Нохчийн пачхьалкхан жима хьажархойн театр
Нохчийн пачхьалкхан жима хьажархойн театр(оьрс. Чеченский государственный театр юного зрителя) — 2006 шо кхаччалц – Республикан тайнигийн театр, республикехь ширачех цхьаъ йу. Театран директор ву Макаев Ахметхан[1]. 1937-чу шарахь кхоьллина йолу нохчийн берийн театр, Соьлжа-гӀалахь лаьтташ йу. Нохчийн пачхьалкхан къоначу хьажархочун театран гӀишло регионан тӀегӀанан культурин тӀаьхьалонан объект лерина йу.
Истори
Театр кхоллар
1935-чу шарахь театран белхалойн тобано кхоьллира театр йезачеран кружок. Цуьнан бух тӀехь кхоьллина тайнигийн театр 1937 шеран октябрехь, театран дуьххьарлера постановка йара «Саьхьарлин калош» спектакль. Труппехь бара театран исбаьхьаллин говзанчаш Бердников Павел а, Тааль Евгений а, Холод Екатерина а, Яковлева Мария а, кхин а[2].
Театр болх бан йолайеллачу хьалхарчу шарахь репертуарехь гучуйевлла хӀара пьесаш: По щучьему веленью», «Конёк-горбунок», «Аладдин и волшебная лампа», «Сказка о попе и о работнике его Балде», «Гулливер в стране лилипутов».
1939-чу шарахь театрехь вовшахтоьхна нохчийн артистийн тоба, цо гӀуллакх дора йарташна. Тобанан репертуарехь дуьххьара спектаклаш йара Крот урод», «Мудрый Мишка», «Переполох в лесу» а. Оцу спектаклийн постановщик вара режиссёр Батукаев Гарун.
Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болчу хенахь а ца сецна театран болх. Спектаклаш гойтура дарбан хӀусамашкахь а, гуламан меттигашкахь а, тӀеман гарнизонашкахь а. Дукха театран артисташ шайн лаамехь фронте бахана, йуха ца бирзира.
ТӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа йуха а дӀаболийра театран болх. Репертуарехь хӀинца керла пьесаш йу: «Андрей кхоссархо» а, «Пхьер Марья» а, «РВС» а, «ШайтӀанан хьера» (баккхийчарна) а. 1956-чу шарахь Къилбаседа Кавказерчу театрийн зональни обзорехь театр билгалйаьккхира спектаклан говзаллица тоьллачех йу аьлла.
Реабилитаци йинчул тӀаьхьа
1957-чу шарахь, нохчийн а, гӀалгӀайн а, реабилитаци йинчул тӀаьхьа, театрехь йуха а нохчийн мотт бийца буьйлабелира, ткъа 1969-чу шарахь — гӀалгӀайн мотт. Театрехь дуьненайукъара труппа йара – оьрсийн а, нохчийн а, гӀалгӀайн а. Нохчийн тобанан хьалхара артисташ бара Алиева Тамара, А. Ташухаджиева, Э. Тааль, В. Ганукаев, Роза Мехтиева, Л. Салаев, Т. Закриев, М. Албастов, В. Виситаев, А. Хасиев. ГӀалгӀайн тобанна йукъахь бара А. Оздоев, О. Имагожев, КостоевгӀеран хӀусамнаной, йижарий ХаутиевгӀар, Л. Катиева, М. Хаджиев, Л. Вискаева. Оьрсийн труппехь бара Хачукаев Руслан, Т. Медведева, Н. Наргапова, В. Домбровский, Ю. Стротин, В. Коношко, И. Болтачев, Л. Шевелев.
1960-чу шерашкахь репертуар шорйира советски а, къоман а, авторийн произведенеш тӀехь керлачу спектаклашца: Саидов Билалан а, А. Балабановн а «Лаьмнаш кхойкху» а, Гайсултанов Ӏумаран «Турпал» а, «Проказник» а, «Жима Дана» а, Хь.-А. Берсанова «Бексолт - майра дог» а, Хамидов Ӏабдул-Хьамид «ТIам сийна кхокха» а.
1980-гӀа шерашкахь Россин Къилбаседанехь театрийн фестивалехь 2-гӀа даржан диплом а, 2-гӀа Венгрин исбаьхьаллин фестивалехь дакъалацарна дагалецаман мидал а йелира театрна.
1990-гӀа шераш дуьйлалуш Нохчийчохь лаьттина политика чӀогӀа ца хилар бахьна, цул тӀаьхьа хиллачу шина тӀамо а театрна тӀеӀаткъам ца бан йиш йацара. Материальни база йохийна, артисташ дӀабахана, тайнигаш а, декораци а йохийра[3].
Театр йухаметтахӀоттор
Театр йуьхьанца дуьйна йухаметтахӀотто йезаш йара. Усмановн «Хьехан къайле» а, Ахмадов Мусан «ЧӀирдиган лехарш» (минан кхерамах лаьцна), Ахметан Абу-Бакаран «ЦӀерах ахча» а, «ШайтӀан куй» Гайсултанов Ӏумаран а, М. Супонин «Бук» а. 2004-чу шарахь Наурски кӀоштан культуран цӀийнехь схьайиллира театран филиал.
2008-чу шарахь, театран 70 шо кхачарна лерина, Россин хьакъволчу артиста В. Домбровскийс хӀоттийначу Коростылёв Вадиман «Айболит» а, Аксаков Сергейн «ЦӀен зезаг» а, иштта Б. Абадиеви «Ибрагими лехар» а.
2009-чу шарахь театран труппо дакъалецира Чебоксарехь хиллачу Волжски областан тайнигийе театран фестивалехь – «Туьйранийн карусель» цӀе йолчу, цигахь хьажархошна йовзийтира «ГӀан» спектакль (режиссёр – Нохчийн Республикан сийлахь культурин деятель Т. Исаева).
Тахана театран репертуарехь йу В. Коростылёван «Айболит», Б. Абадиевн «Ибрагиман лехарш», А. Усмановн «Къайле хьех», В. Павловскис «Жима цхьогалл - хьарамча», «Гарри Поттер а, цуьнан доттагӀий» А. Зубайраевин, «Аленькин зезаг» С. А. Аксаковин, «Насруддин дашо вир» Ш. Казиевн, Р. Шамсутдиновн «Жимачу Шапочкан лехарш» а, В. Дворскийн «Кхоссалуш йолу принцесса», Морозов Павелан «ГӀира пхьагал» а, кхин а.
Театр жигара дакъалоцуш йу гастролашкахь а, фестивалашкахь а, гӀоьналлин гӀуллакхашкахь а, заьӀап берашна лерина спектаклаш а гойтуш. Керла постановкаш а, кхиаран планаш а, нохчийн а, оьрсийн а драматургашца цхьаьнаболхбар а ду хьалха. ХӀора спектакль берашна дезде хилийта лакхенаш йохуш йу къоначу хьовсархошна лерина йолу театр.
Билгалдахарш
- ↑ Чеченский государственный театр юного зрителя, tyuz-chr.ru. Дата обращения: 24 июлехь 2025.
- ↑ Чеченский театр юного зрителя – место, где рождается волшебство, vesti095.ru. Дата обращения: 28 июлехь 2025.
- ↑ Чеченский государственный театр юного зрителя, www.culture.ru. Дата обращения: 28 июлехь 2025.