Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Нохчийн пачхьалкхан къоначу хьажархочун театран гӀишло

Нохчийн пачхьалкхан къоначу хьажархочун театран гӀишло (дуьххьара Инженерин-техникин белхахойн цӀа, Инженерно-технически белхахойн цIа) Соьлжа-ГӀали йуккъехь, Машаран урам а, Эсамбаевн бульвар а (Ахьмадан кӀошт) дӀасакъаьсттачохь йу. 2013-чу шарахь и гӀишло регионан тӀегӀанан культурин тӀаьхьалонан объект лерина[1][2].

Истори

1922-чу шарахь СССР-хь ВЦСПС-хь а, профсоюзийн обкомашкахь а инженерин-техникин секцеш кхоьллина. Церан Ӏалашо йара техникин интеллигенцешна кхетош-кхиоран болх дӀабахьар а, церан говзалла лакхайаккхар а, инженерашна а, промышленни пролетариатана а йукъара зӀенаш чӀагӀйар а. Цхьа шо даьллачул тӀаьхьа 80 % говзанчаш инженерин-техникин секцешкахь цхьаьнатоьхна. Цу декъехь кхачам боллуш болх дӀабахьа новкъарло йийриг леррина йолу меттиг цахилар дара[3][4].

1926-чу шарахь Соьлжа-ГӀалахь, архитекторан А.П. Ларионовн проектаца Грозненски гуонан инженерин-техникин белхахойн цӀийнан (ДИТР) гӀишло йан йолийна. И белхаш «Грознефтезаводаш» трестан чоьтах бина. ГӀишлошйаран белхаш 1928-чу шеран бекарг беттан 3-чу дийнахь дӀабирзина. Оцу цӀийнехь техникин библиотека а, 250 стагана лерина театран чоь а, тайп-тайпанчу кружокийн чоьнаш а, кхача бааран чоь а йара[3][4].

Инженерин-техникин белхахойн цӀийнан белхан куьйгалла деш а, кхеташонан хьалхара председатель а Н. Н. Надеждинский вара. Цул тӀаьхьа оцу даржехь цкъа хьалха Б. Шайдеров а, тӀаккха В. А. Курашев а хилла. ДИТР-хь жигара болх беш кружокаш а йара. Актера Лео-Грекова куьйгалла а деш, драмин а, операн а кружокаша масех спектакль хӀоттийра. Инженерин-техникин секцийн декъашхоша белхахошна гӀо дора кхоллараллин болх дӀабахьарехь. Инженерин-техникин белхахойн цӀийнехь хуьлура, къамелаш дора революционера, пачхьалкхан гӀуллакххочо Орджоникидзе Сергос а, советски йаздархочо Серафимович Александра, «L’Humanité» газетан коьртачу редактора Вайян-Кутюрьес, советски мехкадаьттан геологи вовшахтохархочо, академика Губкин Ивана, летчика, Советийн Союзан Турпалхочо Водопьянов Михаила[3][4].

1931-чу шарахь оцу гӀишло чохь болх бан йолайелла Нохчийн драмин театр. 1941-чу шеран асаран беттан 30-чу дийнахь Сийлахь Даймехкан тӀом болабелча оцу гӀишло чохь тӀеман госпиталь схьайиллина. ТӀом дӀабаьллачул тӀаьхьа, инженерийн терахь лакхадаларца ДИТР-н гӀишло ца мага йолайелира. Ткъа 1958-чу шарахь и гӀишло йуха а Нурадиловн цӀарахчу Нохч-ГӀалгӀайн театрана дӀайелла[3][4]. 1977-чу шарахь Нурадиловн театр керлачу гӀишло чу дехьайьаьккхина, ткъа ДИТР-н гӀишло чу къоначу хьажархочун театр йаьккхира. Нохчийчохь тӀемаш болчу хенахь гӀишлонна чӀогӀа зен хилла. Тойинчул тӀаьхьа цу чу Нурадиловн цӀарах йолу театр йаьккхира. 2015-чу шарахь Нурадиловн театр йуха а керла тойинчу гӀило чу йахана, ткъа цуьнан метта къоначу хьажархочун театр йухайеана.

undefined

2011-чу шеран оханан беттан 18-чу дийнахь оцу гӀишло тӀехь оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь хӀолламан у схьадиллина[5]:

Историн хӀоллам. 1928 ш. – Инженерин-техникин белхахойн цӀа. Архитектор А. П. Ларионов. 1931 ш. – Нохчийн пачхьалкхан драмин театр. 1941 ш. – тӀеман госпиталь.

ТӀаьхьуо, цига шина маттахь керла у тоьхна:

Историн хӀоллам. 1928 ш. – Инженерин-техникин белхахойн цӀа. Архитектор А. П. Ларионов.

Билгалдахарш

  1. ↑ Эдельгериев Р. С.-Х. Постановление Правительства Чеченской Республики об отнесении памятников истории и культуры на территории Чеченской Республики к объектам культурного наследия регионального значения (2013 шеран 3 сентябрь). ТӀекхочу дата: 2022 шеран 28 апрель.
  2. ↑ Дом инженерно-технических работников. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 28 апрель.
  3. ↑ 1 2 3 4 Кадиев.
  4. ↑ 1 2 3 4 Ваксман, 1984, с. 59-61.
  5. ↑ В Грозном состоялось открытие мемориальной доски. ТӀекхочу дата: 2012 шеран 1 сентябрь. Архивйина 2016 шеран 4 мартехь

Хьажоргаш

  • Кадиев Д. А. Что такое ДИТР. Город Грозный. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 28 апрель.

Литература

  • Ваксман Александр. Записки краеведа. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1984. — С. 59—61. — 96 с. — 5000 экз.
  • Казаков А. И. (составитель). Город Грозный. — Гр.: Чечено-Ингушское книжное издательство, 1984. — 190 с. — 15 000 экз.

Категореш