Греков, Николай Васильевич

Дуьненчу ваьлла 1785-чу шарахь Украинехь^[1]. «ТӀеман энциклопедино» тӀечӀагӀдо, иза запорожски гӀалагӀазкхийн тӀаьхьенах ву бохуш.

1805-чу шарахь Кавказехь ГӀебартойн полкехь гӀуллакхдан волавелла, кхиамаш бахарна гварди дехьавала бакъо йелла цунна, амма, Кавказехь долчу тӀеман дахарх воьлла волчу цо и совгӀат тӀе ца эцна. 1817-чу шарахь цунах полковник хилла, ткъа оццу шеран лахьанан беттан 4-чу дийнахь дуьйна — 16-чу иччархойн полкан буьйранча.

1818-чу шарахь Соьлжа хи йистехь «Грозная» гӀап йиллича, А. П. Ермоловс цуьнан комендант Греков хӀоттийна. Масех баттахь гӀап тойеш, кечйеш белхаш бина Грековс, ткъа ламанхой шелонех бевдда лаьмнашкара йарташка охьагӏоьртича, церан гӀап йохон аьтто ца балийтаран Ӏалашонца, 1819-чу шеран кхолламан беттан 29-чу дийнахь герз ца кхуссуш Ханкальски чӀож дӀа а лаьцна, ирзуш дохуш Нохчийчоьнна йуккъе некъаш даха волавелла. Пхи шо сов хан йаьхьна Грековс «Грозная» гӀап Ӏалашйеш, хьаннаш хьоькхуш, муьтӏахь йоцу йарташ йохуш, керла чӀагӏонаш а йеш Нохчийчоьнна йуккъе воьдуш. 1822-чу шеран бекарг беттан 11-чу дийнахь инарла-майоран цӀе а луш, 22-чу гӀашлойн дивизин 1-чу бригадин а, Кавказан зилан(оьр.)нохч. аьрру агӀорчу фланган а буьйранча хӀоттийна.

1825-чу шарахь Кавказерчу къийсадаларийн майданахь Шемал гучуваьлла. Куьйгалла деш Таймин Биболат а волуш, ламанхоша шайн хьалхара тӀелатар Терка тӀерчу гӀийлачу постана — Аммир-Аджа-Юьртана дина; цунна тӀаьххье хӀаллакйина иштта гӀийла йолу кхин а ши чӀагӀо — «Дера окоп» а, «Дуьхьалонан меттамотт» а, цул тӀаьхьа «Внезапная» а, «Грозная» а гӏопашна йуккъехь йолу Гезлой-Эвлана гуо бина. Гезлойн-Эвларчу гарнизонера хьал шена хиъначул тӀаьхьа Греков Кавказан зилан хьаькамца инарла-лейтенантаца Д. Т. Лисаневичца цхьаьна иччархойн 3 ротин а, 400 гӀалагӀазкхийн а, 6 йаккхийчу тоьпийн а коьртехь «Грозная» гӀопера гӀоьнна вахана. Цара сихонца кӀелхьарйаьккхина Гезлой-Эвла; ламанхой бевдда. В. А. Поттон хаамашца Василийн кӀант Греков Николай вийна 1825-чу шеран мангалан беттан 16-чу (28-чу) дийнахь моллас Учар-Хьаьжас шозза шаьлта тохарца.

«Кхиаран шерашкахь кхелхинарг, — олура Кавказан тӀеман историка П. П. Зубовс, — масийттазза шен майралла гайтина волчу Грековн тӏехдика волчу тӀемалочун хьуьнарш долуш ву: шен куьйга кӀелахь болчарна дукхавезаш а, куьйгалло лоруш а волчу цо чӏагӏо йинера, Ӏаламца а, хьуьнаршца а, тӀеман Ӏилманехь ша кхаьчначу хааршца а эскарехь хьакъйолу меттиг дӀалаца».

Греков Соьлжа-ГӀалахь килса уллехь дӀавоьллина; тӀаьхьуо, цуьнан каш тишделлачу, ах доьхначу чуьртаца гӀалин йукъараллин беш йолчахь нисделла.

• Пл. Зубов "Подвиги русских воинов в странах кавказских с 1800 по 1834 год". — СПб., 1835 (бил-боцу.).
• Кавказская война в отдельных очерках, эпизодах, легендах и биографиях (бил-боцу.).