Российн империн Пачхьалкхан дума
Российн империн Пачхьалкхан ду́ма — законашдийцадаккхаран, тӀаьхьо — Российн империн законашдахаран векалийн учреждени.
Учреждений ара лакхара законашдахаран пачхьалкхан меже цхьаьна моггӀара йухайинчу Пачхьалкхан кхеташонца; факт хилла йара пачхьалкхан парламентан лахара палата. Российн империн Пачхьалкхан думин берриг хилла биъ кхайкхам.
Истори
1905 шеран 6 августан манифестаца императоро Николай II кхоьллира Пачхьалкхан дума «башха законашдийцадахаран дӀахӀоттор, цунна ло хьалхе кечдан а, дийцадаха а законаш, пачхьалкхан санаш а, харжаш а дӀасайекъар»[1].
Кхайкхаран хан хӀоттийра 1906 шеран январь йуккъе бахале. Амма Думе харжамех хьал, кечдина коьртехь чоьхьара гӀуллакхин министр Булыгин волу комиссино, иза йийцайаьккхира 1905 шеран июлехь Петергофан гуламехь председатель Николай II волуш[2], и чӀагӀйира цуо Дума кхолларан Манифестан буха куьг йаздеш 1905 шеран 6 августехь[3], цуо чӀогӀа реза дацарш дира йукъараллехь (озан бакъо йара доза тоьхна нехан: баккхий бахаман дайн, йаккхий промыслан а, квартирин а налогаш токхучарна, башха бехкамашца — ахархойн)[4].
Дуьхьалонан дуккха митингаш а, забастовкаш а тӀаьххьара дехьайевлира Йерригроссийн октябран политикин стачке, тӀаккха харжамаш «Булыгинан думе» ца хилира.
Керла коьрта Пачхьалкхан думин законашкхолларан компетенци хилира 1905 шеран 17 октябран манифест[5], цуо хӀоттийра шен п. 3 «йохо йиш йоцу бакъо, цхьанне законе тӀе ца эца балийта ницкъ Пачхьалкхан думо къобал биний бен». И норма чӀагӀйина Российн империн Коьрта законийн 86 йаз. редакцица 1906 шеран 23 апрелан: «Цхьанне керла законаца Пачхьалкхан кхеташоно а, Пачхьалкхан думо а къобал данза ницкъ бан йиш йац Императоро къобал ца йича». 1905 шеран 6 августан манифестаца дийцадаккхаран меженах Дума хилира закононашкхолларан меженаш.
1906 шеран 20 февралан манифестех кхин тӀе билгалдаьхна законашдоха хьесапийн лакхара Ӏедалан меженаш; фактехь цуо хийцина Российн империн Пачхьалкхан кхеташо парламентан лакхара палатех терра.
1906 шеран апрелехь кхоьллина Пачхьалкхан думин Библиотека, цуо болх бира 1918 шо кхаччалц, оцу хенахь РСФСР халкъан комиссарийн кхеташоно Пачхьалкхан думин канцеляри, цуьнан аппаратан массо структура, оцу йукъахь библиотека а дӀайаьккхира[6].
Пачхьалкхан думин хьалхара ховшарш хилира 1906 год 27 апрелехь (10 мая) шеран[7] Таврин гӀалин чохь Петарбухехь.
Билгалдахарш
- ↑ Высочайший манифест от 6 августа 1905 г.
- ↑ Петергофские совещания 1905 г. Архиван копи 2019 шеран 6 мартехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Советская историческая энциклопедия. / Под ред. Е. М. Жукова. — М.: Советская энциклопедия, 1973—1982.
- ↑ Высочайше утверждённое положение о выборах в Государственную думу. Архиван копи 2017 шеран 16 сентябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ // Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье. Том XXV. Отделение 1. 1905 г. — СПб.: Гос. тип., 1908. — С. 645.
- ↑ Государственная дума // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.
- ↑ Манифест 17 октября 1905 г. Архиван копи 2007 шеран 12 октябрехь дуьйна Интернетан архив#Проекташ
- ↑ Парламентская библиотека Российской Федерации. ТӀекхочу дата: 2011 шеран 20 ноябрь. Кху чуьра архивйина оригиналан 2012 шеран 6 мартехь
- ↑ 1906 год. 10 мая (27 апреля ст.ст.) была созвана Первая Государственная дума Российской империи. // Руниверс. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 27 апрель. Архивйина 2021 шеран 12 майхь
Литература
- Водовозов В. В. Дума государственная // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Таганцев Н. С. Пережитое. Учреждение Государственной Думы в 1905—1906 гг.. — Петроград: 18-я гос. тип-я, 1919. — 224 с.
- Аврех А. Я., Грунт А. Я. Государственная дума // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
- Кирьянов И. К., Лукьянов М. Н. Парламент самодержавной России: Государственная Дума и её депутаты (1906—1917). Пермь: Изд-во ПГУ, 1995. — 168 с.
- Государственная Дума в России (1906—1917): Обзор / РАН, ИНИОН; Ред. Твердохлеб А. А., Шевырин В. М. — М.: Наука, 1995. — 92 с.
- Дёмин В. А. Государственная дума России (1906—1917): механизм функционирования. М.: РОССПЭН, 1996.
- Смирнов А. Ф. Государственная дума Российской империи (1906—1917): историко-правовой очерк. М.: Книга и бизнес, 1998.
- Соловьёв К. А. Думская монархия: общественный диалог на фоне реформы // Родина. 2006. № 11.
- Государственная дума Российской империи 1906—1917: Энциклопедия / РОССПЭН; Ред. Иванов Б. Ю., Комзолова А. А., Ряховская И. С. — М.: РОССПЭН, 2008. — 735 с.
- Кирьянов И. К. Российские парламентарии начала XX в.: новые политики в новом политическом пространстве / Диссертация на соискание степ. д.и.н. На правах рукописи. — Пермь, 2009. — 537 с.(ТӀе цакхочу хьажорг)
- Государственная дума / Д. И. Раскин, В. Е. Чиркин // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- Брусянин В. В. Указатель книг и статей о Государственной думе. — М.: Наука, 1913.
- Социал-демократические фракции I и II Государственных дум: протоколы фракционных заседаний и материалы. 1906—1907 гг. Автор(ы): Савельев П. Ю. Год издания: 2020 ISBN 978-5-8243-2373-3