Оьрсийн меттан версиБашха проекташ
Мотт хийца
РУВИКИ-Х ЛАЬЦНА

Дера Окоп

Дера Окоп (оьрс. реф-хьалх. «Злобный Окопъ») — Грозная гӀопана гена йоцуш а, Соьлжан чӀагӀдинчу дозанна йукъайогӀуш а Нохчийчохь йолу российски чӀагӀо (редут). Кхоьллина 1820-чу шарахь Н. В. Грековс.

ГӀишлойар а, сурт хӀоттор а

ЧӀагӀо йар долийна 1820-чу шеран хӀутосург беттан 3-чу дийнахь А. П. Ермоловн тӀедилларца. ЧӀагӀо йина «Кхо ваша» баьрзнашна къилба-малхбален агӀор Соьлжан аьтту хинйистехь Марта хи тӀе кхетачу меттигна дуьхьал[1]. Цунна гена йоццуш Калкан-Юрт жима йурт хилла. 1848-чу шеран карти тӀехь «Кхо ваша» баьрзнаш хьалха хиллачу Ермоловски станицина (хӀинца — Ӏалхан-ГӀала йурт) мелла а къилбаседа агӀор а, Дерачу Окопана къилбаседа-малхбузен агӀор 4 км генахь а гайтина йу[1].

«Дера Окоп» йиъ бӀов йолу, гуонаха саьнгар а, лаьттан гу а болу тӀемаш бан таронаш йолу гӀишло хилла. ЧӀагӀонехь дӀатарйелла 100 гӀашсалти а, 30 гӀалагӀазкхи а волчу гарнизонех лаьтташ йолу тӀеман лагерь йу.

Инарла Ермоловс ша йаздинчу кехат тӀехь керлачу чӀагӀонна цӀе тилларан хьокъехь император волчохь волу дежурни инарла Закревский Арсений иштта кхетийна:

ХӀинцца хаам кхаьчна, хӀокху шарахь нохчашна дуьхьал беш болу белхаш дӀабирзина хиларан хьокъехь. «Йухайер йоцу стан» цӀе йолу дика гӀап йина. «Дера окоп» цӀе йолу чӀагӀо йина. Цунна иштта цӀе тиллар, «дера акхарой» тӀелеташ хиллачу оцу меттигца доьзна ду, иштта, цигахь Соьлжех дехьаваьлла хьаннашкахь гуо йукъавахана, артиллерис болх ца беш, нохчашна дуьхьал леташ шен полкаца кхелхина волу вевзаш волу полковник Пиери[2].

1825-чу шеран гӀаттам а, йохор а

Соьлжан дуьхьало йаран дозанна йукъахь пхеа шарахь гергга лаьттина чӀагӀо. 1825-чу шарахь куьйгаллехь Таймиев Биболат а волуш Нохчийчохь гӀатта болабелла. Цкъа хьалха гӀаттамхой тӀелетта Терка тӀехь йолучу чӀагӀйинчу ханна (Амир-Аджа-Юрт), цул тӀаьхьа цара схьа а лаьцна, хӀаллакйина «Дера Окоп» а, «Дуьхьалонан Стан» гӀап а. Гарнизон йуха йоккхуш, ламанхоша «Гезлой-Эвла» оьрсийн чӀагӀонна гуо бина[3].

Цул тӀаьхьа «Дера Окоп» чӀагӀо меттахӀоттийна йац. Тенгински гӀашсалтийн полкан подполковника К. П. Белевича шен очеркехь хьахийна чӀагӀонан къапалгаш:

Оцу цӀий Ӏенначу меттигера дехьадовлу Соьлжан аьрру хинйисте, Грозненски почтан некъа, «Кхаа вешин» баьрзнаш долчу <...> йуьстах дехьадовлу Ермоловн заманахь, буьйсанна тӀелатар дар бахьана долуш, Навагински гӀашсалтийн полкан батальон кхелхинчу, дукха хьалха хӀаллакйинчу чӀагӀонан саьнгаршна[4].

Билгалдахарш

  1. ↑ 1 2 К двухсотлетнему юбилею Грозного: урбанонимия и микротопонимия Статья 2. О местонахождении аулов и хуторов, находившихся на территории современного города. cyberleninka.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 апрель. Архивйина 2021 шеран 19 октябрехь
  2. ↑ Гаджиев Б. И. Царские и шамилевские крепости в Дагестане. — Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 2006.
  3. ↑ Хронологический указатель военных действий русской армии и флота. Т. 2: 1801—1825. — Спб: Тип. «Бережливость», 1909. — 232 с.
  4. ↑ Белевич К. П. Несколько картин из кавказской войны и нравов горцев. — СПб., 1910. — С. 210–211. elib.shpl.ru. ТӀекхочу дата: 2026 шеран 21 апрель.

Литература

  • Дубровин Н. Ф. История войны и владычества русских на Кавказе: Т. IV. Ртищев и Ермолов. — СПб: Тип. И. Н. Скороходова, 1888. — 756 с.
  • Гаджиев Б. И. Царские и шамилевские крепости в Дагестане. — Махачкала: Дагестанское книжное издательство, 2006.

Категореш