Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Чермоев, Орца Исхьакъан кӀант

РУВИКИ чохь изза фамили йолчу кхечу адамех лаьцна йаззамаш бу Чермоев.

Чермо́ев Óрца Исхьа́къан кӀант (оьрс. Чермоев, Арцу Исхакович; 1825 шеран 16 июль — 1895 шеран 27 сентябрь) — XIX-чу бӀешеран российски тӀеман хьаькам, Кавказан (1842—1864) а, оьрсийн-туркойн (1877—1878) а тӀемийн дакъалацархо, 1977-чу шарахь Нохчийчоь йозуш йоцуш хилийтархьама, куьйгалла деш Зандакъойн Ӏелабек-Хьаьжа а, Дуев Ума-Хьаьжа а, Бенойн Солтамурд а, ЦӀонтройн Сулейман а волуш, Нохчийчохь дӀабаьхьна гӀаттам бохоран дакъалацархо[1][2][3]. 1894-чу шарахь императоран указца российски элин цӀе йелла[4]. Нохчийн къомах ву.

Биографи

Дуьненчу ваьлла 1842-чу шеран мангалан беттан 2-чу дийнахь. Кавказан тӀом боьдуш болуш российски эскарехь гӀуллакх дан вахана.

1842-чу шеран мангалан беттан 2-чу дийнахь Дагестанан дошлойн милици вахана. Кавказан эскаран штабехь ламанан меттанийн гочдархо вара. Эскарехь гӀуллакх дан волавелчахьана дуьйна жигара дакъалоцуш вара Къилбаседа Кавказерчу хиламашкахь, 1946-чу шеран кхолламан беттан 5-чу дийнахь тӀамехь билгалваларна прапорщикан чин делла. 1949-чу шарахь йезачу Аннин 4-чу даржан орденца совгӀат дина, оццу шеран хьаьттан беттан 27-чу дийнахь подпоручикан чин а делла. РогӀерчу шарахь йезачу Аннин таррашца а, бантаца а йолу 3-чу даржан орден йелла. Ткъа иштта, шо даьлча, 1951-чу шеран лахьанан беттан 20-чу дийнахь «Майраллина» аьлла, йоза тӀехь долу дашо жӀакка йелла.

Кавказан эскаран дошлошна йукъахь гӀуллакх деш тӀамехь билгалваларна поручикан чин (1851-чу шеран товбецан беттан 15-чу дийнахьлерчу лакхаваккхарца, 1852-чу шарахь) а, штабс-капитанан чин (1852-чу шеран асаран беттан 13-гӀа де) а, капитанан чин (1853-чу шеран гӀуран беттан 19-чу дийнахьлерчу лакхаваккхарца, 1854-чу шарахь) а, везачу Владимиран бантаца йолу 4-чу даржан орден (1854-чу шрахь) а йелла Чермоевна. Цул тӀаьхьа, цкъа хьалха майоран чине (1856-чу шеран хьаьттан беттан 26-гӀа де) а, тӀаккха подполковникан чине (1859-чу шеран хьаьттан беттан 17-чу дийнахьлерчу лакхаваккхарца, 1859-чу шрахь) а дехьаваьккхина. 1852-чу шарахь чов йина.

1859-чу шеран товбецан беттан 20-чу дийнахь Чермоев Орцина везачу Георгийн 4-чу даржан орденца совгӀат дина:

Оханан беттан 10-чу дийнахь, Османан тоба йохочохь, масех милцочуьнца цхьаьна дошлошна хьалхаваьлла а волуш, Дольце кӀотар йолчу чӀожа чу а иккхина, хьалхара тӀекхетта оцу латарехь схьадаьккхинчу мостагӀчун герзашна.

Малхбален Кавказехь дӀабоьрзучу хиламашкахь дакъалаьцна а ву Чермоев. Йезачу Аннин таррашца а, императоран тажца а йолу 2-чу даржан орден йелла цунна. 1862-чу шеран гӀуран беттан 18-чу дийнахь полковникан чин а йелла цунна.

300px-Генерал Арцу Черомев.jpeg

1871-чу шеран товбецан беттан 24-чу дийнахь инарла-майоран чин а луш, дарж а доцуш эскаран дошлошна йукъавахийтина, ткъа 1872-чу шеран гӀуран беттан 25-чу дийнахь Кавказан тӀеман гуонан эскарш долчохь хила дӀахӀоттийна.

1877-1878-чуй шерийн оьрсийн-туркойн тӀом болчу хенахь Чермоев Кавказехь долуш долчу эскарийн могӀарехь йолчу Нохчийн дошлойн-иррегулярни полкехь куьйгалла деш вара[5]. 1877-чу шеран асаран беттан 13-чу Зивинехь хиллачу латаршкахь а, хьаьттан баттахь хьалхарчу гӀуллакхашкахь а тӀехдика гайтина цо ша. Хьаьттан беттан 8-чу дийнахь сатосуш нижегородски драгунаша гӀо а деш, дошлойн дакъойн а, нохчийн милицин а таллархошца туркойн пашин Субботанан лагерьна тӀелетта иза. Цигахь 100 гергга стаг вийна, шайна йукъахь лагеран хьаькам Рашид-Бей а волуш, 27 стаг йийсар вина, 30 говр а, дуккха а герзаш а даьхна. Цул тӀаьхьа Курюк-Дара йуха а веана.

Императора Александр ӀӀ-чо «1877-чу шеран тайп-тайпанчу хенашкахь туркашца хиллачу гӀуллакхашкахь тӀехдика майралла гайтарна Кавказан эскаршкахь дошлошна йукъахь волчу инарла-майорна Чермоев Орцина совгӀатна» гӀуран беттан 17-чу дийнахь везачу Станиславан таррашца йолу 1-чу даржан орден йелла. РогӀерчу шарахь 1878-чу шеран хиламашкахь билгалваларна йезачу Аннин таррашца йолу 1-чу даржан орден а йелла цунна.

ТӀом дӀабаьллачул тӀаьхьа а вара Чермоев Кавказан тӀеман гуонан эскаршна йукъахь. Иза велла 1895-чу шеран товбецан беттан 27-чу дийнахь (могӀарера дӀаваьккхина эсаран беттан 19-чу дийнахь).

Доьзал

Кхаа зудчо вина 5 кӀант а, 6 йоӀ а йара цуьнан.

undefined

Чермоевн кӀентий, шайна йукъахь билгалволуш Ӏабдул-Межид а волуш, Россехь а уггаре баккхийчу махлелорхойх бара, Нохчийчоь а, Дагестанехь а мехкадаьттан промыслаш а, Къилбаседа Кавказан (Къилбаседа ХӀирийчохь а тӀаьхьа) тайп-тайпанчу меттигашкахь латтанаш а дара церан.

Цуьнан воккхахволчу кӀантана Арсемикана (1856) «Бурятский» аьлла цӀе йелла (Нохчийчоь а, Дагестан а йаьккхинчу элин Бурятскийн сийнна).

Цуьна кхиболу кӀентий (Даниель а, Султан а, Арслахан а, Ӏабдул-Муслим а, Ӏазиз а) а хилла тӀеман гӀуллакххой, шайна тӀаьхьа тӀаьхье а йитина цара.

Пхеа йоьӀа дина дуккха а берийн бераш хилла цуьнан. Чермоев Тапа Париже дӀаваханчул тӀаьхьа цуьнан хӀусамехь Ӏаш 80 гергара стаг вара.

1899-чу шеран гӀуран беттан 23-чу дийнахь Куьйгалла дечу Сенатан указца Чермоев Орцин цӀийнах болу нах шайн дайшкара дуьйна болу дворянинаш а лерина, Ставропольски губернин дворянийн тайпанан книги тӀе а йазбина.

СовгӀаташ

Чермоевн тайп-тайпанчу совгӀаташна йукъахь 10 орден а йара[6]:

  • Йезачу Аннин 4-чу даржан орден (1849-гӀа шо);
  • Йезачу Аннин таррашца а, бантаца а йолу 3-чу даржан орден (1850-гӀа шо);
  • «Майраллина» аьлла, йоза тӀехь долу дашо жӀакка (1851-чу шеран лахьанан беттан 20-гӀа де);
  • Везачу Владимиран бантаца йолу 4-чу даржан орден (1853-гӀа шо);
  • Везачу Станиславан императоран тажца а, таррашца а йолу 2-чу даржан орден (1858-гӀа шо);
  • Везачу Георгийн 4-чу даржан орден (1859-чу шеран товбецан беттан 20-гӀа де);
  • Йезачу Аннин таррашца йолу 2-чу даржан орден (1865-гӀа шо, орденца долу таж 1869-чу шарахь дӀаделла);
  • Везачу Владимиран бантаца йолу 3-чу даржан орден (1874-гӀа шо);
  • Везачу Станиславан таррашца йолу 1-чу даржан орден (1877-чу шеран гӀуран беттан 17-гӀа де);
  • Йезачу Аннин таррашца йолу 1-чу даржан орден (1878-гӀа шо);
  • Везачу Владимиран 2-чу даржан орден (1883-гӀа шо).

Билгалдахарш

  1. ↑ Вооруженные восстания чеченцев в Российской Империи. web.archive.org (2012 шеран 5 май). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 23 декабрь.
  2. ↑ В Чечне возмутились идеей назвать поселок в честь царского генерала. lenta.ru. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 23 декабрь.
  3. ↑ Алибек-Хаджи Алдамов. ИА Чеченинфо. ТӀекхочу дата: 2025 шеран 23 декабрь.
  4. ↑ Янчевский Н.Л. Гражданская борьба на Северном Кавказе (в двух томах). — Ростов-на-Дону: Севкавкнига, 1927. — Т. 2. — С. 208.
  5. ↑ Ибрагимова З. Х. Чеченцы в зеркале царской статистики (1860-1900). — М.: Пробел-2000, 2006. — С. 48. — 244 с. — ISBN 5-98604-066-Х.
  6. ↑ Список генералам по старшинству. Составлен по 1 сентября 1893 года. — СПб., 1893. — С. 409.

Хьосташ

  • Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. — Т. II. Л—Я.. — М., 2009. — 704—705 с. — ISBN 978-5-9524-4167-5.
  • Гизетти А. Л. Сборник сведений о георгиевских кавалерах и боевых знаках отличий Кавказских войск]. — Тф., 1901. — С. 143—144. Руниверс.
  • Исмаилов Э. Э. Золотое оружие с надписью «За храбрость». Списки кавалеров 1788—1913.. — М., 2007. — 229 с.
  • Список генералам по старшинству.. — СПб., 1894. — 416 с.
  • Старчевский А. А. Памятник Восточной войны 1877—1878 гг.. — СПб., 1878. — 14 с.
  • Ибрагимова З. Х. Чеченцы в зеркале царской статистики (1860—1900). — М., 2006. — 195, 202 с.
  • Опрышко О. Л. Кавказская конная дивизия. 1914—1917. Возвращение из небытия.. — Нальчик: «Эльф-Фа», 2007. — 36 — 39, 450—454 с.

Категореш