседа Кавказехь кху тайпа станци йацара. Ткъа тахана Нохчийн Республикин «Грозный» телерадиокомпанехь лакхара хаарш а, технически дакъа хиларна болх бу дӀахьуш лаккхарчу тӀегӀанехь. Футбол гайтар совнаха, дехьа-сехьа лелочу телевиденин станцис прямой эфирехь гойту йоьвзаш йолу спортан турнираш, арахь фестивалаш, дукха адам долу демонстрацеш, дуьйладаларш.

Директораш

• Гантамиров Ӏела (2003 шеран бекарг — товбецан бутт)
• Ельсаев, Ӏаламхьад Ӏабдул-Хьамидан воӀ(2011—2012)
• Бачаев, Адлан Алексеевич (2012 шеран хӀутосург бутт^[7] — 2017 шеран бекарг бутт)
• Дудаев, Ахьмад Махьмудан воӀ (2017-чу шеран март беттан 9-гӀа де^[8] — 2020 шеран асаран бутт)
• Ахмадов Чингиз (2020 шеран асаран баттахь дуьйна)^[9].

Телеканалан Ӏалашо Нохчийн Республикехь а, арахьара бахархошна а къоман культуран кхетам лакхабаккхар, кхечу пачхьалкхашкахь республикехь долу хьал, кхиамаш гайтар билгалдаьккхина телеканало.

«Тхан телерадиокомпанин коьрта Ӏалашо — Россин а, Евразин а медиапространствехь Нохчийн Республика ондда экономикин а, культурин а, спортан а тӀаьхьало а йолуш, кхиамца кхуьуш йолу регион санна гайтар^[1]».

«Грозный» телерадиокомпанис йьхна тайп-тайпанчу къовсамашкахь тоьлла меттигаш, царна йукъахь:

• 2012 шарахь — «Золотой луч» Къоман преми «Регионашкахь тоьлла кабельни канал» номинацехь;
• 2013 шарахь — «Прессан къастам», «Хьовсархойн къастам», "Къастам' номинацехь «Золотой луч» Къоман преми^[10];
• 2013 шарахь — Къилбаседа Кавказан тоьлла шуьйрачу хаамийн къовсам. «Къилбаседа Кавказехь тоьлла телекомпани», «Къилбаседа Кавказехь тоьлла радиостанци» номинацехь хьалхара меттигаш;
• 2017 шарахь — «Грозный» НПТРК Россин телеканалашна SMM-рейтинган уггаре лакхара меттехь йу. И таллам дӀабаьхьна Россин телерадиовещателийн къоман ассоциацис цхьа миллион вахархо волу гӀаланашкахь. Таханлерачу дийнахь «Грозный» телерадиокомпанин интернет машанехь ву пхи эзар сов подписчик.

«Грозный» НПТРК-н сотрудникаш Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин сийнна лерина Журналистийн Дуьненаюкъарчу «Дашо пелаг» конкурсехь толамаш баьхна:

• 2006: Тоьлла телевизионни материал — «Чума 21 века» Хакимова Лолитин фильм;
• 2007: Тоьлла дебют — «Соьлжа-ГӀалийца Ӏуьйре» («Утро с Грозным») Ламхаева Элитин передача;
• 2007:Тоьлла материал
• 2007: Нохчийн Республикехь граждански юкъаралла кхоллаяларх а, кхиорах а уггаре а тоьлла материал — Тутаева Санет Мухадиновна, «Недопитая чаша жизни» передача;
• 2007: Нохчийн Республикин кегийрхойх лаьцна тоьлла материал — «АРЦ» кегирхойн передача Заурбеков Зелимханан;
• 2007: «Литературин йешар» Гайтукаев Ахьмадан радиопередачан хьалхара меттиг
• 2012: Кадыров Ахьмад-Хьаьжин иэсан лерина тоьлла произведенин хьалхара меттиг- Бонадыкова Алевтина.

Компанин белхахой иштта кхин йолчу регионан, йерригроссин, дуьненайукъарчу къовсамашкахь билгалбаьхна, царна юкъахь:

• 2012 год: Дельфийски ловзараш, Манаева Милана — хьалхара меттиг;
• 2012 год: Нохчийн Республикин шуьйрачу хаамийн гӀирсийн «Служу Отечеству» тоьлла журналистийн белхийн конкурсехь хьалхара меттиг «Телевидени» номинацехь — Шахидов Мурат;
• 2012 год: Дуьненаюкъара Артийски комитетан премин лауреат «Журналист года» номинацехь — Алдамова Зарета;
• 2014: «ТЭФИ-регион» Йерригроссион телевизионни конкурс, «ПИТЧИНГ ИДЕЙ проектов телесериалов и телепрограмм, разработанных в форме кросс-медиа, которые создаются и развиваются в разных форматах» конкурс — Шахидов Муратан «Незваные гости» телепроект^[11];
• 2015: Къиилбаседа Кавказан журналисташна йукъахь хьалхара стипендиальни конкурсан лауреат хилла телекомпанин сотрудник Ефремов Дмитрий. Иштта эсаран баттахь «Россехь предпринимательство: истори, кхачамбацарш, кхиамаш» журналистийн конкурсехь шолгӀа меттиг йаьккхина цуо «Кавказская перспектива» ток-шоуца «Предпринимательствох лаьцна теле- йа радиокомпанин эфирехь материал» номинацехь.
• 2015: Дахшукаева Сапията «Шарахь цхьа де» («Один день в Шарое») фильмаца толам баьккхина «Меридиан надежды» экологин фестивалан «Ӏаламе а, Даймахке а болу безам экран тӀехь уггаре а дикачу агӀора гайтар» номинацехь.

Иштта телерадиокомпанин белхахой билгалбаьхна Нохчийн Республикин совгӀаташца а, сийлаллин цӀерашца а:

• Бачаев Ӏадлан — «Нохчийн Республикин хьалха баккхий кхиамаш бахарна» мидал^[12] (Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Рамзанан Указ, гӀуран бутт, 2012 шо), «Нохчийн Республикин хьакъволу журналист» цӀе, Нохчийн Республикин Мехк-Ден Баркаллин кехат шен балхахь кхиамаш бахарна^[13];
• Арсанукаев Артур — «Нохчийн Республикин хьалха баккхий кхиамаш бахарна» мидал (Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Рамзанан Указ, гӀуран бутт, 2008 шо);
• Эзирали Шамсудинов — «Нохчийн Республикин хьалха баккхий кхиамаш бахарна» мидал (Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Рамзанан Указ, гӀуран бутт, 2011 шо), Кадыровн Орден (Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Рамзанан Указ, гӀуран бутт, 2013 шо);
• Лолита Хакимова — «Нохчийн Республикин хьалха баккхий кхиамаш бахарна» мидал (Нохчийн Республикин Мехк-Ден Кадыров Рамзанан Указ, кхолламан бутт, 2013 шо);

«Грозный» телерадиокомпанин ткъа гергга сотрудникашна йелла «Нохчийн Республикин хьакъволу журналист» цӀе.

2014 шеран гӀуран баттахь Къилбаседа Кавказан гуонан шуьйрачу хаамийн гӀирсийн шолгӀачу форуман гурашкахь дӀайаьхьначу «Media Кавказ» конкурсехь «Грозный» НПТРК «Къилбаседа Кавказехь тоьлла шеран телеканал», «Къилбаседа Кавзехь тоьлла радиостанци» номинацешкахь къастийра тоьллачарех^[14][15]. Иштта Россин футболан Премьер-Лигин диплома а делла даймехкан футбол кхиорехь болх барна^[16].

Хаамаш бахархошка дӀакхачийтарехь, Нохчийн Республикин Ӏедалан болх гайтарна «Нохчийн Республикин хьалха баккхий кхиамаш бахарна» мидал йелла хаамийн редакцин корреспондентан Гацаева Ясминин, «Нохчийн республикин хьакъволу журналист» цӀе корреспонденташна Солтымурадов Мохьмадан, Муцураев Алхазуран, Саламова Зураин. Иштта дукха шерашкахь болх барна къастийна «Грозный» НПТРК-н хаамийн редакцин шеф-редактор Исаева Аза, исбаьхьаллин-самукъдаккхаран программийн шеф-редактор Арсалиева Люба, интернет редакцин шеф-редактор Ефремов Дмитрий. Сийлаллин билгало йелла корреспондентан Магомаев Асланбекан, режиссеран Чекуев Мохьмадан, видеооператоран Мовсаев Мохьмад-Салахьан, выпускан декъан коьртехь йолчу Дельмиева Хьавана^[13].

2023 шерахь «Золотой Витязь» кинофорумехь «Созерцающий ветер» Нохчийн телерадиокомпанин фильмана совгӀат делла^[17].

2025 шарахь Нохчийн Республикин Мехк-Дас Кадыров Ахьмад-Хьаьжин Рамзана шен Указца «Грозный» НПТРК-н аналитикин программин редакцин лакхарчу тӀегӀанан видеооператорна Хизиров Ӏумарна Нохчийн Республикин лакхара цӀе — «Нохчийн Республикин Турпалхо. Къонах» йелла^[18].