Соьлжа-гӀалин хӀост

Соьлжа-ГӀалин хӀост (оьрс. Герб Грозного) — Россин Федерацин Нохчийн Республикин коьрта гӀала йолчу Соьлжа-ГӀалин пачхьалкхан символ йу. ЧӀагӀйина 2010-чу шеран 22-чу сентябрехь, РФ-н Пачхьалкхан геральдикин регистре дӀайазйина № 6266 терахьца^[1].

ХӀостан геральдикин(оьр.)нохч. сурт иштта ду:

Баьццара бай тӀехь, детин аса йолучу цӀечу бух тӀехь — оццу металлах дина маьждиг ду. Маьждиган кораш а, неӀарш а байн бос болуш йу, тхевнаш сийна ду, ткъа коьртачу нартолан буьххьехь маӀаш хьалайерзийна беттан са болу дешийн шпиль йу. Маьждиган минбараш а детин ду, сийначу тхьоврашца а, дешийн боххьешца а. ХӀора агӀор цхьа минара маьждигна герга йу, ткъа важа — генаха йу. Маьждиг а, минараш а кхо тӀегӀа йолчу детин бух тӀехь лаьтташ йу, царех лахарниг турс чу йазйина йу^[2].

Коьрта элемент «Нохчийчоьнан дог» маьждиг ду, цуо регионан синмехаллин центр гойту. Баьццара бос Ислам динан, кхин а карладаларан а, дахаран а билгало йу. ХӀостан лахарчу декъехь цӀечу бай тӀехь йолу детин асано Соьлжа эрк гойту, цуо гӀала йиллина йу бохучунна билгало йо.

ГӀалин хьалхара хӀост 1875-чу шарахь чӀагӀйира, Теркан гуонан геральдикин бух тӀехь:

«Ӏаьржачу турс тӀехь, аьтту агӀор детин тулгӀенан аса. Дешийн дечиг тӀехь Императоран штандарт. Турс Царствон тажца кечйина йу, дешийн нажан гӀашца а, Александровски лентица а го бина йу».

Детин асано Терк эрк гойтура, иза дуккха а хенахь Къилбаседа Кавказехь Россин доза хилла. ХӀостан проект Б. В. Кёнес кечйинера, цо кхин а детин лам а, шина агӀор дешийн хӀордан лилиш а йолу сийначу турсца вариант а кховдийнера^[3]^[4].

Соьлжа-ГӀалин советан хӀост 1969-чу шеран 20-чу августехь тӀеийцира. Суьртан автор Николай Павлович Недужий вара. Композицис гӀала йоккха промышленностан центр хилар гойтура: йуккъехь маьхкдаьттан бӀов йара схьакхеташ долчу малхана хьалха, цуо экономикин потенциал а, промышленность йуьртабахамца йозуш хилар а чӀогӀа гойтура^[5].

ХӀост ламастан турс кепехь йу, иза 2 вертикальни а, 2 горизонтальни а декъе йекъна йу. Лакхарчу асано йерриг локхаллин 1/4 дакъа лоцу, иза 2 сюжетца йу: аьтту агӀор [хьажархочунна] муаран орденан лента йу, цуо Грозни гӀалин пролетариатан революцин а, белхан а ламасташ гойту, иза ТӀеман ЦӀечу Байракхан орденца совгӀат дина йу. Аьрру агӀор [хьажархочунна] 3 ламанан баххьаш гойту, царна кӀелахь къоман орнамент йу, цуо Соьлжа-ГӀала Нохч-ГӀалгӀайн АССР-н коьрта гӀала хилар чӀагӀдо. Лахарчу декъехь, йерриг локхаллин 3/4 дакъа лоцуш, Россин Федерацин байракхан бух тӀехь геральдикин хьаьрк йу, цуо гӀалин коьрта экономикин профиль гойту — мехкдаьтта даккхар, мехкдаьтта тодар, нефтехими, машиностроение а, наука а. Иза хӀотталуш йу лахахь йийцина символех — маьхкдаьттан вышка, мехкдаьтта тоден установка, ах мехкдаьтта долу реторта, шестерня^[5].

2010-чу шарахь тӀеэцначул тӀаьхьа, хӀост муниципалан символикин бух хилира. 2021-чу шарахь Соьлжа-ГӀалин байракх карлайаккха сацам бира, тахана иза кӀади ду, цуо йуккъехь хӀост тӀера маьждиган сурт гойту (кхо тӀегӀа йолчу бух тӀехь). 2015-чу шарахь Соьлжа-ГӀалина «ТӀеман сийлаллин гӀала» статус йаларна, пачхьалкхан дезчу деношкахь хӀост кхин йолу статусан элементашца лело бакъо йу: турс тӀехьа вовшаххерцина ши тур хила тарло, ткъа турс тӀехула пхи са болу дешийн башенни таж хила тарло.

Таханалерачу хӀостан проект кечйинарш геральдисташ Дмитрий Иванов а, Александр Грефенштейн а бу. Церан проект историн ламасташца а, гӀалин керлачу йуьхьца а уггаре йогӀуш йу аьлла къобалйира.

↑ Решение Грозненской городской Думы Муниципального образования городского округа Грозного от 01.10.2019 № 44 Об утверждении Положения «О гербе и флаге города Грозного» в новой редакции - chechnya-gov.ru (бил-боцу.). chechnya-gov.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.
↑ Дмитрий Иванов. Геральдика сегодня || Чечня (бил-боцу.). sovet.geraldika.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.
↑ .
↑ Охонько, 2006, с. 40–45.
↑ ¹ ² Герб Грозного (бил-боцу.). www.heraldicum.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.

Охонько Н. А. . — P. 51.

[1] Решение Грозненской городской Думы Муниципального образования городского округа Грозного от 01.10.2019 № 44 Об утверждении Положения «О гербе и флаге города Грозного» в новой редакции - chechnya-gov.ru (бил-боцу.). chechnya-gov.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.

[a-2] Дмитрий Иванов. Геральдика сегодня || Чечня (бил-боцу.). sovet.geraldika.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.

[3] .

[_b62663ff504992f7-4] Охонько, 2006, с. 40–45.

[b-5] ¹ ² Герб Грозного (бил-боцу.). www.heraldicum.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 19 февраль.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Соьлжа-гӀалин хӀост

Описани

Россин империн муьрехь

Советан муьрехь

Пачхьалкхан статус а, лелор а

Автораш

Билгалдахарш

Литература

Кхин дӀа темана тӀехь

Категореш