Шира Керла Шо
Шира Керла шо (оьрс. Старый Новый год) — Керла шо юлианан рузманца (ширачу кепехь). Керла шо ширачу кепехь дӀадолало 31 декабрехь (13 январь) буьйсанна 1 январе (14 январь) кхаччалц лаьтта[1].
Дешнийн цхьаьнакхетар оксюморонан масал ду. Официалан доцу дезде, ламастехь даздеш долу пачхьалкхашкахь, церан килсашкахь юлианан рузманца Рождество даздо 25 декабрехь (7 январехь).
Цуьнга хьаьжжина, юлианан рузманца Керлачу шарца догӀуш ду «ширачу керлачу шеран» де. Деза де кхолладалар доьзна ду, рузманан ламастаца, Рождествон де Керлачу шарна хьалха хила дезаш хиларца, иштта православин килсехь Григорианан Керлачу шарахь Рождествон марха билгалдоккхуш хиларца, цуо юкъара ца доху даккхий синкъерамаш, чомехь кхача баар а, самукъадаккхар а.
Ӏиданан географи
Керла шо юлианан рузманца даздеш ду постсоветан пачхьалкхашкахь хилла ца Ӏаш, цхьайолчу кхечу пачхьалкхашкахь а. Масала, уьш ю Сербин православин килсан тӀеӀаткъам беш йолу регионаш — Къилбаседа Македони, Серби, Черногори. Цул сов, хӀара ю Румыни, Швейцарин а, Уэльсан а дакъош, ткъа Шотландехь и даздар нисло Чиллан-беттан 12-чу дийнахь. Изза де леладо цхьадолчу Африкан къаьмнаша, шайца тера рузма йолуш[2][3].
Кхечу мехкашкахь
Россехь
1699 шеран 30 декабрь — Петр I-чун омрица Россехь шеран юьхь дӀаяхийтира юлианан рузманца 1 сентябрера 1 январе. Шира Керла шо даздаран ламаст кхолладелира 1918 шарахь григорианан рузма юкъаяьккхинчул тӀаьхьа, цуьнан жамӀехь юлианан рузманца 1-ра январь нисъян йолаелира къобалйинчу григорианан рузманца 14-гӀа январца[4]. Ширачу Керлачу шеран хьалхарчу дийнахь Оьрсийн православин килсо даздо Везачу Элан дезде а[5], Василий Великий дагалецамаш а. И де килсан керла шо дац, иза даздеш ду 1 (14) сентябрехь.
Дукхахьолахь иза даздо баккхийчу наха а, йуьртарчу бахархоша а, Сибрех а, Генарчу Малхбалехь а бехачу бахархоша а. Иза уггаре а кӀезиг даздо кегийрхоша а, гӀалин бахархоша а, интеллигенцино а. Дукхахболу респонденташ дуьхьал бу и дезде официалан дезачу денойн тептаре тӀетохарна.
Шира Керла шо даздарехь шира Ӏадат ду цӀахь безачаьрца суьйре дӀайахьар, телевизор а хьожуш, ламастан кхачанаш а, масала, оливье салат а кечйеш[6][7]. Цкъацкъа шира гӀиллакхаш а дисина кхачаца доьзна.
Советан пачхьалкхехь хиллачу республикашкахь
Шира Керла шо даздо иштта кхечу Советан пачхьалкхехь хиллачу республикашкахь а, масала, Беларусехь, Казахстанехь, Гуьржийчохь, Эрмалойчохь, Молдавехь, ГӀиргӀизойчохь, Азербайджанехь, Узбекистанехь. Балтин пачхьалкхашкахь а, дозанал арахьа а и дезде дезаш ду оьрсийн мотт буьйцучара а, православни тӀебаьхкинчу нахана а.
Билгалдахарш
- ↑ Старый Новый год. Ведомости. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 ноябрь.
- ↑ В каких странах отмечают Старый Новый год. Yakutia-Daily.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 ноябрь.
- ↑ Старый Новый год-2025: какого числа отмечают, как появился праздник, приметы и традиции. vtomske.ru (2024 шеран 13 декабрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 ноябрь.
- ↑ Старый Новый год: история, традиции, приметы Старый Новый год: история, традиции, приметы. Inkazan.ru (Инказан.ру) (2024 шеран 12 январь). ТӀекхочу дата: 2026 шеран 12 январь.
- ↑ Декрет СНК гласил: «Первый день после 31 января этого года считать не 1-м февраля, а 14-м февраля, второй день считать 15-м и т. д.» (О введении западно-европейского календаря // Собрание узаконений и распоряжений рабочего и крестьянского правительства. П., 1918, № 19, ст. 289).
- ↑ Старый Новый год — 2024. ВЦИОМ. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 ноябрь.
- ↑ Исследование: 36% россиян будут есть «Оливье» в Старый Новый год. БезФормата - Санкт-Петербург. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 10 ноябрь.