Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Сальмурзаев, Мохьмад Сальмарзин воӀ

Сальмурза́ев Мóхьмад Сальмарзи́н воӀ (оьрс. Сальмурзаев, Магомед Сальмурзаевич; 1900, Йоккха-Атагlа, Теркан область — 1958, Кхазакхийн Советийн Социалистийн Республика) — нохчийн советан йаздархо, публицист, серлонча, нохчийн йоза кхолларан декъашхо, нохчийн литературин бухбиллинчарех цхьаъ, Нохчийчоьнан йаздархойн союзан декъашхо, гочдархо.

Биографи

Сальмурзаев Мохьмад вина ахархочун доьзалехь. Динан школехь дешна. Хьосташа дийцарехь, исс шо долуш шен куьйгашца динчу тӀемашца ирхваха гӀоьртина иза йуьртан маьждиган мимар тӀера. ГӀортар кхиаме ца хилира, тӀемаш хӀаллакьхилла; тӀаьхьа уьш, нахана хьалха неӀалт а аьлла, дагийра, ткъа ша Сальмурзаев школера дӀаваьккхира. Цуьнан дахарехь хиллачу оцу хӀуманна лерина нохчийн поэташа Мамакаев Мохьмада а, Кусаев Ӏадиза а стихаш йазйира[1].

1920 шарахь Сальмурзаев ша винчу йуьртахь хьехархочун болх бан волавелира. 1923 шарахь Соьлжа-ГӀалахь Нохчийн областан халкъан дешаран декъан инспекторан дарже хӀоттийра иза. 1924—1925 шерашкахь «Серло» издательствехь совместительствоца гочдархочун болх бира цо. 1925 шарахь нохчийн мотт хьеха волавелира Соьлжа-ГӀаларчу советан партин школехь а, Коьрте эвлахь хьехархойн говзалла лакхайоккху курсашкахь а. Оцу муьрехь латинан абатца бух болуш къоман йоза кхолларан проектехь дакъалаьцначарех цхьаъ хилира иза. И проект чӀагӀйира 1925 шарахь Нохчийчоьнан Советийн шолгӀачу съездехь. И йозан кеп лелийра 1938 шо кхаччалц, ССРС-н къаьмнийн йоза массанхьа а кириллице дерзинчу хенахь[1].

1928 шарахь дуьйна «Серло» газетан редакцехь цхьана декъан хьаькаман даржехь вара иза. 1931 шарахь дуьйна кӀоштийн газетийн редакцешкахь а, халкъан серлонан системехь а болх бина. 1937 шарахь Сальмурзаев Мохьмад РСФСР-н Зуламийн кодексан 58-чу статьяца лаьцна. И бехкевира «советан Ӏедална дуьхьалара пропаганда йарна а, контрреволюционни троцкистийн организацешкахь дакъалацарна а», амма дукха хан йалале, тоьшаллаш ца хиларна бехказа а ваьккхина, дӀахийцира[1].

1944 шеран 23 февралехь вайнахана депортаци йечу хенахь Сальмурзаев махках ваьккхира. Иза Кхазакхстанан Малхбале-Кхазакхстанан областан Белоусовка йуьрта кхаьчна, цигахь гӀишлошйархочун говзалла Ӏамийра цо. Махках даккхаран хьелашкахь литературин гӀуллакх лело таро ца хилла цуьнан. Кхелхина Кхазакхстанехь 1958 шарахь[1].

Кхолларалла

Сальмурзаев Мохьмада 1923 шарахь йазйина «Кхетаме Хьамид» цӀе йолу дийцар нохчийн литературин хьалхара произведени лоруш йу. Йуьхьанца дийцар Ӏаьрбийн графикица йаздина хилла, ткъа нохчийн йоза латинице даьккхинчул тӀаьхьа иза оцу йозанца зорбане туьйхира. Йаздархочун дуккха а произведенеш меттигерчу фольклоран материалан литературан кеп йу. Иштта Сальмурзаев нохчийн берашна лерина йаздинчу хьалхарчу нохчийн авторех цхьаъ ву. Шен цхьадолчу сатирически произведенешкахь цо беламе боху республикин къоман дахарехь социалистически реформаш йан новкъарло йеш берш[2].

Библиографи

Коьрта хьост: [2]
  • Берийн туьйранаш. Соьлжа-Гӏала, Нохчийн изд-во «Серло», 1928.
  • Кхетаме Хамид. Соьлжа-Гӏала, Нохчоблзорб «Серло», 1930.
  • Моллин зулам. Соьлжа-Гӏала, Нохчоблзорб «Серло», 1930.
  • Нохчийн ира дийцарш. Соьлжа-Гӏала, Нохчоблзорб «Серло», 1930.
  • Берийн туьйранаш, хабарш. Соьлжа-Гӏала, Нохчоблзорб «Серло». 1930.

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 3 4 Сальмурзаев Мохьмад (1900 – 1958). chechnyatoday.com. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 март.
  2. ↑ 1 2 Сальмурзаев Магомед Сальмурзаевич. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 16 март.

Литература

Хьажоргаш

Категореш