Петарбухан губерни

Петарбу́рхан губе́рни' (1710 шо — Ингерманландан, 1914—1924 гг. — Петроградан, 1924—1927 шераш — Ленинградан губерни) — 17081927 шеран Оьрсийн паччахьаллин, Российн империн, Российн республикин, РСФСР административан-мехкан дакъа. Губернин гӀала — Петарбух (цул тӀаьхьа Петроград а, Ленинград а).

ЦӀе а, географи а

undefined

ЦӀе йелла историн областах Ингерманланди, амма цуо йукъалацара дикка боккха мохк, и хан кхаччалц олуш хилла долу Новгородан латта.

Петарбухан губерни лаьттара Российн империн къилбаседа-малхбузехь, дӀалоцура мохк цхьатерра доцу ларан кепара, уьш дӀасакхийсина Финнийн айманан, Ладогин а, Чудски а Ӏаьмнийн бердаш тӀаьхь.

Губернин доза дара Новгородан а, Пскован а губернешца къилбехахь, Олонецан губерница малхбалехь, Эстляндин губерница малхбузехь, Выборган губерница а, Финляндин сийлахь олаллица къилбаседехь. Выборган губерни къастайале 1744 шарахь губернин къилбаседа доза иштта дара Российн империн доза.

Губернин майда йара 482 500 км² 1710 шарахь, 53 363 км² — 1847 шарахь, 44 613 км² — 1905 шарахь[2], 66 160 км² — 1926 шарахьу[3].

1917 шарахь Россех Эстони а, Финлянди а дӀакъастар бахьнехь губерни йуха а хилира дозанера регион (Финляндица иза Российн империн йуккъе йеинчу хенахь дуьйна 1917 шо кхаччалц дара таможнин доза, чуван оьшура паспорт).

Истори

Губерни йиллар

1702 шарахь схьайаккха йолийна Ингерманланди Петр I, 1704 шарахь схьайаьккхина; цуьнца цхьаьна Ингерманландис кхолла йолийра керла Ингерманландин губерни[4].

1704 шарахь Петр I омарца А. Д. Меншиковн «чин йелира вайн тӀемца боккха бинчу когаметта ло провинцешца, Ингрици а, Карелица а, цаьрца цхьаьна Эстляндица а, кхечу ширчу заманахь дуьйна хиллачу, инарлин губернатор».

1706 шеран 7 мартехь Петр I делира башха омар, цунна тӀахь дуьххьара Ингерманландех губерни элира[5]. Иштта, 1706 шарахь дуьйна, Брокгаузан а, Ефронан а энциклопедин дошамца «цунах олу губернаци, йа губерни»[4].

1707 шеран 17 январехь арадаьлла омар: «ЦӀарца, кхайкхийна эла Меншиков. Римский-Корсаков Ингерманландин губерне лаьттан суьдхо»…" Паччахьан омарца, тӀедиллина Римский-Корсаков Яковн йерриг Ингерманландин губернехь ландрихтер хилар (лаьттан суьдхо)"[6].

1708 шеран 18 (29) декабрь шеран Петр I омарца Российн мохк бекъна 8 губернина: Москохан, Ингерманландскан, Архангелогородскан, Киевн, Смоленскан, Казанан, Азовн, Сибрехан[7].

Оццу шарахь Росси губернешка йоькъучу хенахь, Ингерманландин губерни шорйира, цунна йукъатуьйхира кхин а 29 гӀала. Губернин йукъайогӀура: Петарбух, Велики Новгород, Нарва, Шлиссельбург, Ямбург, Копорье, Псков, Ладога, Порхов, Гдов, Опочек, Изборск, Остров, Стари Русса, Луки Велики, Торопец, Бежецки Верх, Устюжина Железопольски, Олонец, Белоозеро, Ржева Пусти, Заволочье, Каргополь, Пошехонски уезд (Пертома эвла), Ржева Володимирова, Углич, Ярославль, Романов, Кашин, Тверь, Торжок, кхин а Дерптан уезд, цу тӀе гӀаланаш Копорье а, Ямбург а дӀаелира дола сирлачех элин Меншиковн[8][9].

1710 шарахь Ингерманландин губернин цӀе хийцира Петарбухан губерни[8].аьлла, йийкъира дистрикташна.

undefined

ЦӀеран омарца 1719 шеран 29 май (9 июнь) шеран Петарбухан губерни, кхин оьрсийн губернеш санна, йийкъира провинцешка:

1727 шарахь дӀайехира дистрикташ, ткъа ша губерни йекъа йолийра провинцешна а, уездашна а. Масала, Петарбурхан провинци йекъалора Копорски, Петарбухан, Шлиссельбурган, Ямбурган уездашка.

ЦӀеран омарца 1727 шеран 14 (25) март шеран Пошехоньен провинци дӀайаьккхира, цуьнан мохк йукъабеира Ярославлан провинцина[11].

Губернин олаллин хьалханчаш

Ф. ЦӀ. Д. Титул, чин, эскаран цӀе Даржехь волу хан
Куракин Александр Борисович эла, баккъал а къайлаха хьехамча
1780—1783
Олсуфьев Адам Васильевич баккъал а къайлаха хьехамча
1783—1784
Шувалов Андрей Петрович граф
1784—1785
Нарышкин Александр Александрович обер-шенк, сенатор, бакъ волу камергер
1788—1790
Строганов Александр Сергеевич граф, баккъал а къайлаха хьехамча, обер-камергер
1790—1797
Румянцев Михаил Петрович граф, баккъал а къайлаха хьехамча, обер-шенк
1798—1800
Разумовский Пётр Кириллович граф, баккъал а къайлаха хьехамча, обер-камергер
1801—1805
Строганов Александр Сергеевич граф
1805—1811
Жеребцов Алексей Алексеевич баккъал а къайлаха хьехамча
1811—1814
Безбородко Илья Андреевич граф, баккъал а къайлаха хьехамча
1814—1815
Жеребцов Алексей Алексеевич къайлаха хьехамча
1815—1818
Нарышкин Александр Львович обер-камергер
1818—1826
Нелидов Аркадий Иванович къайлаха хьехамча
1826—1830
Дурново Дмитрий Николаевич обер-гофмейстер
1830—1833
Долгоруков Василий Васильевич эла, баккъал а къайлаха хьехамча, обер-шталмейстер
1833—1839
Владимир Дмитриевич Голицын эла, обер-шталмейстер
24.02.1839—1842
Потёмкин Александр Михайлович полковник, тӀаьхьа — баккъал а къайлаха хьехамча
21.03.1842—24.03.1854
Шувалов Пётр Павлович граф, камер-юнкер, статски хьехамча
24.03.1854—29.03.1863
Щербатов Григорий Алексеевич эла, къайлаха хьехача
29.03.1863—08.03.1866
Орлов-Давыдов Владимир Петрович граф, къайлаха хьехамча
08.03.1866—21.03.1869
Бобринский Александр Алексеевич граф, баккъал а къайлаха хьехамча, шталмейстеран даржехь
21.03.1869—18.04.1872
Шувалов Андрей Павлович граф, баккъал а къайлаха хьехамча
18.04.1872—11.04.1876
Бобринский Алексей Александрович граф
11.04.1876—27.01.1890
Мордвинов Александр Александрович граф, кертара хьехамча, егермейстеран даржехь
27.01.1890—1891
Трубников Александр Николаевич Петарбурхан уездан олаллин хьалханча, д. кх.
1891—01.02.1893
Бобринский Алексей Александрович граф, гофмейстер
01.02.1893—08.02.1897
Зиновьев Александр Дмитриевич шталмейстеран даржехь, мукъаваьккхина гвардин поручик
08.02.1897—15.02.1904
Гудович Василий Васильевич граф, гвардин штабс-ротмистр
15.02.1904—08.03.1909
Салтыков Иван Николаевич сийлахь эла, флигель-адъютант, полковник (1912 — Цуьнан Сийлаллин гуонан, инарла-майор)
08.03.1909—1914
Сомов Сергей Михайлович баккъал а къайлаха хьехамча
14.02.1914—1917
Владимир Михайлович Волконский эла, егермейстеран даржехь, баккъал а къайлаха хьехамча
1917

Вице-губернаторш

Ф. ЦӀ. Д. Титул, чин, тӀемлочун цӀе Цига хӀоттина хан
Римский-Корсаков Яков Никитович
17.01.1707—1714
Клокачёв Степан Тимофеевич
1715—1718
Ваканси
1718—1736
Мануков Федосей Семёнович
1736—1738
Наумов Фёдор Васильевич къайлаха хьехамча
12.05.1738—20.12.1740
Мельгунов Пётр Наумович статски хьехамча
05.04.1741—08.05.1751
Ваканси
1751—1753
Жилин Фёдор Яковлевич полковник
29.03.1753—1761
Диц Фома Григорьевич барон, инарла-майор
28.02.1762—03.03.1763
Сукин Яков Иванович полковник, губернаторан 1-ра накъост
1764—09.08.1778
Волк Иван Максимович коллегин хьехамча, губернаторан 2-гӀа накъост
23.01.1764—15.07.1772
Дуров Симон Феодосьевич бригадир, губернаторан 2-гӀа накъост
1772—15.07.1779
Суворов Фёдор Александрович бригадир, губернаторан 1-ра накъост
19.07.1779—1779
Харитонов Пётр Васильевич коллегин асессор, губернаторан 2-гӀа накъост
19.07.1779—1779
Потапов Устин Сергеевич бригадир, инарла-майор
1779—1780
Кожин Алексей Никитич бакъ волу статски хьехамча
04.08.1780—28.07.1781
Глебовский Иван Елизарович бакъ волу статски хьехамча
28.07.1781—24.05.1782
Маврин Савва Иванович бригадир
24.05.1782—08.12.1783
Голохвастов Андрей Иванович бригадир
08.12.1783—25.01.1785
Новосильцев Пётр Иванович статски хьехамча
27.02.1785—16.08.1793
Алексеев Иван Алексеевич статски хьехамча
17.08.1793—16.11.1796
Панкратьев Пётр Прокофьевич полковник
21.11.1796—24.12.1797
Татаринов Михаил Семёнович коллегин хьехамча
24.12.1797—31.07.1798
Завалиевский Степан Никитович бакъ волу статски хьехамча
07.08.1798—29.10.1802
Ухтомский Роман Иванович эла, бакъ волу статски хьехамча
12.11.1802—21.02.1806
Голохвастов Яков Алексеевич статски хьехамча
11.03.1806—16.03.1810
Опочинин Фёдор Петрович статски хьехамча
16.03.1810—01.03.1813
Урусов Сергей Юрьевич эла, бакъ волу статски хьехамча
29.03.1813—21.08.1818
Бороздин Александр Иванович коллегин хьехамча
21.08.1818—09.06.1822
Моллер Павел Иванович бакъ волу статски хьехамча
09.06.1822—25.03.1823
Дивов Николай Андрианович статски хьехамча
06.04.1823—18.03.1824
Княжевич Дмитрий Максимович коллегин хьехамча, (даржехь чӀагӀвина 05.12.1824)
18.03.1824—11.02.1827
Железнов Иван Григорьевич бакъ волу статски хьехамча
11.02.1827—04.08.1834
Якубовский Фёдор Яковлевич IV классан чинхо
08.08.1834—04.11.1835
Жадовский Анастас Евстафьевич коллегин хьехамча,
08.11.1835—03.06.1837
Ваканси
03.06.1837—01.02.1838
Киреев Михаил Никитович коллегин хьехамча
01.02.1838—16.04.1841
Николаев Яков Сергеевич кертара хьехамча
16.04.1841—05.07.1843
Васьков Николай Иванович статски хьехамча
05.07.1843—25.05.1850
Муравьёв Николай Михайлович коллегин хьехамча
25.05.1850—19.12.1857
Анисимов Михаил Иванович статски хьехамча
19.12.1857—23.06.1861
Перовский Лев Николаевич статски хьехамча
07.07.1861—01.01.1865
Чапский Эмерик Карлович граф, коллегин хьехамча
01.01.1865—22.04.1867
Лилиенфельд-Тоаль Павел Фёдорович статски хьехамча
05.05.1867—21.08.1868
Лутковский Иосиф Васильевич бакъ волу статски хьехамча
22.09.1868—09.05.1871
Хитрово Константин Константинович губернин урхаллин лакхара хьехамча, вице-губернаторан декхарш кхочуш дийриг
09.05.1871—27.04.1873
Волков Александр Александрович статски хьехамча
27.04.1873—12.05.1888
Демидов Михаил Денисович камергер, бакъ волу статски хьехамча
12.05.1888—04.08.1892
Косач Николай Алексеевич инарла-майор
13.08.1892—26.06.1906
Лилиенфельд-Тоаль Анатолий Павлович бакъ волу статски хьехамча
26.06.1906—02.11.1910
Толстой Александр Николаевич граф, кертара хьехамча
22.11.1910—1915
Толстой Мстислав Николаевич граф, кертара хьехамча
1915—1917

Литература а, хьосташ а

Билгалдахарш

  1. Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 25 октябрь.
  2. Тархов С. А. Изменение АТД России за последние 300 лет. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 25 октябрь. Архивйина 2011 шеран 24 августехь
  3. Всесоюзная перепись населения 1926 г. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 25 октябрь.
  4. 1 2 Ингерманландия. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, т. XIII (1894), с. 53—54.
  5. Национальные окраины российской империи. Становление и развитие системы управления. Институт Российской истории РАН, М. 1997 // Полное собрание законов Российской империи. 1-е собрание. СПб., 1830. Т. 4. № 1954. С. 334. Архивйина 2016 шеран 26 августехь
  6. Приказ от 17 января 1707 года «Об определении Римскаго-Корсакова в Ингерманландскую губернию земским судьею, и при оном статьи о порядке управления сею губерниею» // ПСЗ. Собр. 1-е. СПб., 1830. Т. 4. № 2135.
  7. 100 главных документов Российской истории. Указ об учреждении губерний. 18.12.1708
  8. 1 2 Архивы Санкт-Петербурга. Краткая справка о границах С.-Петербургской (Петроградской) губернии с XVIII в. до 1918 года. ТӀекхочу дата: 2016 шеран 9 август. Кху чуьра архивйина оригиналан 2017 шеран 10 ноябрехь
  9. Славнитский Н. Р. Утверждение России в Ингерманландии в царствование Петра Великого, стр. 27
  10. ПСЗ-I, № 3380.
  11. ПСЗ-I, № 5029.

Кхин дӀа темана тӀехь