НогӀийн бай-аре

Кху меттиган амалехь ду байн-мокха а, сирла-мокха латтанаш(оьр.)нохч. тайп-тайпана тӀегӀанехь дуралла йолуш. Нисло боршхепакепара чутаьӀна меттигаш, царна чохь хуьлу Ӏаьмнаш а, солончакаш а. Цхьацца дакъанаш дӀалоцу гӀийла чӀагӀйелла гӀамарш. Лело йуьртабахаман оху латтанаш дац ала мегар ду^[2].

Ораматаш ксерофитан а, галофитан а йу, дукха хьолехь — гӀамаран латта тӀехь.

Дийнаташ йу НогӀийн бай-аренехь: оьпа, аренан пашбукъ, пхьагал, лергаш долу зу, гӀамаран пхьагал(оьр.)нохч., лаьттан пхьагал, цхьогал-корсак. Гера олхазарех кхузахь ду аьрзу, канюк, тайп-тайпана лечанаш а, бухӀанаш а. Бен туху стрепета, лекъа, сира моша, гӀаргӀули, нӀаьвла, кхин дуккха а тайпанаш. Кхузахь даккхий Ӏаьмнаш чохь йеха бай-аренан бедаш, хин бедаш, чайканаш. Текхаргех кхузахь ду бай-аренан агама, гӀамаран вотангар, моьлкъакепара лаьхьа. Семса гӀамарш йу дукха йеза меттиг моьлкъарчашна^[2].

НогӀийн бай-аренан климат континентан а, аридан а йу, шарахь йочанаш 300 мм кӀезиг хуьлу. Йовхачу хенахь (апрелера октябрь кхаччалц) йуккъера температура +18—19 °C йу, ткъа шийлачу муьрехь (ноябрь — март кхаччалц) 0—2 °C хуьлу. Абсолютан минимум —33 °C (январь а, февраль а), ткъа максимум — +42 °C (август). Аьхке йовха хуьлу, ткъа Ӏа билгалдолу кӀезиг йочанаш (йуккъера барамехь 40 мм гергга), цуьнан жамӀехь ло кӀезиг хуьлу^[3].